ipvv chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa (M00021:700-1400) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.

The passage

Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.

tathāparāmarśanam | nanu prakāśasya kālayogābhāvāt 
kathamatītatetyāha pūrvaprakāśitatvaṃ ca iti | tatra deśe hyaḥ 
pipāsitena mayā tena mitreṇa saha apakvākāratayā ghaṭo'yaṃ dṛṣṭaḥ,- 
iti saṃghātavigṛhītatayā deśādibhirupādhibhiḥ prakāśo'vacchidyate | 
māyāpade ca smaraṇavyavahāro na bhavati | aupādhikarūpasaṃkoca eva ca 
prakāśasya māyāpadam | uktamarthaṃ vaktavye'rthe tena ityanena vṛttau 
hetutāṃ tāvat nayati | teneti padaṃ vivṛṇoti tadevam iti yaduktaṃ tasmāt 
hetorityarthaḥ | kiṃ taduktamiti sphuṭayati anyathā iti anupayogasya 
vicāraniṣphalatve | hetutā tatra samarthanasya, samarthane ca prasaṅgasya 
hetuteti | tathāhi nāśe arthena smṛterna doṣaḥ, sadbhāve na poṣaḥ- iti 
tātparyaṃ vṛttiṭīkayoḥ | iyatā smṛteḥ svarūpamuktvā tadeva 
pariśodhayati etāvatā ca iti | ataḥ prameyāt manāgapi nyūnatāyāṃ na 
smṛtitvamupapannamiti yāvat | pūrvasya arthāvabhāsasya anunmeṣe, 
pūrvaprakāśitatvena aparāmarśe, anubhavena atītena 
avacchinne'rthamātre yo jñānaviśeṣaḥ; so'bhinava eva anubhava 
evetyarthaḥ | nanu yogaḥ paramārthapramātrā vidyate yasya, sa 
paramārthapramātṛtattvanimagnamāyāpramātṛtābhāgo 

	yogamekatvamicchanti .................... | (mā. vi. 4|4)

ityāgame nirūpyate yogī | tasya ca sarve'rthāḥ svātmani 
akālakalite'hamityeva tādātmyabhāja unmiṣanto'pi vā ahamidamiti 
bhāsanocitāḥ | tatra kathaṃ kasyacideva avabhāsaḥ, kathaṃca 
pūrvakālaviśiṣṭatā tasyetyāśaṅkya āha yasya iti | hiśabdo hetvartha 
āśaṅkāṃ sūcayati | tadabhāve samarthayitāvyābhāvāt samarthakasya 
hetoranupayogaprasaṅgādiha ābhāsānābhāsātmā krama eva tāvat 
kālaḥ | tatra śarīrasya pratikṣaṇamapi vailakṣaṇyena 
ābhāsanamanābhāsanaṃ 

(page 24)

ca pratikalaṃ pravahadatyantaṃ kālabhedaṃ vitarati | tena 
śarīrapramātṛmānināṃ tata eva 
tadanulagnabāhyendriyāyattaprāyasaṃvedanakriyāṇāṃ gāḍhagāḍhaṃ 
kālaśṛṅkhalāvabaddhānāṃ

	saṃbaddhaṃ vartamānaṃ ca gṛhyate .................... |

iti nyāyena na atītānāgatakāladarśane manāgapi yogyatā | yadā tu 
prasaṃkhyānopadeśaviśeṣābhāsāt dehe pratanūkaroti 
pramātṛtābhimānaṃ; tadā ātyantikaḥ 
kālabhedo'navaratasphuṭabhedatvāt dehasya avaśyaṃbhāvī yaḥ sa yadyapi 
asya vigalati, tathāpi vedyarūpatvādakhyātipradhāne māyāmaya eva 
puryaṣṭake vā prāṇe śūnye vā pramātṛtābhimāno'sya sphuṭaḥ | tatra 
ca kālakṛtāvasthābhedo deha iva sphuṭo na saṃbhavati yadyapi, tathāpi 
taddehasahakāryabhimānāvicchedādaupādhikaḥ sphurati ko'pi bhedaḥ | 
tataśca asya pūrvānubhūteṣu artheṣu smaraṇaṃ tāvadasti | 
dehātmakaniviḍatarāvaraṇābhimānaviṣamā ca 
tanukaraṇaprāṇabuddhiśūnyāvaraṇāntarvartinī 
saṃvidamalāśaradabhropahitaraviprakāśavat kvāpi aṃśe ābhimukhyena 
dhāraṇāpūrvakatayā yo yogo dhyānaṃ tasya vaśaḥ sāmarthyaṃ tena 
samādhisthalabdhaprakāśakabhāvalakṣaṇanirāvaraṇasvarūponmeṣā 
tamarthamapūrvāvabhāsameva tata eva smaraṇāyogyamapi 
pūrvasmaryamāṇasāhityāt pūrvatayā anubhavatyeva 
saṃskārasākṣātkaraṇādinā pūrvajātīriva | nanu 
smṛtāvaṅgavikalametat pratyudāharaṇaṃ 
pūrvānubhavabhodhayogāṃśasya | smṛterhi śabdārūṣitatvaṃ rūpam | 
tacca atra nāsti nirvikalpakatvāt yogipratyakṣasya | satyam, kintu 
śabdārūṣaṇe vidyamāne'pi pūrvānubhavasya anābhāsanādeva 
smṛtitvābhāvaḥ svatantravikalpe | tena ukte'pi viṣaye tathaiva yuktamiti 
nirūpayati pūrvānubhava ityādi | svecchayā iti 

(page 25)

	yā tu vyākṣepasāratvāccetasaḥ svarasodgatā |

iti nyāyena na tatra pūrvānubhavollekhaḥ | yadā ca asya satyata eva pitā 
rājā, na ca āgamādeva avagataṃ vyākṣepabalotpannā sā 
vikalpamadhye'pi ca asatyavikalpāt kākatālīyenaiva samunmiṣati, tadā 
idamudāharaṇaṃ pūrṇam, āgamādavagame tu punaḥ smaraṇameva | 
asatyaviṣayatve ca tadānīntanasattvādisarvajñapramātrantarasaṃlagnatā 
kathamupapadyeteti uktodāharaṇadvayaviṣaye smṛtitvaṃ nirākaroti | 
tadānīntanatvena ye pramātāraḥ sarvajñā yadivā saṃsāriṇo'pi 
anumānāgamādipramāṇāntarāyātatadviṣayaprakāśā apūrvatvena 
paśyanti vimṛśanti teṣāṃ yo jñānābhāsaḥ, tena saha tatra aṃśe 
bhagavadicchayā sa ekībhavati | smaraṇe tu pūrvapramātṝṇāṃ yo 
jñānābhāsastasya smartuḥ pūrvānubhavena saha milito'bhūt, sa eva 
idānīmunmiṣatīti viśeṣaḥ | etadupasaṃharati tasmāt iti tadanunmeṣe 
smṛtyabhāvasya darśitatvāt | smṛtau pūrvānubhavonmeṣavipakṣe 
smṛtiviruddhena smṛtitvābhāvena vyāptasya 
sākṣātkaraṇasvatantravikalpanarūpatvasya prasaṅga iti 
viruddhavyāptopalabdhyā vipakṣāt vyāvṛtto hetuḥ sādhyena 
tadunmeṣavattvena vyāpyate iti vyāptisiddhau svabhāvahetuḥ | evaṃ na 
duṣyati ityantaṃ sautre pāde vṛttigranthaṃ vyākhyāya 
ghaṭābhāsamātreṇa ityante sūtrāṃśe yā vṛttiḥ avabhāsa ityantā, 
tāṃ vivṛṇoti arthitvācca iti | ā samantāt bhogaḥ 
saṃvedanāntarbruḍitānantabhāvasaṃskāramadhyanimagnasya cidbhāvasya 
unmeṣaṇātmakapālanacarvaṇavyāpāro'nveṣaṇātmā, 
ābhogaścintāsantatilakṣaṇaṃ prāṇidhānam | so'rthitvāt yāvati aṃśe 
bhavati, tāvantameva smarati yathā ghaṭena mārtikena udakānayanārthī 
śaiśavaparidṛṣṭaṃ nṛpasadanasulabhaṃ sauvarṇamapi ghaṭaṃ 
tatkāriṇamadhunā pṛthubudhnodarākāramātreṇa 

(page 26)

smarati, yathāvā niṣpannapaṇḍitaḥ 
khaṇḍikopādhyāyakathitānantaprakriyāsmaraṇamanādriyamāṇa eva 
brāhmaṇaśabde sādhutvamātraṃ smarati tāvataiva 
abhīṣṭaprayogasiddheḥ | anyasmaraṇādaraṇe pratyuta 
abhisaṃhitagaṅgāsrotaḥsaṃtatasaṃskṛtavacanaviracanapratyūhāya tat | 
tadāha yathopayogam iti | svalakṣaṇarūpatā ca sāmānyasya 
vyāpakatvanityatvāpahastanena deśakālābhyāmeva vitīryate iti 
ekābhāsasya āropamātratayā ābhāsāntarasaṃparkavirahāt 
pūrṇārthakriyāsaṃpādanavaikalyena asphuṭasyāpi sā uktā yathā 
saṃtamase dūrādūrdhvamidaṃ kimapīti | smṛtitattvena abhimanyamānaṃ 
vikalpamathaśabdena sūtre sūcitamatraiva 
ābhāsapārimityābhidhānaprasaṅgena vivṛṇoti pūrvadeśākālādi iti | 
ādigrahaṇena vartamānabhaviṣyaddeśakālāvacchedavirahamapi āha | 
evaṃbhūtaśca sāmānyasvalakṣaṇavibhāgo na anyatra prasiddhaḥ 
ityāśayena hetumatra ghaṭayati sāmānyānyevahi iti | saṃbhūya iti 
parasparaṃ saṃmiśrībhūya | naca dvandvapadārthanyāyena 
tulyakakṣyatayā, apitu parasparaṃ viśeṣaṇaviśeṣyabhāvena paryāyato 
guṇapradhānabhāveneti yāvat | tathāhi āvaraṇārthitve paṭatvaṃ 
pradhānaṃ, śuklatvādi punaravacchedakam, cittaprasādārthitāyāṃ 
śuklatvamavacchedyam, itarattu viśeṣaṇamiti paryāyato'vacchede'pi 
tatsamudāyāśayena anyonyāvacchedabhaṇitiḥ | yugapadapica avaccheda 
upakārī | ghaṭo lohitatve vyāpake api anyonyāvacchedāt deśakālābhyāṃ 
saṃkocyate | evaṃ bahubhiḥ sāmānyairmilitairekaṃ svalakṣaṇamiti uktam | 
tatra yaḥ śaṅkate- nanu evaṃ dhavaḥ khadiraḥ palāśaḥ iti bhinnānyeva 
svalakṣaṇāni, tatra vṛk' iti ekabuddhiḥ kathamiti; taṃ prati āha evamapica 
iti | varṇasaṃsthānagrahaṇena rasavīryasparśādikamupalakṣayatā

(page 27)

dhavatvādīnāṃ svarūpamuktam, avāntarabhedaśca sūcitaḥ | nanu 
ābhāsa eva vastu | sa ca prakāśamattvāya yatate | prakāśaśca 
vimarśajīvitaḥ | vimarśaśca māyāpade vikalpātmā pratyābhāsaṃ 
viśrāntaḥ śabdanaikaśarīratvāt śabdasya pratyābhāsaṃ saṃketanāt | tat 
kathaṃ svalakṣaṇaṃ nāma prakāśate | satyam, anyadarśane dūṣaṇameva 
etat nirvikalpakaprakāśasya api vikalpakenaiva vyavahāryaviṣayatvena 
upagamāt; iha tu naivamiti darśayati svayam ityādinā | sāmānyānyeva 
anantasvalakṣaṇatāmāpadyante | tatra ca hetuḥ parasparabhedaḥ paryāyeṇa 
ca anyonyāvacchedaḥ | tathāhi sattaiva dravyaṃ guṇaḥ karma ca sattā hi 
dravyatvādibhyo bhidyate, tāni ca tataḥ | anyonyaṃ ca avacchedaḥ sat 
dravyaṃ, sat guṇa iti | deśakālābhāsāvapi na bhāvasya svarūpaṃ yathā 
saugatā manyante saṃkucitātmaiva bhāva iti, pratyuta vikasitasvabhāva eva 
bhāvo vikalpena vyavahriyate | saṃkocastu anyena deśābhāsasāmānyena 
kālābhāsasāmānyena ca militvā nirbhāsyate | tayorapi ca 
deśakālābhāsayostadavacchedāt saṃkoca iti ṣaḍrasasaṃpādyamāne 
pānake yathā anyonyaśaktiniyantraṇayā apūrvaṣāḍavādirasodayaḥ, 
tathā ihāpi svalakṣaṇābhāsodayaḥ iti yaugapadyena api anyonyāvaccheda 
upakārī | rase ca yathā kuśalasūdavyāpāraḥ pradhānatayā upayogī, 
tathā svalakṣaṇodaye bhagavanniyatiśaktiryā sarvaṃ niyacchati | 
tadullaṅghane hi sarvaṃ sarvata eva pūrṇamiti āstāṃ tāvat | evaṃ 
dravyaṃ ghaṭaḥ, dravyaṃ paṭaḥ, ghaṭaḥ sthūla ityādyapi mantavyam | tatra 
ca svalakṣaṇe vākyaparāmarśajīvita eva yojanātmā prakāśaḥ | nanu 
evaṃ ghaṭābhāsapaṭābhāsasāmānye militvā kathamekaṃ svalakṣaṇaṃ 
na utthāpayataḥ | āha

(page 28)

ānuguṇyenaiva iti | parameśvaraniyatiśaktimahimā hi ābhāsānāṃ 
saṃmīlane vyāpriyate, na svamahimā | yathāca dhavatvavṛkṣatvayoreva 
anyonyamelanam, na dhavatvakhadiratvayoriti apārthe 
bhagavanniyatirvijṛmbhate, tathā kvacidavyabhicāraniyamo'pītyāha 
kiñcicca iti | anyena vyatiriktatayā parāmṛṣṭena ābhāsāntareṇa 
aviśeṣitatve'pi svenaiva śuddhena rūpeṇa nirbhāsamānamapi sat sphuṭaṃ 
sāmānyam | yato'sya ātmā sāmānyarūpa eko'pi 
svabhāvo'nekasāmānyamayo'nekasāmānyaṃ na vyabhicarati, yathā 
dhavatvaṃ sāmānyaṃ sattvadravyatvapārthivatvavṛkṣatvāni avyabhicarat 
tadapekṣayā sphuṭameva sattvādīnāmapi pūrvaṃ 
pūrvamasphuṭamuttarottarasphuṭatveneti mantavyam | nanu evaṃ tat 
svalakṣaṇameva bhavet sphuṭatvāt | āha sāmānyatāṃ tu iti | 
sāmānyaśabdo'yamavyutpannaḥ sādhāraṇārthaḥ, natu 
bhāvapratyayāntaḥ,- iti | yukta eva bhāvapratyayaḥ | bhāvapratyayena ca sve 
vācye sāmānyaśabdasya pravṛttinimittaṃ sāmānyānāṃ yadekaṃ 
lakṣaṇaṃ samāptyā anekatra ekadhīhetutvasamavāye'pi iha buddhijanake 
yat asaṃbhavi, taducyate anekasāmānyaśabdasamavetā 
sāmānyaśabdatvalakṣaṇā śabdajātirvā yayā śabdamuparañjayantyā 
tadvācyamapi uparajyate yato'sau śabdavācyo'rtho 
vimarśamukhaprekṣitayā sa svarūpīkriyate, na anyathā | jātiṣvapivā 
vyaktitayā svātantryeṇa sṛṣṭāsu jātiraparā saṃbhavatyeva 
ātmādivikalpeṣu iva ādyantaram | tathāha tatrabhavān 

	anupravṛttidharmo vā jātiḥ syātsarvajātiṣu | (vā. p. 3|14)

iti,

	jātiśabdaikadeśe sā jātīnāṃ jātiriṣyate | (vā. p. 3|9)

iti,

(page 29)

arthajātyabhidhāne'pi sarve jātyabhidhāyinaḥ |
vyāpāralakṣaṇā yasmātpadārthāḥ samavasthitāḥ || (vā. p. 2|11)

iti ca | sāmānyatāyāṃ hetuḥ deśakāla iti | atra adhuneti gṛhīto ya 
ekako'pi ābhāsaḥ, sa vyāpakatvanityatvātmasāmānyalakṣaṇatiraskārāt 
saṃkucitaḥ svalakṣaṇamucyate atredaṃ saditi | tāvatāpi ca 
hṛdbhaṅgaparihārādyarthakriyā bhavatyeveti vakṣyate

	tathaiva saddhaṭadravya ........................ | (2|3|5)

ityatra | ghaṭābhāsaśabdaḥ sūtre kevalābhāsopalakṣaṇārthaḥ iti vṛttau 
vyākhyātamanyatamapadena | akhilātmanā iti sūtre 
bahvābhāsopalakṣaṇaṃ | asamagratve, samagratve'pivā ābhāsanam, tatra 
asamagrābhāsatāṃ vyākhyātuṃ anyadā tu iti vṛttiḥ | tāṃ vivṛṇoti 
yadā punaḥ iti | samagrābhāsatāṃ vyākartuṃ vṛttiḥ atiśaya iti | tāṃ 
vyācaṣṭe kadācit iti sākṣātkārasamaye yāvadbhirābhāsaiḥ 
pūrṇo'rthaḥ pratyabhāsiṣṭa, tāvadbhireva smaryate yadā | kiṃ bahunā 
yamahamimamidānīṃ paśyāmi vimṛśāmīti, ayamapi ābhāso 
viśeṣaṇamadhye praviṣṭaḥ; tenāpi tadā pura iti anubhavituragre eva 
vartamānadeśakālayostaddeśakālatayā 
ācchuritayostaddeśakālībhūtayoreva so'rthaḥ sphurati yena adhunaiva agra 
eva imamahaṃ paśyāmyeveti pratipattirbhavati | anena pratyakṣīkāraḥ iti 
vivṛtam | apratyakṣasya smaryamāṇasya pratyakṣābhāsatayā ācchuritasya 
atadavasthāyāḥ smaryamāṇatāyāḥ paramārthato vidyamānāyā api 
nyakkāra iti yāvat | ata eva bhagavatā patañjalinā svapno bhāvitaḥ 
smartavyā smṛtiḥ uktā | bhāvito bhavattvaṃ prāpitaḥ, smartavyaḥ 
smaraṇayogyatvena abhavannapi artho'syāmiti | antarayati sāntaraṃ karotīti 

(page 30)

antaraṃ vijātīyāṃśo malaṃ, tadabhāvo nairantaryam | nanu tadānīṃ sa-
ityavimarśāt kathaṃ smṛtitvamityāha tadā na iti pūrvadṛṣṭatayaiva iti | 
nahi yogijñānavadapūrvārthāvabhāso'sau 
vartamānapramātṛsvarūpaikībhāvābhāvāt | pūrvadṛṣṭataiva 
savimarśā satī idānīntanavimarśabhūmipatitā sa-itivimarśa ucyate iti tena 
atra avaśyabhāvyameva | bhāvanātastu udrecitatvāt prakāśāṃśa eva atra 
sphuṭa iti sannapi vimarśo nyakkṛtaḥ sthitaḥ | tata ucyate 

	śabdasaṃketasmṛtipariśuddhau svarūpaśūnyevārthamātrā 
nirvitarkā (yo. sū. 1|43)

iti | tata eva sahajavimarśādyutthāne vikalpe sa-ityevaṃvimarśaḥ | sutarām 
iti anubhavāṃśasya api dṛṣṭatāvyapadeśakṛtaḥ sphuraṇena apramoṣāditi 
bhāvaḥ | tadāhi smaraṇānubhavayorekasvasaṃvedanībhāve'pi 
anubhavāṃśasya udriktatayā smaraṇam | atha sūtrasūcite 
svatantravikalpe'pi sphuṭatāṃ vyākhyātumamumeva vṛttiṃ yojayati 
svatantre'pi iti | anumānāgamādikaṃ vicitradharmadharmiviṣayaṃ yat 
pramāṇaṃ miśraṃ vā kevalaṃ vā, tena yaḥ pariśuddhaḥ satyatayā 
hṛdayānupraviṣṭho natu 
kāmaśokādiprabhāvitavikalpagrāhyatulyo'nekana viśeṣaṇena 
viśiṣṭo'rthābhāso brahmādistatra unmukhaḥ sphuṭīkaraṇaikavyagraḥ | 
anena dṛṣṭārthaśabdo vyākhyātaḥ | taduktam iti 
śivasūtravṛttyormadhuvāhinītattvārthacintāmaṇyorbhaṭṭa-
śrīkallaṭapādaiḥ | nanu yogipratyakṣamavikalpakamiti uktaṃ 

	.................. tat sphuṭā kalpadhīḥ phalam |

iti, tat kathaṃ vikalpatā uktetyāha tadā ca iti

	śabdārthajñānavikalpaiḥ saṃkīrṇā savitarkā | smṛtipariśuddhau 
svarūpaśūnyeva arthamātrā nirvitarkā | (yo. sū. 1|42)

(page 31)

iti nītyā | tena vāśabdo'tra na saṃśaye, apitu saṃbhavavikalpe | nanu yadā 
nirvikalpakatā, tadā kathaṃ svatantravikalpo'pi iti 
uktirvācakībhavedityāha pūrvāvasthāyāmatibhāvyate iti | asyāṃ 
bhāvanāpariniṣpattiphalāyāṃ vikalpatvasya saṃbhavāditi adoṣaḥ | nanu 
nirvikalpakatvasya parāmarśasya abhāvāt parāmarśanānyathānupapattyā 
parāmṛśan iti sūtroktayā yadarthāvabhāsanaṃ samarthitaṃ, tat 
kathamityāśaṅkya āha parāmarśaśūnyatā tu iti | parāmarśasya hi 
pratiyogiśaṅkānirākaraṇakāraṇatāyoge vikalparūpatāviśeṣa iti 
vakṣyate 

	tadatatpratibhābhā............................ | (1|6|3)

ityādau | naca viśeṣābhāve sāmānyābhāvaḥ | sadbhāve'pi asya tarhi 
kiṃ pramāṇam | āha tādātmyāt iti

	svabhāvamavabhāsasya vimarśaṃ viduranyathā | (1|5|11)

iti hi vitatya samarthayiṣyate | nanu svalakṣaṇaṃ smṛtyā bhāsate iti sūtre 
vṛttau ca vaktavyam, kiṃ śabdagauravakāriṇā ṇicprayogeṇa 
tadanusārāyātena ca ābhāsitam ityādau 
ṇijarthavyākhyānaprayatnenetyāśaṅkya āha sarvatra ca iti | cittattvasyaiva 
antaḥsvasaṃvedanarūpasya svātantryaṃ rūpāntaratirodhāne 
rūpāntarasvīkṛtau tatsaṃyojanaviyojanādau | yattu samanantarapratyayāt 
viṣayeṇa tadvāsanayā vā sahakṛtāt pūrvasmāduttaraṃ jñānamudetīti 
śuṣkakāryakāraṇabhāvavādināṃ matam, tat na saṃbhavatīti ṇicā 
nirūpitam | pūrvābhāsitam iti sūtrāṃśatvāt vyākhyeyaṇijarthamapi 
pūrvaṃ paṭhitam, tato vṛttikṛtaṃ ṇijantam | tenaiva sautro ṇicprayogo 
vyākhyāta iti na paṭhitaḥ | vyākhyeyaṇijarthatayā vṛttigatatayā pṛthak 
praghaṭṭakena paṭhitam prakāśitasya iti || 2 ||

(page 32)

	nanu parāmarśasya andhapadaprakhyatā mā bhūditi smaraṇe'pi 
arthasya prakāśa upagamyate | tataśca anubhūyamāna iva smaryamāṇo'pi 
bahirayamiti kathaṃ na vyavahāryaḥ | tadvyavahārakāraṇaṃ hi tasya 
arthasya prakāśanam | tacca avikalamastītyāśaṅkya āha

	naca yuktaṃ smṛterbhede smaryamāṇasya bhāsanam |
	tenaikyaṃ bhinnakālānāṃ saṃvidāṃ veditaiṣa saḥ || 3 ||

	smaryamāṇasya arthasya yat prakāśanaṃ tadidānīntanaṃ na bhavati, 
apitu prācyameva tat | tadapica prācyaṃ prakāśānaṃ smṛtilakṣaṇe 
saṃvedane'dhunātanaṃ vimarśarūpaṃ pradhānīkṛtya 
nirbhāsamānamabhedenaiva, natu bhedena, ābhāti | tataśca smaraṇe 
svātmāṃśe savimarśaḥ prakāśaḥ kālānavacchinna eva | arthāṃśe tu 
prakāśaḥ prācya eva | tannāntarīyakavimarśasahitaḥ punarvimarśastu 
idānīntanaḥ | evaṃ tat smaryamāṇasya anubhavaprakāśanadvāreṇa 
bhāsanaṃ bhavati | anyathā svātantryeṇa anubhūyamānatocitaṃ 
tadbhāsanaṃ bhavet, na smaryamāṇatocitam | tena yathā anubhavajñāne 
prakāśādapṛthagbhūtamapi māyāśaktyā māyāpramātuḥ 
pṛthagbhūtamiva prakāśyate vastu, na tathā smṛtijñāne; apitu tatra prācya 
eva asau pṛthagbhāvaprakāśābhimāno'nuvartate | tena pṛthak prakāśaḥ 
kasmāt na bhavati smṛtāviti na codanīyam | 
etaddoṣaparihāranāntarīyakatayā ca prasaṅgataḥ prakṛtamapi siddhyati 
adhikaraṇasiddhāntatayetyāha tena iti | yaduktaṃ 
smṛtāvanubhavaprakāśanamanuvedhakatayā vartate 
anubhavaprakāśābhedena ca artho vartate iti, tato hetoridamapi siddhaṃ 
bhavati- śarīraprāṇādyābhāsānāṃ sphuṭatvena asphuṭatvena 
saṃbhāvitasphuṭatvena ca vartamānātītabhaviṣyadrūpatayā 
tadupādhisaṃkocayogena saṃvido'pi vartamānādibhedena 
upacaritakālabhedāyā

(33)

api paramārthata aikyameveti | satyapi ca sarvata aikye yāvati eva 
nijasvātantryamahimnā sa pramātā parāmṛśati aikyam, tāvati eva tat bhāti 
smaraṇānubhavayoriva | etadeva hi saṃvedanādhikaṃ saṃveditṛtvam- yat 
saṃvitsu saṃyojane viyojane ca svācchandyamiti | 
yadevamaikyamanusandhānarūpaṃ svātantryaṃ, tadeva aparaṃ 
vailakṣaṇyapradamātmana iti sa eva ātmā | eka ātmeti vaktavye 
bhāvapratyaye taddharmaprādhānyaṃ darśitaṃ yathā caitanyamātmā iti 
śrīśivasūtre | tathāhi āryaḥ 

	dharmāntarapratikṣepāpratikṣepau tayordvayoḥ |
	saṃketabhedasya phalaṃ jñātṛvāñchānurodhinaḥ ||

iti | saḥ iti cchannākārasya eva eṣa iti sphuṭaṃ svarūpamuktamiti 
vismayagarbhayā uktyā pratyabhijñānameva sūcayatīti sūtrārthaḥ | 
tadavatārayati saṃkṣepeṇa smṛtikāle ca iti | ca āśaṅkāṃ dyotayati | sā 
darśitā sūtravyākhyānārambhe iti | darśayan iti ca darśayan 
jñānakriyāsvatantryasya maheśvararūpasya ātmana upapattiṃ karotīti 
saṃbandhaḥ | anena ślokārdhasya tātparyadvayaṃ darśitam- 
smṛtyanubhavayorna grāhakāṃśena, na grāhyāṃśena bhedaḥ kaściditi | 
tacca prakṛtaprameyasiddhāvupayogīti | yogijñāna iva iti 
kevalārthaprakāśe tu yogijñānavadapūrvānubhavataiva syāt, na smṛtitā | 
smṛtāvatītatvam iti anubhūtaviṣayāsaṃpramoṣaḥ ityatra yadyapi 
sarvatra kriyāmukhenaiva dravyasya kālasparśaḥ, tathāpi 
avyabhicaritabhavanādikriyāmukhena bhūtatvaṃ vastuno'sattāmāha, natu 
anubhavakriyāmukhena | atra iti smṛtilakṣaṇe | prakāśāt bhinnasya mā 
bhūt prakāśamānatā, smṛtistu bhinnasya kathaṃ na syāditi parihartuṃ 
smṛtiprakāśe iti vṛttavuktam | tat vivṛṇoti

(page 34)

jñānarūpaiva iti | upakṣiptā iti prathamārdhavyākhyānakāle eva 
sucitetyarthaḥ | anubhavena saha arthaḥ smaraṇādabhinnaḥ iti vṛttyā 
tātparyadvayaṃ sautraṃ vyākhyātam | smaryamāṇasya iti sūtre 
anubhūtasya asaṃpramoṣalakṣaṇaṃ bhāsanaṃ vedanā, tena 
grāhakagrāhyāṃśau dvāvapi ekībhāvaṃ smaraṇe pratipadyete iti uktam | 
atra hetumāha vṛttikṛt prakāśāt bhinnasya iti | nanu smaryamāṇasyaiva 
arthasya na eṣa dharmaḥ, anubhūyamānasya apihi eṣaiva vārtā | satyam, eṣa 
tu āśayaḥ smṛtāvadhyāruhya evamabhidhānasya- anubhūyamāne 
māyāśaktyā pṛthagabhimānastāvadasti bahiḥ, iha tu so'pi nāsti | tata eva 
na arthakriyā smaryamāṇāditi | ata eva bhaṭṭena api 
smṛtinirbhāsamānavastumukhenaiva arthadharmatā prakāśasya apasāritā

	artho na bhāsate bhrāntismṛtyoḥ ............................... |

iti,

	................ smṛtau tu nirdagdhapadārthaviṣayo yathā |
	sa bhāvo neṅgate naivaṃ prakāśetāpi .................. ||

iti ca | purastāt iti ādisiddhasūtrādiṣu | vakṣyate ca iti 

	prāgivārthaḥ ............................................................ | (1|5|2)

ityādisūtreṣu | tatra ca yadyapi sāmānyena 
samastajñānasādhāraṇamidamuktam, tathāpi viśeṣāntaravat smṛtirapi 
atra nirastā, pratyuta tanmukhenaiva na arthadharmaḥ prakāśaḥ siddhyediti 
darśitameva | arthasya ca smṛtau bhedena prakāśe smaraṇataiva na bhavet, 
pūrvamanubhavanameva syāt | tena smaraṇe yadarthasya prakāśanaṃ, 
tadarthamatitamāṃ kroḍīkaroti; cchāyāmātreṇa tu pṛthaktābhimāno'tra, 
- ityetāvatā

(page 35)

anubhavasaṃskārajatā ucyate | smaraṇe eva hi arthasya śvetatāveśo 
dṛṣṭāntaḥ, natu anubhave | tatra tādātmyatāvabhāsasya yauktikatvāt 
śvetaguṇasya samavāyadarśane'pi tādātmyena avabhāso'ṅgīkāryaḥ | 
yadāha tatrabhavān 

	ātmāntarasya yenātmā tadātmevāvabhāsate |
	yataścaikatvanānātvatattvaṃ nādhyavasīyate ||
	tāṃ śaktiṃ samavāyākhyāṃ ....................... | (vā pa. 3|10)

iti | vastusthityā tu bhinnarūpatvam iti vacanaṃ 
nirbhāsanasārapadārthasvarūpanirūpaṇāvasare na saṃgatameva | tathāca 
nareśvaravivekaḥ 

	svayaṃ prāsādo na śveto nāpyaśvetaḥ ............. |

iti aprāmāṇikoktiḥ | nahi vastudharmayoranyonyaparihāreṇa 
avasthitayoranyatareṇa ayuktaṃ vastu saṃbhavediti | yacca ucyate 

	pradeśasyaikadeśaṃ vā parato vā nirūpaṇam |
	viparyayamabhāvaṃ vā vyavahāro'nuvartate ||

iti | tatra yadi pāramārthikamanirūpyaṃ rūpaṃ tanmātrasaṃcayo vā 
saṃsargi dravyaṃ vā brahmadravyamabhinnaṃ vā sarvato vyāvṛttaṃ 
svalakṣaṇaṃ vā,- ityukte

	vastusvarūpaṃ tattādṛk.................... |

iti kathaṃ pratītyam | yadāryaḥ

	anirūpitena nāma ayamātmanā bhāvān vyavasthāpayatīti 
svavyavasthā bhāvāḥ |

	iti | tat yuktamuktam- yat yadātmakaṃ na bhavati, na tat tena vapuṣā 
prakāśate pītatayā iva nīlam | prakāśate ca prakāśātmanā 

(page 36)

smṛtau bhāvaḥ iti na tadātmā | atadātmanastathā nirbhāsane tadeva tathaiva 
bhāti abādhitena rūpeṇeti ubhayato niyamo na bhavet | aniyamaśca 
vyāpakasya dṛśyamānasya niyamasya viruddha iti 
vyāpakaviruddhopalabdhiprasaṅgāt tathāaprakāśanamatadātmatvāt 
vipakṣataḥ palāyitaṃ tadātmatayā vyāpyate iti tadviruddhasya 
atādātmyasya viruddhavyāptopalabdhyā pratiṣedhaḥ | evaṃ ślokārdhaṃ 
vyākhyāya tadarthasya hetutāmanyatra yojayituṃ yat sautraṃ tena ityādi, 
tadvṛttim evaṃ ca ityādikāṃ vivarītuṃ pūrvoktopasaṃhāramukhena āha 
tadevaca iti | utprekṣādi ityatra api ādipadena 
pratyabhijñāsaṃkalpanādergrahaṇam | vikalpanaṃ tu 
anubhavāyamānatvāt na pṛthaguktam | vartamānabhaviṣyadekīkārātmikā 
utprekṣā samudāhṛtā bhūtabhāvyekīkārotprekṣāmapi upalakṣayati 
mama yā punaranubhaviṣyata iti | nanu saṃvidāmaikyamekarūpatā, 
ekasaṃvidrūpatvamātmeti katham, yāvatā smaraṇādayastasya dharmā iti 
ātmavādināṃ matam | satyam, tatra tu idamākūtamiti darśayati kevalam iti 
| dharmatākalpane vicitratā hetuḥ, tasyāmapi viṣayavaicitryaṃ 
saṃvyavahriyate iti sāṃvyavahāriko'yaṃ bhedaḥ, natu ānubhavikaḥ, yena 
pāramārthiko bhavet | anena vaiśeṣikasya mohaḥ śamitaḥ | sahi brūte- 
bhedastāttvikaḥ, samavāyabalāt tu abhedaḥ iti | tacca anubhavavirodhi | 
yadajaḍapramātṛsiddhiḥ 

	na siddho'prathanādeva jñānādisamavāyyapi | (19)

iti | atītābhāsena iti anubhavakāle, vartamānaḥ ābhāsaḥ 
smaraṇībhūtaḥ, tāvekasya arthasya kathaṃ rūpaṃ syādityarthaḥ | 
anubhavasmṛtyoreva nāsti bhedaḥ ityāśayena āha atrocyate iti | vakṣyate iti

(page 37)

	naiva hyanubhavo bhāti smṛtau pūrvo'rthavat pṛthak | (1|4|4)

iti | anena vṛttau yat tathāhi iti uttaraprabandhasya 
prakṛtasamarthakatādyotakatvam, tat vivarītuṃ prabandho'yaṃ yojanīyaḥ | 
jñānānāṃ ca iti bhedena prathane'pīti āśayaḥ | vakṣyate iti

	kevalaṃ bhinnasaṃvedyadeśakālānurodhataḥ |
	jñānasmṛtyavasāyādi sakramaṃ pratibhāsate || (1|5|21)

iti | nanu jñeyabhedāt ya upacaritaḥ kālabhedaḥ, so'nubhavasmaraṇayoḥ 
kva prayāta iti | āha evaṃ ca iti evamapi yaḥ 
pūrvāparavyavahāro'rthāpekṣayā upacaritaḥ śaṅkyate, sa nāsti 
arthasyaiva bhedābhāvāt | tāvadgahaṇena 
samarthayiṣyamāṇamanyathātvamasya vyavahārasya sūcayati | vakṣyate iti

	yā caiṣā pratibhā tattatpadārthakramarūṣitā |
	akramānantacidrūpaḥ pramātā sa maheśvaraḥ || (1|7|1)

ityādyuddeśeṣu | nanu bhāti ayaṃ bodhasmṛtyoḥ pūrvāparabhāvaḥ | 
satyam, satu na viṣayabhedāt | kutastarhi | 
kalpitamāyāpramātṛbhedādityāha tasyaiva tu iti | na arthabhedādeṣa 
pūrvāparatāvyavahāraḥ, apitu anena prakāreṇa | viśeṣaṃ turdyotayati | 
ātmaiva īśvaratvāt sarvaśaktiḥ | tasya vicitrābhāsakāritvena lakṣitā yā 
kālotthāpikā śaktirābhāsānāṃ pratyabhijñāvaicitryeṇa 
kramotthāpanasāmarthyaṃ, tayā hetubhūtayā 
sūryādikriyāṇāmudayāstamayavṛttī sphuṭena anubhavena lakṣaṇīye ye 
ābhāsasya bodhaniṣṭhasya ākārasya sadasattve bhāvābhāvau 
prabandhavṛttī, tābhyāmābhāsānāṃ ghaṭādīnāṃ bhedasya 
kriyāvaicitryasya prakāśanāt kramasya avabhāsanaṃ bhavatīti 
kālacintāvasare ayaṃ kramo nyāyyo lakṣyate 

(page 38)

	kramo bhedāśraya ............................... | (2|1|4)

ityatra | kramāvabhāsane ca asmin dehaprāṇabuddhyāderapi 
māyāpramāturbālyayauvanadurbalatvadṛḍhatvapaṭutvāpaṭutvādya-
vasthābhāsānāṃ yaḥ kramaḥ so'nayoranubhavasmṛtyorbodhena 
antarmukharūpeṇa abhede'pi kevalamupacaryate, upacaritabhedayośca 
tayorviṣaya eko'pi bhidyate iveti | evaṃ yadarthasya paurvāparyamupacaritam, 
tat vāstavena abhedena na virudhyate māṇavakasya iva agnitvagotvādīini 
māṇavakatvena | aupacāriko hi bhedo na vastuni niviśate 
pramātṛbuddhiniveśitvāt tasya | tulyaviṣayatvaṃ 
viruddhayordharmayorvirodhakatvam, anyathā viśvaṃ viśvasya viruddhaṃ 
bhavet | tena virodhakāraṇasya tulyaviṣayatvasya viruddhena 
bhinnaviṣayatvena vyāptaṃ yadaupacārikatvaṃ, tat 
svavyāpakaviruddhakāryasya virodhasya niṣedhakamiti 
kāraṇaviruddhavyāptopalabdhiḥ | evamaupacārikamātre tāvat na virodhaḥ, 
kimaṅga iha upacāraparaṃparāyām | iha hi paramārthato na kvacit bhedaḥ, 
kevalaṃ svātantryaśaktireva pārameśvarī svapnasaṃkalpayogīcchādāviva 
evaṃ bhūtena ābhāsabhāvābhāvaprabandhena bhātīti kiṃ kena 
virudhyate iti tātparyam | nanu bhinnaviṣayatvādastu atra virodhaḥ 
sphuṭatvāsphuṭatvāt tu tasyaiva viṣayasyeti abhinnaviṣaye te ca sta eva 
anubhūyamānasmaryamāṇayoriti tatkṛto virodhaḥ syāditi punarapi 
kathamaikyaṃ viṣayasyetyāśaṅkāṃ niṣedhati na ca iti | naca 
ābhāsabedādapi bhidyate so'rthaḥ,- iti tamābhāsabhedamekamukhena 
upalakṣayati smṛtau ityādinā | nanu yadi aṅgīkṛta ābhāsabhedaḥ, tarhi 
tatkṛtaḥ kathaṃ na bhedaḥ | itthamābhāsasya vimarśa eva jīvitamiti 
tadbhedābhedakṛtaiva vastubhedābhedasthitiḥ | iha ca vimarśa aikyena eva | 
saugatairapi asphuṭagrahaṇaṃ dhūlipaṭa-

(page 39)

lādivastvantarasāhityagrahaṇameva, vastunastu 
adhyavasāyaikyādekatvameveti prāmāṇyaparīkṣādau nirṇītam | vakṣyate 
iti 

	dūrāntikatayārthānāṃ .............................. | (2|3|10)

ityādyuddeśeṣu | nanu pūrvānubhavena sahabhāvaḥ smaryamāṇavastunaḥ 
kathaṃ vṛttāvuktaḥ | sa hi na pṛthak bhāti | tat kaḥ sahārthaḥ | satyam, 
yadā punastāmeva smṛtiṃ vikalpāntareṇa adhyavasyati anubhūtaṃ 
smarāmīti, tadā 

	svātantryāmukta ..................................... | (1|5|16)

iti nyāyena tadarthapṛṣṭhe spaṣṭo'sau vedyatayā anubhavo bhāti,- 
ityabhimānāt | tadāśayena itthamuktamiti darśayati yadyapica iti | 
arthamayaḥ iti arthaḥ prakṛto viśeṣyatvena yasmin saḥ | nanu 
itthamarthavadanubhavasya api asti bhedena prathā, prakāśamānatābalāt tu 
yaḥ prakāśarūpāt bodhādabhedaḥ, so'rthasya api | tat ko viśeṣaḥ, yena 
saṃvidaikyadvāreṇa ayamadvayopakramaḥ

	puruṣa evedaṃ sarvam (śve. u. 3|15)
	brahmaivedaṃ sarvam (nṛ. u. u. 6 kha.)

ityevamātmakebhyo nirviśeṣābhedopakramebhyo vailakṣaṇyena āśrita iti | 
āha evam iti | yadyapi vyavahārāt viśeṣaṇaviśeṣyatālakṣaṇāt 
bhedo'yaṃ darśitaḥ, tathāpi māyāpade arthasya tāttvikamaikyaṃ sadapi 
na parāmarśadaśāṃ śrayate apitu anubhavasya | tena 
tāttvikapramātrabhedavimarśaprakāreṇa hetubhūtena 
prāgahamanvabhūvam iti pramātari ārūḍhasya anubhavasya ābhāsanaṃ 
yuktam | tato hetoranubhavo'rtha iva māyādaśāyāmapi smṛtau na 
pṛthageva bhāti, apitu apṛthagapi | tato hetoḥ pūrvasūtre saṃvidaikyaṃ 
yaduktaṃ nirviśeṣādvayavādavailakṣaṇyena, tat yuktamiti sūtrārtho 
bhaviṣyan prathamaṃ buddhau niveśanena dṛśyatām- evaṃ kila 
idamityavadhānadāpanarūpeṇa

(page 40)

vṛttau darśitaḥ | hiśabdena bhāvisūtragatena saṃvidaikyopakramasya 
upapattau hetutā sūtrārthasya ukteti saṃvidaikyaṃ rājagavīkṣīre gauriva 
pūrvottarārthābhyāṃ saṃbadhyate iti darśyate || 3 ||

	naiva hyanubhavo bhāti smṛtau pūrvo'rthavat pṛthak |
	prāganvabhūvamahamityātmārohaṇabhāsanāt || 4 ||

	etadavatārayati saṃkṣepoktyā naca iti | smaraṇajñāne iti 
smṛtijñānavyavaharaṇarūpe tu adhyavasāyāntare viśeṣaṇatayā sṛṣṭo 
bhātu nāma pṛthagityarthaḥ | nanu bhavatu anvabhūvamityatra kartṛlagnatā 
anubhavasya, karmalagnatāyāṃ tu sā katham | āha artha eva iti 
kartṛsthānānāṃ kriyāṇāṃ karmalagnatāyāṃ spaṣṭāyāmapi 
tatkartravaṣṭambhāparityāga iti anubhavasya kartṛsthatā na vighaṭate | tata 
eva upasarjanatā yuktā | idamityevaṃbhedyatve pṛthak dravyarūpatayā hi 
viśeṣyatvaṃ bhavet, vīraḥ puruṣaḥ iti tu upasarjanatvaṃ na śrautāt vṛttāt, 
api tu vākyīyāt | etacca saṃbandhavimarśe vicārayiṣyate | nanu yadā 
anupasarjanatayā anubhavaḥ parāmṛśyate arthastu aprādhānyena- 
so'nubhavaḥ sphuṭo nīle mama abhūditi, tadā asti asya pṛthak bhāsanamiti | 
ata āha tasya tu iti | mātrapadena mūlapratītiviśrāntireva 
vyavahārapratītīnāṃ tattvamityāha | vakṣyate iti 

	smaryate yaddṛgāsīnme saivam ........................ | (1|4|6)

ityatra | etadevaca yuktamiti draḍhayati so'hamevam ityādinā | naca ātmā 
vedya eva vedakāntarānavasthānāditi hi uktamiti āśayaḥ | buddhyā cetyā 
māyāpramāturye dharmāḥ sukhitvaduḥkhitvamūḍhatvādayo 
vedyarūpāḥ, teṣāṃ bodhe upacāreṇa tathā bhedābhimānakṛtena 
āropaṇā iyaṃ vedyatetyarthaḥ | yaśca ityādinā vṛttigranthena 
etatsūtrārthasya 

(page 41)

saṃvidaikye hetutvaṃ sūcayan sautro hiśabdo vyākhyātaḥ | taṃ vivṛṇoti 
yo'yam ityādinā | aham iti vyācaṣṭe vedya iti | bhūmikāgrahaṇena 
naṭasya iva evamādirūpatā prakāśavapuṣaḥ parameśvarasya vedyatā 
svāvaṣṭambhāparityāgena abhimānamātre setyāha | nanu ca saṃvidaḥ 
kālasparśa eva nāstīti kathaṃ vṛttiḥ anekakālagata iti | anekakālagateṣu 
vedyeṣu yadunmukhatvaṃ, tāvanmātrādeva sa bodho'nekakāla iti 
upacāreṇa ācaryate | nanu vedyāni api bodhādabhinnāni eveti | ata āha 
pratyagātmatā iti | pratipuruṣamābhimukhyena 
anyānāmiśrasvasaṃvedanamātrarūpeṇa añcati jānāti,- iti yo 
māyāpramātṛrūpaḥ pratyagātmavargo meyebhyo'nyonyataśca 
bhedaprāṇaḥ, tadavasthāyāṃ vedyānāṃ 
bhedādābhāsabhāvābhāvakṛtakālakramonmeṣāt bhinnakālatvam | 
tadunmukhaśca ekaḥ svasaṃvedanapramātā anekakāla iti upacaryate | 
tadanusāreṇaiva asmābhiḥ svairisūtre sahi iti pratyagātmatāmātmani 
bhāsayamāna iti vyākhyāyi yat, na tadutsūtramiti mantavyam | draṣṭā 
smartā iti prakṛtibhāgasya bhedena darśanasmaraṇarūpatayā 
vedyonmukhatvakṛtayā kālabhedaṃ darśayan pratyayāṃśena aikyaṃ 
darśayannanekakālatvaṃ sūcayati | adraṣṭuḥ smartṛtvamayuktam iti 
abhidadhānaḥ 
svatantrakāryakāraṇamātrasvabhāvabodhaparaṃparāmātreṇa na 
smaraṇasiddhiriti smartā draṣṭeva kalpitaḥ | (1|2|6) iti pūrvapakṣoktiṃ 
pratikṣipati | atra iti vṛttau | prathamānatāyāṃ vedyatā upacaritā 
tātparyaṃ tatparatvaṃ viśrāntisthānatvamanyānveṣaṇaśūnyatva-
manapahnavanīyatāparyavasitaṃ prayojanaṃ hetutvena abhisaṃdhāya | 
vedanakarmatāyāṃ hi prakāśāntaropajīvitvalakṣaṇāyāṃ 
prakāśakāntaramapekṣyam | tacca nāstīti mukhyārthabādhaḥ | vedye ca 
vyavahārāpekṣayā

(page 42)

prathamānatvaṃ vyavahriyate iti vyavahārābhimānavaśena 
vidyatāprathayorekārthasamavāya upacāre nimittam || 4 ||

	yogināmapi bhāsante na dṛśo darśanāntare |
	svasaṃvidekamānāstā bhānti meyapade'pivā || 5 ||

	nanu iti | yathā yuktibalāt prakāśānupraveśo'ṅgīkṛtaḥ, tathā 
grāhyagrāhakayoranubhavabalāt bhedo'pi aṅgīkartavyaḥ | 
tatsamarthanāyaiva ca māyāśakterabhyupagamaḥ | tataśca yathā ghaṭo 
māyāpramātuḥ pṛthak bhāti, tathā yoginaḥ parasaṃvedanam | tat ca tridhā 
para idaṃ jānātīti, paratra śarīre pūrvajātilakṣaṇe eṣa 
me'nubhavo'bhūditi, pareṇa idamitthaṃ pūrvaṃ dṛṣṭamadhunā smaryate 
iti | sarvaṃ ca etat pramātrantaragatā upalambhāḥ itivṛttau darśitam, 
sūtre'pi dṛśaḥ iti bahuvacanena | ṭīkāyāmapi prathamaṃ 
sahajānandāvirbhāvastadā syāt ityantena vicāritam, dvitīyaṃ 
smṛtireva asau ityantena, tṛtīyaṃ pramātrantara ityādinā | tadetat 
tridhāsaṃvedanaṃ vedyam | tena māyādaśāyāṃ jñānasya 
jñānāntaravedyatvamāyātam | tena ca anubhavasmaraṇayorapi 
vedyavedakatā, tayā ca ekaviṣayatvena viṣayamelanam, tena 
vyavahārasiddhiriti kathamekapramātṛsamarthanamiti siddhāntamabhyupetya 
aniyamāt kathāprasaṅgo'yamapasiddhāntaḥ prasajati,- iti 
codayiturabhiprāyaḥ | tadatra iti atra pūrvapakṣe taditi 
pūrvoktamuttaramastīti śeṣaḥ | tadeva smārayati yogināmapi iti | taditi vā 
vākyopakrame | prāguktanītyā iti

	dṛk svābhāsaiva .................................. | (1|3|2)

ityādyuktena nyāyena | tasya iti parasaṃmatasya api bodhasya | evaṃ 
yoginām ityādi bhānti ityantaṃ sūtraṃ saṃkṣepeṇa vyākhyāya

(page 43)

	aparīkṣitābhyupagamāt 
tadviśeṣaparīkṣaṇamabhyupagamasiddhāntaḥ | (nyā. sū. 1|31)

iti kathitaprakṛtaprameyasamarthanahetudārḍhyaprathanāya 
abhyupagamasiddhāntamāśritya yaḥ sūtraśeṣa uktaḥ, taṃ 
vyācaṣṭe'vatāraṇāya grāhyabhūmiḥ iti | anubhavabalāt bheda iti uktam 
| sa ca yogijñāne kāmamāpāte yuktaḥ | eṣa jānātīti ahaṃ jānāmīti 
yoginaḥ parasaṃvedanaṃ na asmadarthena saṃbhedametīti hi asti 
vacanāvakāśaḥ | prakṛte tu so'pi nāsti ahamanvabhūvam iti 
asmadarthaśarīrībhūtasyaiva anubhavasya nirbhāsanāt | apiśabdena 
dṛṣṭāntatvena yat saṃbhāvitaṃ pareṇa, tadasya na ghaṭate ityāha dṛśaḥ 
iti upalabdhayaḥ parakīyā na darśanaviśeṣe 
bhūtārthabhāvanāprakarṣaviśeṣaparyantaje saṃvedane vedyatayā 
avabhānti | saugatānāṃ tāvat svasaṃvedanameva jñānasya vapuḥ, tadeva 
kathaṃ yadi vedyatā | sāṃkhyānāṃ puruṣacchāyaiva upalabdhiḥ, 
puruṣaśca asaṃvedyaparvā | kāṇādānāmapi ātmāntarasamavāyi 
jñānamantaḥśarīravṛttinā yogimanasā kathaṃ jñāyate | 
jaiminīyānāmapi ātmāntaratādātmyavṛtti | tena yogina iyat 
parajñānavedanaṃ yat paradehādisahabhāvī 
nīlamadhurasukharāgādyavabhāsamayaḥ prakāśa iti | tatra ca nīlādi 
pṛthagbhāvena vedyameva, prakāśāṃśastu ahamityeva prakāśate | 
pramātrīkṛtadehādyavabhāsasaṃskārāt tu tanniṣṭhāmidantāṃ 
prakāśabhāge'bhimanyate, dṛḍhasvaparavibhāgasaṃskārabhraṃśe tu 
sarvamātmatayā paśyan svasṛṣṭameva svaparavibhāgaṃ paśyatīti 
tadapekṣayāpi na jñānaṃ jñānāntareṇa vedyam | yogijñāne vā 
avicāritāpātaśaṅkitapratibhānabalādeva vedyatā astu parajñānasya, natu 
evaṃ smṛtāviti sūtrārthaḥ | bhānti iti kākākṣivat yojyam | nanu yogi 
kriyāśaktiprakarṣavānapi iha darśane, tat 

(page 44)

kathaṃ jñānaśaktiprakarṣamātramasya vṛttau nirūpitam | āha 
upayujyamānatvāt iti | jñānaṃ jñānāntaravedyamiti kila iha sādhyam | 
tatra dṛṣṭāntatayā parokṣasya paracittāderjñānamupayujyate iti kimanyena 
tatprakarṣeṇa | etacca yogināṃ darśanaviśeṣa iti uktau śrutāyāṃ 
bahutaraśāstralokaprasiddhe yogipratyakṣe matirabhipatatīti labhyate | tadāha 
yogipratyakṣasya iti | vṛttau gatagrahaṇaṃ prāptimātre lokaprasiddhe 
prayuktaṃ samavāyadvāreṇa tādātmye paryavasāyitaṃ ṭīkāyām | 
dṛśaḥ iti upalambhāḥ iti ca bahuvacanaṃ vivṛṇoti tattat iti | etat teṣāṃ 
svabhāva iti kuta ityāśaṅkya tāvanmātraṃ lakṣaṇaṃ hi eṣām iti 
uktam | yat yasya anyato vyāvartakaṃ, sa eva tasya svabhāvo ghaṭasya iva 
pṛthubudhnodarākārātā | tathā ca jñānasya 
svasaṃvinmātrarūpatvamanyato jaḍāt vyāvartakamiti sa eva tasya 
svabhāvaḥ | svo hi bhāvaḥ sa eva, yo na vyabhicārī | tata eva ghaṭasya na 
dravyatvaṃ svo bhāvaḥ, kintu saṃbhavi tadasya rūpaṃ 
pṛthvādirūpaviśiṣṭaṃ tu bhavet nāma asādhāraṇatvāt | yena yat na 
hīyate, yataśca na hīyate yat, tadeva asya avyāptyativyāptiśūnyaṃ 
lakṣaṇaṃ svabhāvaḥ | anyasya svabhāvatve atadapi tat syāt, tadapi ca atat | 
svaṃ vyatirekāvyatirekayuktameva arthāṃśena samuccitya saṃvidameva 
arthe samuccinvan cakāreṇa turyamapi niyamaṃ sūcayati svā saṃvideva iti | 
nanu svaparaprakāśo bodhaḥ, tat svasyaiva iti kathamiti | ata āha paramapi hi 
iti tathābhūtaṃ ca iti | sat ityanena idamāha- yat yasya lakṣaṇaṃ, tat cet 
na bhāti, tarhi na ābhātameva tat bhavet, 
caturvidhaniyamaniyantritarūpāvabhāsaśca jñānasya 
jñānāntaravedyatāyāṃ vighaṭate eveti | svaiva saṃvit ityatra 

(page 45)

pratiyogirūpaṃ darśayati parāpi asya saṃvit iti | svasya saṃvideva ityatra 
tu pratiyogi asaṃvidapi ca | tat iti svasyeti śeṣaḥ | svā saṃvidevetyetatprāgiti 
tu sūcayati jaḍasya evaṃlakṣaṇatvāt iti jaḍamapi asya rūpaṃ syāt, natu 
saṃvideveti bhāvaḥ | svasyaiva saṃvidityatra tu pratiyogi na darśitaḥ 
prakṛtānupayogāt paraprakāśatvasya pratiyogino bhavato'pi 
jāḍyanimittatvābhāvācca | nanu evaṃ parajñānaviṣayaṃ yogijñānamiti 
kathaṃ vyavahāraḥ syādityāśaṅkya kramāt kramaṃ svapakṣe pātayati 
tadā tu iti yadā ayaṃ vyavahāraḥ iti bhāvaḥ | pratyupasthitam iti 

Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.

Claim table

ClaimStatusBasis
Link completenessFAIL (7 gaps named)assurance.trace_links_present + gaps
Human reviewUNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off)assurance.review
Deterministic chunk gateBLOCKED (PROOF_NOT_RUN)proofs.chunk_gate
Manuscript witnessUNPINNED (0 verified corpus-wide)identity.witness
Source-span completenessUNKNOWNassurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed

What this does NOT establish

Verify it

  1. Fetch the trace: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa.json
  2. Fetch the pack manifest: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa/manifest.json
  3. For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
  4. If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.

Hashes

source excerpt: 74e79fcfcd7c290b6d42e851ec0c508d4eaf7b7e74a6671f63e8fa3adb3e60f6
  ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN)
layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded)
layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l2: ff36428a5841055e…  ipvv/data/chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa.l2.json  BOUND
layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded)
song proof :   UNKNOWN (0 warnings)
trace bundle traces/ipvv-chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa.json: 30944b439dc62a97bd31781922afb33ab538dec9bc0df3778f4ad96e4c2b1944
verify pack artifacts (bytes):
source.txt  74e79fcfcd7c290b…  40666B
chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa.l2.json  ff36428a5841055e…  3295B

Chain

HopValueStatus
SOURCE edition + spanedition unrecorded; verses M00021:700-1400 excerptUNKNOWN; span UNKNOWN
LAYERSshas below; song-file pathsBOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN
GATE deterministicPROOF_NOT_RUNBLOCKED
FORMAL theoremsregistry references, run_bound falsenone
TRACE bundle30944b439dc62a97…PARTIAL (links incomplete — see gaps)
PACK manifest2 artifactslinks present
WITNESSnone verifiedUNPINNED
REVIEWnone boundUNREVIEWED
PUBLICATIONhuman sign-off required; never automaticNOT_AUTHORIZED

Cite this

Svatantrya Reader, “ipvv chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa (M00021:700-1400)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa/, version trace 30944b439dc62a97bd31781922afb33ab538dec9bc0df3778f4ad96e4c2b1944 (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV2-B-sahajavimarsa-prakasavimarsa.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.

Related

Provenance