ipvv chunkA-svatyandya (M00020:200-600) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.
The passage
Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.
iha punarnīlādayo'nujjhitanīlādibhāvā eva prakāśamānāḥ santaḥ
prakāśābhedamayāḥ | tadidameva bhagavataḥ svācchandyam-yat saṃvidātmaka
eva bhavan vicitrapramātṛprameyātmanā saṃvidrūpānadhikenāpi
saṃvidrūpādhikatayā nirbhāsamānavapuṣā prakāśate ca, tathā vimṛśati ca |
anadhikasyāpi adhikasya iva bhāsanaṃ svacchabhāva ucyate darpaṇasya iva | sa hi
prākāragṛhahastyaśvapuruṣaghaṭakumbhakārabhedaistadgatāvayavāvayavibhā-
vādhārādheyabhāvakāryakāraṇabhāvaprabhṛtibhiśca
vyavahāranivahairmanāṅmātramapi svarūpānadhikairapi atiriktairiva ca yat
nirbhāsate, tadevaṃ svaccha iti ucyate | kevalamasya tathāvimarśābhāvād-
asvācchandyaṃ jaḍatvam | parameśvarastu tathā bhāsamānamātmānaṃ
vimṛśatyeva saṃvido vimarśaparyantatvāt | yacca uktaṃ sarvadaiva tathā
bhāsamānaṃ syāditi | tatra sarvadeti kadāciditi ca yadi kālaḥ kaścit
tannirmāṇanirapekṣaḥ svatantrastat tadavalambanena codyetāpi | naca evam | tathāhi
asminkāle dyotyāderna asya śabdasya artho'nyaḥ kaścidṛte tathā bhāsamānāt
sūryaparispanditāt | tadetaduktaṃ syāt-tatsūryādivispanditasahabhāvenaiva
kasmāt nīlādi viśvaṃ bhāsata iti | tadidamapi kiṃ na codyate-nīlameva pītaṃ
kiṃ na bhātīti | nanu evaṃ na nīlaṃ bhāsitaṃ syāt | yadi evam, anyathā bhāsane
(page 7)
tadeva tatsūryavispanditaṃ nāvabhātameva syāt | saptārṇavamīlananirbhāsitve hi
pralayadinameva adyatanaṃ dinaṃ syāt, nādyatanaṃ dinaṃ tadbhāve
tadubhayātmanāpi | naca atiriktena vapuṣā bhāti parameśvara iti na kiñcidatra
aprātītikam | saṃvedanasyaiva hi svapnasaṃkalpaśāstranirmāṇādau
tattadantarvyavasthitabhāvasaṃbhārabahiṣkriyāyāmapi anatireko dṛṣṭa iti pratyuta
pratītibahiṣkṛtaparikalpanamaprātītikam | tena śaśvaditi
kālaparicchedāsaṃbhavaḥ | acchanneti svarūpānatirekaḥ | svaccheti
anatiriktatve'pi atiriktatābhāsasaṃbhavaḥ | svacchandeti vimarśasvātantryayogaḥ |
vṛttipadena eṣāṃ rūpāṇāṃ bhagavati śaktimati śive tādātmyāvabhāsa
uktaḥ | śaśvaditi kālāparicchannā, acchannā svarūpānyathābhāvaṃ
manāgapi abhajamānā, svacchā adhikanirbhāsanamiva sahamānā, svacchandā
pāryantikapratiṣṭhāsthānavimarśāśūnyatayā tadvimarśasthānāntaro-
payācñālakṣaṇapāratantryaviyuktā vṛttirvartanaṃ svarūpaspanditameva yasya,
sa eva aśivarūpasāṃsārikamohāpahastanayogādānandasārabhogā-
pavargarūpaparāparaśreyaḥparamārthatayā śivaḥ parameśvaraḥ, tasmai nama iti
śāstrakṛt vāṅmanaḥkāyānāṃ tatprahvatāmāviṣkaroti | prahvatā ca
uktarūpā bhagavatsvarūpotkarṣadarśanena tadicchāvaśāviśīrṇaśarīra-
prāṇādikalpitapramātṛbhāvanāsaṃskārātmakaśeṣavṛttisaṃbhave
vyutthānasamayasaṃbhāvyamānasya śarīrādigatapramātṛtābhimānodrekasya
apāsanena māyāpramātrabhimānātirekanyagbhāvitasaṃvidātmakasvasvarūpa-
tāyā unamagnatātmakaḥ samāveśaḥ | tādṛśaṃ śivasvarūpaṃ
pradhānapramātṛtayā adhiśaye nyakkaromi māyāpramātṛbhāvābhimānamiti
anyanipātavat dyotaka eva ayaṃ namaḥ śabdaḥ | yattu namaḥśabdasya
svarūpaparatvamabhidhīyate, tat na manoramam | nahi bhagavati namaḥ-
(page 8)
śabdasvarūpārpaṇena kiñcit | gītanyāyena hi namaḥśabdaḥ śrūyamāṇo
bhagavati paritoṣamādhatta iti śapathaśraddheyo'yamarthaḥ | svāhādīnāmapi
homādau dīptyabhivṛddhidevatārpaṇatarpaṇaprabhṛtirdyotya eva arthaḥ, na
svarūpaniṣṭhatā cādinipātavat | svarūpaparatve tu caḥ paṭhita itivat
sattvarūpatāyāmanavyayatvaṃ syāt liṅgasaṃkhyādiyogaprasaṅgāt | arthasya ca
śabdena ko yoga iti tadyoge caturthī vighaṭeta | namaskaroti namasyatīti
namaḥśabdamuccārayatīti arthaparyavasāne parameśvaramiti
bāhyakarmasaṃbandhānupapattiḥ | vācika eva ca tadā namaskāro mānaso'pi vā
syāditi kāyiko namaskāraḥ kathamiti traividhyaprasiddhyayogaḥ | asmatpakṣe tu
manasā vācā kayena svātmānaṃ prahvīkurvan nyagbhāvayan
bhagavantamutkarṣayatīti namasyaterarthaḥ iti sarvamupapannam | yadvakṣyati
jayanamaskārādyabhidhānenāpīśvarasyotkarṣaḥ khyāpanīyaḥ
svātmanaśca tatpravaṇatā iti | āgameṣvapi namaḥsvāhāvauṣaḍādīnāṃ
vividhasiddhijananopayogitayā jātiśabdavācyānāṃ tattadarthadyotakatvameva
abhidhīyate | saṃbhavantaṃ ca arthopakāramanādṛtya svarūpakṛtopakāra-
samāśraye ko grahaḥ | tadevaṃ yato viśvaṃ nirbhāsate, yatra ca viśrāntaṃ
nirbhāsate, yadicchayā ca prakāśate, yaśca viśvasya prakāśamānasya ātmā,
yacca viśvatrāpi nirbhāsamāne'nāvṛtameva, anādhikyenāpi ca yatra viśvaṃ
yasya svātantryāt adhikamiva nirbhāsate, tadeva paramārthatattvaṃ pradhānatayā
utkṛṣṭam, anyattu asmadādi tatpravaṇamiti ayamatra pradhānābhidheyaḥ
śāstrārtho hṛdaye praveśitaḥ, yena vivartapariṇāmaprabhṛtipakṣāntar-
apratikṣepaḥ | vivarto hi asatyarūpanirbhāsātmetyuktam | nirbhāsate ca asatyaṃ
ceti kathamiti tu na cintitam | pariṇāme tu rūpāntaraṃ tirobhavati, rūpāntaraṃ
(page 9)
ca prādurbhavatītyuktam | prakāśasya tu rūpāntarābhāvāt tattirodhāne
syādāndhyam | aprakāśaśca prādurbhavan naiva prakāśeteti ubhayathāpi
suptaṃ jagat syāditi na paryālocitam | pratibimbavāde ca svacchatāmātraṃ
saṃvedanasya, na svātantryamiti tatsamarpakavastvantaraparyeṣaṇā kartavyā |
avidyā ca anirvācyā vaicitryaṃ ca ādhatte iti vyāhatam | pārameśvarī śaktireva
iyamiti tu hṛdayāvarjakaḥ kramaḥ | tasmādanapahnavanīyaḥ
prakāśavimarśātmā saṃvitsvabhāvaḥ paramaśivo bhagavān svātantryādeva
rudrādisthāvarāntapramātṛrūpatayā nīlasukhādiprameyarūpatayā ca
anatiriktayāpi atiriktayā iva svarūpānācchādikayā saṃvidrūpanāntarīyaka-
svātantryamahimnā prakāśata iti ayaṃ svātantryavādaḥ pronmīlitaḥ ||
evaṃ parameśvarasvarūpe samāviśya granthakāraḥ sūtravṛttyarthaṃ
pūrvapakṣottarapakṣaiḥ samuddhāṭayiṣyan tarko'pratiṣṭhaṃ iti apratiṣṭhatā,
adyāsmānasataḥ kariṣyati sataḥ syāsnūnatho naśvarān iti
svaśaktipradarśanamātrasāratayā gomayapāyasīyanyāyopahāsena
paramārthānupayogitā,
aho dhigvyākhyātṛgrahamitarahevākabhṛtaka-
maho tarkasyāntaḥ kvacidapi na labhyaśca vibudhaiḥ |
iti tatkāritvataddveṣitvārdhavaiśasayogādaprāṃāṇikatvaṃ vahnirna yasya
salilam iti abaddhābhidhānamātramatra mā saṃbhāvīti ślokatrayeṇa ghaṭayati
khapuṣpaṃ satkartum ityādinā | eko'piśabdo bhinnakramaḥ tathā iti ca | deśe
kāle pramātari ca sarvatra asattvena viditaṃ khapuṣpamapi sat saṃpādayituṃ,
tathā puraḥ sphuradapi sarvasya vartamānatayā deśanaikaṭyena ca
prakāśamānam, ata eva vastu yat tadapi asat saṃpādayituṃ prabhavanaśīlaḥ san
(page 10)
jagadidaṃ bhāvābhāvarūpaṃ cakitamiva svarūpe anavasthitamiva karomi iti
sāmarthyamātmani saṃbhāvaye | vādasya pakṣapratipakṣaparigrahasya |
ārambhakāle cikīrṣāyām | yat yathā pakṣatayā vā pratipakṣatayā vā
kartumicchāmi, tanme tathā saṃpadyate iti eṣā yasya uktiḥ, tathā iti
svasāmarthyaprathanābhiprāyaprakāreṇa, sa sphuṭameva ātmano nindāṃ karoti |
yadartharahitamabhidheyaprayojanaśūnyavacanamasamāptaṃ ca
apariniṣṭhitābhidheyaṃ niyamanidānābhidhānābhāvācca asaṃbhāvito-
paramaṃ mama prekṣāpūrvakāritāvirahāt prasarati svayameva pravartate, tatra ca
prakupitāntaravātābhidhānadhātuprakṣobha eva nimittaṃ bhavati | yo hi tadeva
nīlaṃ pītamiti; na nīlaṃ, pītamiti; na nīlaṃ, na pītamidamiti vā brūyāt; sa
unmattadhaureya iti praśaṃsāṃ muktvā na stutyantarapātraṃ bhavet | tadīdṛśena
pathā svasāmarthyapradarśanamunmādapradarśanameveti tātparyam | naca
kevalamunmādamātram, yāvat paro'pi amunā mārgeṇa nīyamāno vitāritaḥ
syāditi mahat pātakārjanamiti darśayitumāha jaḍānāmiti |
upayuktapramāṇavṛttā api hi gurusevāśāstraśīlanādiprayatnaśataiḥ, athaca ya
evamaprekṣāpūrvakāriṇaḥ, ta eva jaḍāḥ, teṣāṃ ye upayuktaśāstrārtha-
samyagvikāravirahalakṣaṇāpariṇāmaprabhavā udgārā abhidheyaprayojana-
śūnyā ananusaṃdhāne'pi haṭhapravṛttā udgārasthānīyavātaprakṣobha-
pralāpāḥ, tairdūṣitā ruciḥ svā dīptiḥ paramārthasvarūpalakṣaṇā yasyāḥ,
yasyāṃ ca asatā rūpeṇa tasya sataḥ pāramārthikasya rūpasya saṃkīrṇatvaṃ
vyāmiśratvaṃ yat tatsāmarthyāt sā tādṛśī; arthānāmarthayitṝṇāṃ
pramātṛṇāmarthyamānānāṃ ca prameyāṇāmāvaliḥ parasparonmukho'pi
yugalakamayaḥ samūhaḥ parito mlāyati unmukhatoddhurakandharatāṃ hitvā
avanamati iva svakarta-
(page 11)
vyaudāsīnyaṃ pratipadyate | yathā mandāgnīnāmaudarikāṇāmatibhojanājara-
ṇajanitairugārairbhogotsukāpi kācit mugdhā sarvatra bhogye tāmbūlādāvapi
asatā aśuddhena rūpeṇa saṃkīrṇatāmiva ullikhantī ata eva vināśitabhojanādya-
bhilāṣā arocakadoṣeṇa mlāniṃ pratipadyate | etaduktaṃ bhavati-mugdhamater-
lokasya laukikavaidikaprabhṛtidṛṣṭādṛṣṭaprayojanakartavyaviśeṣaviṣayasaṃtati-
pravṛttibhājastādṛśamṛṣāpāṇḍityapralāpairbhagnarasā rucirjāyate, naca
paramārthatattve kvacana avatāryate apratiṣṭhānāt | tasmādīdṛśena svātmani
unmādadāyinā paramapakurvatā ca kiṃ pāṇḍityena | īdṛśaṃ tu tadyuktam-
ityāha yathāvastūdgrāha iti | yat yat vastu, tasya tasya utkarṣamudrekamun-
magnatāṃ ca gṛhṇatāmamī pratipādyā ityatra arthe upayogī pūrvapakṣatad-
dūṣaṇasiddhāntasamarthanātmā tatsamarthācaraṇalakṣaṇo yaḥ
prayojakavyāpāraḥ, tatra graho rasaḥ sa eva bhūmnā prāśastyena atiśayena
satataṃ ca vidyate yasya tādṛk yo vastuto vidvān tathaiva vetti, natu anyathā, natu
anyathā paśyati, anyacca brūte, vidvāṃśca prekṣāpūrvakārī, tatra sthitā tatra
viśrāntā | sā arthāvalī | vigatā śāntā śaṅkā yasyāḥ, yasyāṃ ca | sā
pramātṛprameyavargātmikā āśvasiti kartavyaparilopayogābhāvāt
laukikālaukikadṛṣṭādṛṣṭaviṣaye taduttīrṇaparamārthatattvaviṣaye ca
dhṛtimābadhnāti | yatastādṛśo vidvān sarvasya viviktatvaṃ vivekaṃ
bhinnaviṣayatayā virodhaparihāraṃ paropakārameva svaphalaṃ paśyan dadāti |
tathāhi yat yathā prakāśate, tat tathā prakāśasyaiva mahimeti dṛṣṭau
sūkṣmatvatāratamyaprakāśāt kiṃ na pāramāṇavatvaṃ, sukhādijanakatvāt
kiṃ na tādātmyaṃ, saṃvedanābhāve kiṃ na andhatamasaprāyaśūnya-
śarīratvaṃ ghaṭādeḥ śarīrapramātṛmātra-
(page 12)
viduṣo vā bālāṅganāpāmarāderaparalokitvaṃ sphurati hi, yastāvadahaṃ,
so'haṃ dehabhasmībhāve na kaściditi parameśvarasaṃvidabhedabhājo bhāvā
api parameśvarasvarūpāḥ pramātāro'pīti vicitraśaktiparisphuraṇameṣāṃ
paramā maṇḍanā, natu alpāpi khaṇḍanā | kevalaṃ tāvanmātrabhāgaparigraha-
grahikā vivadante andhā iva hastiśarīre karapucchādibhāgasparśanadvārotpanna-
samucitakarivikalpāḥ tadapi vivadanameṣāṃ parameśvaraśaktivijṛmbhāmātraṃ
na kaṃcana doṣaleśamāvahatīti | yathāca sā sukumāramatiḥ kācana tasmāt
jaḍodgāravyāptāt deśāt kenacit tadabhiprāyavedinā asaṃmatena jaḍena saha
viviktatvaṃ dūratvamāpādyate | avidagdhaloko hi tāṃ mlāyatīyamarocakeneti
paraṃ paśyati, natu atra jaḍodgārajanitatvamaruceriti jānīyāt | sāpica evameveti |
yadā tu tāmbūlāsavabhojanāderyat yat vastu, tatra tatra utkarṣasvīkāranipuṇaṃ
taddhṛdayaṃ graheṇa gāḍhena saṃpādyate; tadā sā nijaruciprabodhādāśvasiti
mlāniṃ tyajati | kācana ca kumārī prabhodhābhimukhamadanāṅkuropakaraṇa-
kalitahṛdayāpi tathābhūtaudarikodgāradūṣitarucirevaṃbhūtāḥ khalu puruṣā
bhavantīti mlāniṃ nītā, kenacit vidagdhena vivikte vigatāśaṅkā
tadekāvabaddhapremaparatantrā kṛtā, laukikabhojanādibhogarasajñā
lokottararatirasāsvādābhijñā ca saṃpādyate | tathā paramārthapaṇḍitenāpi
siddhimokṣalakṣaṇaparāparaśreyaḥ-prāptyānandocitā pramātṛprameyamayī
trilokī saṃpādyate | nityayogādyabhidhānāya lāghavaprāptamapi
tadasyāstyasminnityetāvati matvarthe vihitaṃ bahubrīhimapahāya tatpuruṣāt
matvarthīṃyaprayogaḥ kṛtaḥ | jaḍānāmudgāraiḥ iti bahuvacane tādṛśīṃ
pracuratāmapariniṣṭhāṃ ca abhidhattaḥ | viduṣi iti tadvaiparītyena
ekatvavivakṣayā paramārthapaṇḍitaḥ
(page 13)
paramārthavidagdhaśca durlabha iti uktam | kasmiṃścit iti lokottare | nanu
tādṛgasau yadi kaścideva, tadasaṃbhāvanīya eva astitveneti āśaṅkya āha te
kḷptāḥ kila iti | etaduktaṃ bhavati-parameśvarecchaiva svarūpapracchādanaṃ
ca svarūpaprakaṭanaṃ ca vidadhatī avaśyaṃ tādṛśaṃ prasūte
paramārthapaṇḍitaṃ, kevalaṃ māyārāśirbhūyān vidyāvattu tanutaraṃ tejaḥ |
tathāhi rodasīśabdavācyasya dyāvāpṛthivīdvayasya yat vibhajanamasaṃ-
kīrṇatvajñānaṃ viśeṣeṇa ca bhajanamapātakatayā sevanaṃ bhogayogyatvam,
atra kartavye sapta kulaparvatāḥ kḷptāḥ samarthā nirmitāḥ, parvataśata-
pūrṇe'pi jīvaloke saptaiva, na adhikāḥ | naca atyantaṃ na nirmitāḥ | rātrindinasya
ca tamaḥprakāśarūpasya satkāre candrārkau dvāveva | natu
maṇiprabhṛterbahutaratejovargasyāpi atra śaktiḥ | naca tau na sṛṣṭau | yadi hi sūryo
na syāt, rātrireva syāt, sāpi vā na bhavet | prakāśarūpatājñāne hi
tadabhāvastama iti jñānam | jātyandho'pi antaḥsaṃkalpārūḍharūpādi-
prakāśaṃ jānanneva bahistadaprakāśamandhatamasaṃ vetti,
suptamūrcchitatāyāmandhatamasasya prathamapraveśa eva prakāśasaṃskāra-
vaśādavabhāsaḥ, natu tadekavaśībhāvāvasthāyām | tadā hi na kiñcit
nirbhātamiti ca saṃsmaraṇaṃ sarvaśūnyasaṃvedanamāvedayeta | naca
andhatamasaṃ sarvaśūnyameveti vakṣyāmaḥ | tathāhi kāpilaiśchāyā
sapratighavastudharma iṣṭā, ābhidharmikaiśca tamorūpabheda eva |
nimīlitanetrasya hi bahirandhatamasamiti na pratipattiḥ, apitu unmīlitadṛśa eva |
ālokaśūnyatāyāṃ tatra na paraṃ paśyāmīti saṃvit, natu tamaḥ paśyāmīti |
yadi ca sūrya ekarasasphuṭasvabhāva eva syāt, tat dinameva syāt | yadā tu
svaraśmisaṃkramaṇapūryamāṇamaṇḍalābhogaścandro'sti
(page 14)
sūryateja eva tathā vaicitryeṇa āste yena sadapi asadiva, tadā rātrirnāma bhāti |
anayā bhaṅgyā niśākaratvaṃ candrasya, natu sūryodaye dinamiva candrodaye
niśetyevamatra vivakṣitaṃ mantavyam | yathāca kulaparvatāḥ, yathā ca
candrārkau, tathā īśvareṇaiva viśvādhārakatvāt dhātrā sadasatoryuktāyukta-
yorbhāvābhāvayośca vivekakaraṇe yo vidhiravicalo nyāyaḥ, tatra kaścideva, na
sarvo vipaścijjanaḥ, samyak paśyaṃśca niścinvaṃśca sṛṣṭaḥ, natu na sṛṣṭaḥ |
kileti saṃbhāvanāyām | apoḍhaṃ vyāvartitaṃ gāḍhamanādikālasaṃsāra-
vāsanāvaśaprarūḍhamapi timiramakhyātilakṣaṇaṃ yayā prakṛṣṭajñāna-
lakṣaṇayā prabhayā arciṣā, tayā bhāsvaraḥ svayamatamorūpaḥ, paraṃ ca
svarūpamajjanena atimiraṃ prakāśamayaṃ kurvan | ayam iti guruprabandhaṃ
prācyakālaṃ bhāsamānarūpaṃ svātmānaṃ vartamānaṃ śiṣyapraśiṣya-
santānaṃ ca bhāvinaṃ paśyannavicchīnnavidyāvabhāsanaḥ parameśvara iti
darśayati | viśeṣeṇa paśyatīti vipaśyaḥ paramasarvajñaḥ, tadvadācaran
bhāvatattvaṃ cetati yaḥ sa vipaścit | śapathadvipaśyannasugatavaditi ? cetayate
vipaściditi hi sūtrāntaḥ svaparavimarśakṣamacittattvayutaḥ syādvipaścittu iti |
paraṃ vimṛśatīti ṇici kvipi paraṃ vimṛśantī cidasya iti śrīvṛhaspatipādāḥ |
evaṃ krameṇa alpālpatayā parametadavatiṣṭhate, natu sarvathaiva asambhavo'sya
arthasyeti uktaṃ bhavati | evaṃ tattvaniṣṭhameva pāṇḍityam | tacca
pariniṣṭhitameva sat paropakāraniṣṭhaṃ bhavatīti abhidhāya kariṣyamāṇa-
ṭīkāprayojanaṃ sūtravṛttiṭīkānāṃ ca ekagranthakāranirmitatvam,
ekavaktaprayojanatve'pi ca granthabhedanirmāṇasāphalyaṃ darśayitumāha
trayyāṃ vāci iti | trayo'vayavāḥ paśyantīmadhyamāvaikharīti yasyāḥ sā
trayī parāmarśarūpā kroḍī-
(page 15)
kṛtābhinnasamastaparāmarśanīyarāśiḥ parā bhagavatī | vakti svarūpaṃ
vimṛśatīti vāk, tasyāṃ ca etat iti paridṛśyamānaṃ vāṅmayaṃ
pramitilakṣaṇaparāmarśarūpasaṃvedanānuviddhatayā śabdanaikaśarīraṃ
viśvaṃ yathā krameṇa vikasitaṃ, paśyantyāṃ vikāsonmukhaṃ,
madhyamāyāṃ vikasat, vaikharyāṃ pṛthaktayā parāmṛśyamānatvena
labdhavikāsam | yadvacca gāyatrī adhikṛtapreraṇānirmāṇanipuṇanijahṛdaya-
gaganasadoditabodhādityaprabhāpratibhārūpā amutra iti āmuṣmikaphaladāna-
nimittam; yadivā amutra viśvaprasiddhe antaḥpraṇavanigamātmani krameṇa
vikasitā antar iti karavai iti saṃkalpabhūmau vikāsonmukhā, karmaprārambha-
kāle omiti abhyupagamarūpatayā mantraprāthamyaprathanarūpatayā ca vikasantī |
tataḥ karmasaṃpādanasamaye ṛgyujaḥsāmatatsamudāyalakṣaṇā trayī
saṃpādyahautrādhvaryavaudgātravrahmatvasphuṭībhāvāvasthāyāṃ
labdhavikāseti laukikaṃ phalabhūtaṃ vaicitryaṃ vaidikaṃ ca tatkāraṇabhūtaṃ
dṛṣṭāntatvena uktam ; yadi vā antarāditraye, amutra ca paśyantyādike traye
kramavikasitā gāyatrīti | athavā antaḥpraṇavaṃ praṇavasya antarmadhye yat
nigamātmakaṃ trayamṛgādi
sravatyanoṅkṛtaṃ pūrvaṃ purastācca viśīryate | (ma. smṛ. 2 | 74) iti
nayena praṇavatādātmyena
sarve vedā-| (ka. va. 2 | 15)
iti nayena ca, tatra yathā gāyatrī kartavyaprārambhe pratibhārūpā krameṇa
vikāsameti | sāhi pratibhā sāmasu gītirūpeṣu nādātmatāṃ gṛhṇatī, ṛkṣu
karmaguṇadevatāpraśaṃsātmakārtharūpatāsūtraṇaṃ svīkurvāṇā, yajuṣṣu
kartavyātmanā sphuṭībhavati | vedyaṃ dharmādyupāyaṃ niścayaṃ gamayatīti
nigamo vedaḥ | tadvadīśvarapratyabhijñā sūtravṛttyoḥ
(page 16)
sphuritahṛdayā yā, sā iha vivṛtau vyaktiṃ gatā | śanaiḥ krameṇa īśvaraḥ
pratyabhijñāyate yayā dṛkkriyātmakaśaktyabhijñānadarśanayā
pratīpamābhimukhyena jñānopāyabhūtayā svātmani īśvaravyavahārasādha-
napramāṇapaddhatyā, sā sūtre sphuraddhṛdayā, vṛtau sphuritasārā, vivṛtau tu
vyaktā sarvajanagocaratāṃ gatā | sphuraṇaprārambhaḥ sūtre sphuraṇanirvāhastu
vṛttāviti paramārthata aikyamanayorekakālakṛtatvāt, vibhāgakalpanayā tu bheda
iti darśitam | etaduktaṃ bhavati-yathā paravāktattve vibhāgahānyā viśvaṃ
sthitaṃ, paśyantyāmāsūtritabhedaṃ, madhyamāyāmunmīlitabhedaṃ,
vaikharyāṃ bhinnaparāmṛśyamānarūpatayā sphuṭībhūtabhedāvabhāsaṃ;
tathaiva bhinnānāmadhikāriṇāṃ bhinnāmarthakriyāṃ vidhatte, tathā
paravāktattvasthāne śivābhinnaśāstrakārasaṃvedanaṃ tādātmyena yat
vartamānaṃ paramārthatattvaṃ sāratvācca hṛdayaśabdavācyaṃ, tat
parapratipādyajanaviṣayatāpattiyogyatālakṣaṇasphuraṇātmakabhedāsūtraṇayā
sthitaṃ sūtre, vṛttau tu tadeva unmīlitaṃ, vivṛttau tu ākṣepapratisamādhānadiśā
sphuṭībhūtaṃ sarvajanapratipattiyogyatālakṣaṇabhedaṃ bhavatīti tasya tasya
adhikāriṇo vividhaphaladāyitayā hi agṛhītadarśanāntarajanitabhedavāsanā-
grahāḥ sūtramātrāt vṛttisahitādabhivinītāḥ santo vṛttyanapekṣasūtrārtha-
mātrapariśīlanadiśā parāparasiddhibhājo jāyante | tīrthāntarapariśīlanotthita-
mithyādṛṣṭayastu vivṛtirūpayā ṭīkāyā apasāritatathāvidhavimohāḥ
sūtravṛttyarthaviśrāntahṛdayāḥ krameṇa sūtrārthabhāvanāviyogaviśrāntyā
tathaiva śāstrakārasaṃvedanarūpaparahṛdayāvibhaktatattvatayā siddhyantīti |
yathāca pratibhātmani sarvaḥ kartavyakalāpogalitabhedaḥ krameṇa
karmārambhaparyantatāṃ pratipanno viśvavyavahārasiddhihetuḥ,
evamātmasaṃbodho guruhṛdayaviśrāntaḥ sūtrādiṣu krameṇa
(page 17)
sphuṭībhūtaḥ pratipādyapratipādakabhāvena niḥśaṃkena nirvivādena ca
sphuṭatāṃ pratipadyate iti | sūtryate'rtho yena, tat sūtram | sūtrasya svābhidheye
vartanaṃ vṛttiḥ, tatpratipādakatvāt sūtrārthodbhedano grantho'pi vṛttiḥ |
śāstrārthasya saṃvṛtasya ācchāditasya iva śaṅkyamānaparamatapāṃsurāśi-
prāyāvaraṇāpasāraṇena apagatāvaraṇatvaṃ vivaraṇaṃ vivṛtiḥ, tatpratipādaka-
tvāt grantho'pi | sa eva ṭīkā ṭīkyate avagamyate hṛdayabhūmisaṃcaraṇacāturya-
yogyo'rthaḥ kriyate yayeti | tathā ca vakṣyati-
ṭīkāyāmathaca kramopacayavat-|
iti | yadi tu
striyāḥ khalanau vipratiṣedhena |
iti lakṣyaṃ nādriyate, tadā vṛttiśabdo vivṛtiśabdaśca karaṇe vyutpādyaḥ;
vṛttiśabdastu adhikaraṇavyutpattyā yadi arthe, tadā granthe upacārādeva vṛttiḥ |
evamiyatā ṭīkāpi granthakāreṇaiva kṛteyuktaṃ bhavati | nahi anyapramātṛtattvage
paśyantīmadhyame, pramātrantaraviśrāntā ca vaikharīti saṃbhavati | nāpi
anyasya karmopakramaḥ, anyasya kartavyanirvāhaṇamiti saṃbhavo'sti | yatrāpi
ubhayaṃ kāvyasamasyāvārakapaṭasamāpanādau syāt, tatrāpi
mūlasphuritatāvadekābhiprāyanirvāha eva tathā bhavati ekīkāra eva na anyatheti
| tadanena sūtravṛttivivṛttitritayaviracanena sarva upakṛto bhavatīti pradarśya
prayojananirūpaṇapuraḥsaraṃ tātparyābhidhānadvāreṇa
ādivākyamavatārayati śāstrārambhe ityādinā | ucite kartavye yat
vighnaśamanaṃ, tat yatnopārjanīyamiti śāstrārambha padam | yadāhuḥ
śreyāṃsi bahuvighnāni------------|
(page18)
iti | vighnanti vilumpanti kartavyamiti vighnāḥ ādhyātmikādayo'navadhānadoṣā-
dayastrividhā upaghātāḥ, tadadhiṣṭhātāraśca devatāviśeṣāḥ | te ca
prakṣīṇamohasyāpi māyāsaṃskārāvinivṛttaśarīraprāṇaprabhṛtigatapramātṛ-
bhāvasya pratyagātmanaḥ prabhaveyurapi icchāvighātāya, viśeṣataḥ
samastalokamabhyuddhartuṃ parigṛhītodyamasya |
lokagatadharmādharmaparispandena tadadhiṣṭhātrā ca devatāvṛndena
saṃsāraparirakṣaṇaparigṛhītakṣaṇena avaśyaṃ vighnasaṃghasaṃghaṭanā
kriyate | yathoktaṃ
vighnāyutasahasraṃ tu parotsāhasamanvitam |
praharatyaniśaṃ jantoḥ sadvastvabhimukhasya ca ||
viśeṣato bhavāmbhodhisamuttaraṇakāriṇaḥ |
ityādi | tadasau vighnasaṃghāto yadi paraṃ tādṛśālaukikodyogayojakena
bhagavataiva anugrahātmakacaramanijakṛtyanirvāhaṇakāriṇā vihantuṃ śakyate
iti pratyagātmani śarīrādau tadrūpatātiraskāreṇa avanatirūpeṇa prathamasamaye
parameśvarasvarūpotkarṣaṇaparāmarśātmā samāveśaḥ
mukhyatvaṃ kartṛtāyāstu------| (3 | 2 | 12)
ityādivakṣyamāṇalakṣaṇaḥ svīkāryaḥ | tatra hi sati viśvamapi svātmabhūtama-
bhinnasvatantrasaṃvinmātraparamārthaṃ bhavatīti kaḥ kasya kutra vighnaḥ |
anantaraṃ tu granthakaraṇakāle yadyapi pratyagātmaprādhānyameva anusandheya-
manyathā vaikharīparyantaprāptinirvāhyaśāstraviracanānupapatteḥ, tathāpi
tatsamāveśasaṃskāramahaujojājvalyamānanijaujaḥ samujjhāsitabhedagrahatayā
na prabhanti vighnāḥ | naca māyādhikāriṇi brahmaviṣṇvādau ucitaḥ
samāveśaḥ iti paramagrahaṇam | pratirlakṣaṇe, tena hetunā yataḥ prahvatā bhavati
anyathā na same nyūne
(page 19)
vā prāmāṇikasya prahvatā ucitā, itthaṃ bhūtākhyāne vā viṣayaviṣayibhāve
pratiḥ | prakarṣeṇeti anyatiraskāreṇa hvayati śabdayati tādrūpyaṃ parāmṛśati
tadguṇānupraveśaspardhāvāniveti prahvaḥ | ātmani iti śarīrādau
pratyagātmani | tathāhi śūnyabuddhiprāṇakaraṇedehe sati nirvāhyaṃ
śāstrasaṃpādanamanyanirodhena paramārthatādhyavasāyena śabdanirmāṇena
paropadeśena ceti | tatra avaśyāvalambanīye dalakalpe pārameśvaraṃ
svarūpamanuprāṇakaṃ vedakatvena samāśrīyate parāmṛśan iti
śatṛpratyayena idamāha | āsādya iti, yadyapi pūrvakāle dhātvarthe vartamānāt
dhātorbhāve ktvāpratyayovidhīyate, tathāpi dhātusaṃbandhabalāt
tadvākyārthānuprāṇakatvena ktvāntārthaḥ pratīyate | pūrvamāsavaṃ pivati
tato gāyatīti hi vākye yādṛśaṃ kriyayoḥ paurvāparyamātraṃ pratīyate, na
tādṛśameva āsavaṃ pītvā gāyatīti, apitu tadāsavapānamupakāratvena
pradhānavākyārthānuprāṇakatvena anuyāyi iva bhāti | kevalaṃ
pūrvotpannatāmātraṃ paurvakālye, natu utpadyaiva niranvayaḥ pravilaya iti evaṃ
jātaṃ cet parameśadāsyāsādanaṃ, tatsvajanena na vilambaḥ kartavyo vilambe
māyāsaṃskāratiraskāreṇa aśaṅkitopanataparameśvaratādātmyāpavarga-
saṃbhāvanayā paropakārasaṃpatterabhāvāt | anāsādita tatsvarūpasya tu
śāstrakaraṇe pratārakatvādavaśyamāsādanasāmanantaryeṇaiva
paropakārakaraṇamucitam, natu vilambanīyam | tena parameśaguruprasādocitaṃ
śuddhāśuddhādhikārisadāśivarudraviṣṇuviriñcādyuttīrṇaparameśvara-
dāsyāsādanaṃ sajjanatvalābhapūrvakasya paropakāraiṣaṇānimittakasya
sarvasaṃpadavāptiprayojanopāyasya īśvarapratyabhijñopapādanasya
pratyaṃśaṃ nirvāhakatvena vartate iti āsādya iti ekavākyatāprayogeṇa uktamiti
śatrā vicchedābhāvolakṣaṇatvaṃ
(page 20)
hetutvaṃ ca prahvatāparāmarśasya dyotitamiti prayojanameva prādhānyena
pravartakam | tata āha pravṛttaye iti | tatra phalaṃ pradhānatayā vākyārtha iti
darśane prayojanameva phalarūpaṃ vākyārthe upapādanasya
tatphalahetubhūtapratyabhijñākarmakasya tatraiva viśrānteḥ |
karmavākyārthamate'pi karmārthatvāt kriyāyā abhidheye
pratyabhijñālakṣaṇe'rthe yadyapi śabdāt jhaṭiti prādhānyaṃ pratīyate, tathāpi
tasya saṃpaddhetutayā viśeṣaṇāt saṃpadeva pradhānatvena bhāti | evaṃ
kriyāvākyārthavāde'pi | sā hi karmārthā, phalārthaṃ ca tat | abhidheyaṃ tu
upadiśyate | prāpye'pi phale upāyasya duṣṭatā mā śaṅkīti | tathāca
vakṣyatyeva avatāratā ityādi | śāstrakāraḥ iti, parapratipādanopāyarūpaṃ
mohāpasāraṇaphalaṃ svasaṃvitsiddhe svaprakāśe'pi pramātṛtattve maheśvare
smāryate sa paraṃ paro dṛṣṭasādharmyāt |
iti nyāyena vyavahārasādhanaṃ pramāṇaṃ śāstrarūpaṃ ya upadiśati |
ayamāśayaḥ-na iha kalahapūrvaka eva prastāvapūrvaka eva vā kīnāśadāna-
diśā mahatāṃ paravyutpādanopadeśaḥ, apitu
------balāttattve niyojayet |
iti kāruṇikatvena | tatra ca śrotaiva tāvadupalālyāpi pravartanīyaḥ iti
evaṃvitatavitataparārthānumānasvabhāve śāstre mūlabhūmau pravartakaṃ
prayojanamabhidhātavyam | tata eva saṃśayadiṣoḍaśapadārthadṛṣṭyā
nirūpyamāṇo nyāyaḥ paraṃ samyak vyutpādayatīti akṣapādamuninirūpitā-
meva dṛṣṭimanujjhan samyagvyutpādakaḥ śāstrakāraḥ iti ucyate |
Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.
Claim table
| Claim | Status | Basis |
|---|---|---|
| Link completeness | FAIL (7 gaps named) | assurance.trace_links_present + gaps |
| Human review | UNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off) | assurance.review |
| Deterministic chunk gate | BLOCKED (PROOF_NOT_RUN) | proofs.chunk_gate |
| Manuscript witness | UNPINNED (0 verified corpus-wide) | identity.witness |
| Source-span completeness | UNKNOWN | assurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed |
What this does NOT establish
- That any translation is correct — matching bytes never prove correctness; no English is quoted on this page.
- That a human reviewed anything — review UNREVIEWED, publication NOT_AUTHORIZED.
- That a manuscript witness exists — witnesses are UNPINNED until manuscript records exist.
- That a formal count is proved for this passage — theorems are REGISTERED via reference; no per-declaration run digest is bound.
- That the excerpt is the whole span — span completeness is UNKNOWN.
Verify it
- Fetch the trace:
curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkA-svatyandya.json - Fetch the pack manifest:
curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkA-svatyandya/manifest.json - For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkA-svatyandya/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
- If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
Hashes
source excerpt: c6af93f66e75635b56204cb799d831e2d9b65f71133451052b16c6acb5e8e253 ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN) layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded) layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded) layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded) layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded) layer l2: 1b47be65d3ce81c8… ipvv/data/chunkA-svatyandya.l2.json BOUND layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded) layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded) layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded) song proof : UNKNOWN (0 warnings) trace bundle traces/ipvv-chunkA-svatyandya.json: 7800f1d1ad14df2ab9bbb7c6389704199e72a2defa80142999d9b866cc874849 verify pack artifacts (bytes): source.txt c6af93f66e75635b… 27723B chunkA-svatyandya.l2.json 1b47be65d3ce81c8… 3214B
Chain
| Hop | Value | Status |
|---|---|---|
| SOURCE edition + span | edition unrecorded; verses M00020:200-600 excerpt | UNKNOWN; span UNKNOWN |
| LAYERS | shas below; song-file paths | BOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN |
| GATE deterministic | PROOF_NOT_RUN | BLOCKED |
| FORMAL theorems | registry references, run_bound false | none |
| TRACE bundle | 7800f1d1ad14df2a… | PARTIAL (links incomplete — see gaps) |
| PACK manifest | 2 artifacts | links present |
| WITNESS | none verified | UNPINNED |
| REVIEW | none bound | UNREVIEWED |
| PUBLICATION | human sign-off required; never automatic | NOT_AUTHORIZED |
Cite this
Svatantrya Reader, “ipvv chunkA-svatyandya (M00020:200-600)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkA-svatyandya/, version trace 7800f1d1ad14df2ab9bbb7c6389704199e72a2defa80142999d9b866cc874849 (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkA-svatyandya.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.
Related
- Next claim in work: chunkB-eligibility-gita
- Work index: ipvv
Provenance
- Edition:
edition unrecorded(UNKNOWN). Source record: unrecorded (status: unknown). Licence: unestablished. A hash is not a licence. - Ledger:
ipvv/passages.jsonl(translation-work lane; read-only from here). - Generated by
tools/emit_claim_pages.pyfrom byte-verified trace + pack (every file hashed against trace and manifest by role). Regenerates byte-identically or fails closed.