ipvv chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19 (M00021:6000-6800) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.

The passage

Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.

dhvanijanikā ahaṃkāravṛttireva kācit vāk pāṇyādivat, tatra ca kathaṃ 
paratvaṃ bhavediti | ato'pi iti enamapi nyāyamavalambya | tat iti paratvam | 
tatra iti śrīśivadṛṣṭau | tasyāḥ iti paśyantyā vācaḥ | ayaṃbhāvaḥ- iha 

(page 196)

tāvatparameśvaraḥ śabdarāśiḥ | śaktirasya bhinnābhinnarūpā vicitrā | 
mātṛkādevīvargāṣṭakaṃ rudraśaktyaṣṭakaṃ pañcāśadvarṇāḥ 
pañcāśadrudraśaktayaḥ |

	paṃcamantramahāmūrtirbhagavān................... |

ityādi vadatā bhagavatā tāvadāgameṣu śabdanaikaśarīratvaṃ 
vimarśātmatayā bhagavataḥ prakāśavapuṣo'ṅgīkṛtam | ye punaramī 
māyīyā varṇāḥ śabdātmānaste ghaṭādisthānīyāḥ | tadutthāpakaṃ ca 
avikalpasavikalparūpaṃ paśyantīmadhyamātmakaṃ jñānaṃ 
jñānāntarasthānīyam | tannirvartakaṃ ca vāgindriyaṃ 
pāṇyādisthānīyaṃ dvaitātmakamāyāpakṣanikṣiptaṃ ca | tat kathamiva 
paratattvaṃ syāt | viṣayajñānendriyarūpaṃ hi tat | yattu tatrāpi 
svakṛtyāṃśaprasādhakatvaṃ dṛśyate, tat paratattvabalasparśakṛtam 

	api tvātmabalasparśāt ......................... | (spa. kā. 8)

iti nītyā | tathāca nyarūpi bhagavatā

	te tairāliṃgitāḥ santaḥ sarvakāmaphalapradāḥ |
	bhavanti sādhakendrāṇāṃ nānyathā vīravandite | (mā. vi. 3|28)

ityādi | yat kāladeśākārakṛtyasaṃkucitaṃ, na tat paraṃ ghaṭa iva | 
tathāca pāśavaṃ śabdajñānatadindriyādīti | paratvaṃ pūrṇatvamucyate, 
tadviruddhaśca saṃkoca iti svabhāvaviruddhopalabdhiḥ | taduktaṃ 
śrīśivadṛṣṭau

	śaive vāca indriyatvam ..................... | (3|10)

ityādi,

	pāṇyādīndriyavannaitadbrahma vāgindriyaṃ bhavet | (2|17)

iti | tatraiva ca uktaṃ

	vimarśānubhavenaiṣā yathā vāk prathamaṃ śritā | (2|19)

(page 197)

ityāśaṃkya

	iti ceccaryatāṃ tāvatpaśyantī yujyate yathā | (2|20)

ityādinā

	yo hi paśyati paśyantīṃ sa devaḥ paramo mataḥ | (2|64)

iti granthena śabdanarūpatvaṃ bhagavataḥ | tata eva 
saṃvitsāramīmāṃsakena bhaṭṭaśrīnārāyaṇena stutaṃ

	sugirā cittahāriṇyā paśyantyā dṛśyamānayā |
	jayatyullāsitānandamahimā parameśvaraḥ || (sta. ci. 1)

iti | atra ca paśyantīśabdena śrīsadāśivabhūmirjñānaśaktisvabhāvā 
uktā | yā'sau mahāpaśyantīnāṃ 
pratyagātmarūpāṇāmavibhāgātmikā paramamahāpaśyantī tayā ca 
yo'sāvānandamahimā parasvātantryātmā ullāsanīyaḥ, sā bhagavataḥ 
parā vāditi darśitam | parasparapremadarśanaṃ raterānandātmikāyā 
ulāsanaṃ karotīti laukikanidarśanena ānanda eva sphuṭīkṛtaḥ | 
etatsarvamāgūrya sūtrasya aparamardhaṃ vyācaṣṭe saiva ca iti | 
mukhyaśabdasya vyavacchedyaṃ darśayati tathāhi ityādinā | yat 
vyatiriktaṃ, na tadviṣayamaiśvaryaṃ pūrṇaṃ 
pratihatisaṃbhāvanopalabdheḥ | pūrṇasya aiśvaryasya 
vyāpakamapratihatatvam | yadāha aiśvaryādavighātaḥ iti | tadviruddhaṃ 
ca pratighātasaṃbhāvanamiti vyāpakaviruddhopalabdhiḥ | 
yadanātmabhūtaṃ, tat na atyantaṃ pratipattricchānuvarti 
svakārāṇādyanuvṛttivinābhāvāt | yacca yasya na icchānuvarti, tatra tasya 
na aiśvaryaṃ kāliṅgasya iva vaṅgeṣu | yathāha vīranāgaḥ

	tadutpattirhetoḥ sthitirapi nijapratyayabalājjarā kālāt |

ityādi | aiśvaryavyāpakaṃ hi icchānuvartitvam, tasya idaṃ viruddhamiti;

(page 198)

aiśvaryameva ca ānandaḥ pūrṇatā,- iti upāpādi | tata eva āha muniḥ

	sarvaṃ paravaśaṃ duḥkhaṃ sarvamātmavaśaṃ sukham |

iti | ādiśabdena brahmaviṣṇurudrāṇāṃ parigrahaḥ | tathāhi sraṣṭavye 
sthāpayitavye saṃhartavye ca vyatirikte adhiṣṭhātāro 
māyāgarbhādhikāriṇo brahmādyāḥ, tadicchānuvartinaśca sarve 
lokapālā indragrahaṇena upalakṣitā mantavyāḥ | atra tuśabdena 
śrīmatsadāśiveśvaratāyā bhedamāha | ātmabhūtam iti ahaṃbhāvena 
avacchādanāt dehavadātmatāṃ prāptamityarthaḥ | paratantram iti 
svecchākalpitabhedatvena 
māyāśaktimidantāṃśamakhyātiprāṇamudbhedayitumapekṣamāṇam | 
svātantryam ityatra cchedaḥ | idaṃ tu iti yadatra sūtre prakrāntam | 
anantāyām iti pratiyogivirahāt tadapohanasaṃbhave vikalparūpatvena 
anāśaṃkyamānāyām | avyapadeśyāyām iti asāmayikyām | 
svarasavāhinyām iti nityoditāyām | dehādāviva na kalpitā iyamiti yāvat | 
idaṃ tu śuddhaṃ svātantryaṃ sarvasya idaṃbhāgasya ahantāyāṃ 
nimajjanāt | paraṃ svātantryaṃ yataḥ śuddham iti vākyasaṃgatiḥ | 
śuddhatve hetuḥ aiśvaryadaśāyāmiva iti, vaidharmyadṛṣṭāntaḥ | 
vijātīyarūpāntarānupraveśo hi aśuddhiriti bhāvaḥ | aparatā yatra nāsti, 
tat param | sā ca vyatirekavaśāditi darśayati aparamindrabrahmādi iti | 
aparatvaṃ ca pūrṇaṃ vā leśato veti tu avāntaravibhāgo vṛttikṛtā na 
spṛṣṭaḥ, vivṛtikṛtā tu darśitaḥ | yata idameva svātantryamaiśvaryam, tato 
yuktamavocāma .................. tena jaḍātsahi vilakṣaṇaḥ | (1|5|12) iti || 13 ||

	rahasyāgameṣvapi etat darśitamati sūtrāntaram | tadavatārayati 

(page 199)

	sā sphurattā mahāsattā deśakālāviśeṣiṇī |
	saiṣā sāratayā proktā hṛdayaṃ parameṣṭhinaḥ || 14 ||

	anyadapi asyāḥ iti karacaraṇādivyāpāravailakṣaṇyena 
vimarśarūpāyā ityarthaḥ | āgameṣu parameśvaraśāsaneṣu ādigrahaṇāt 
vedāntādau, muniprokteṣu siddhapraṇīteṣu, gurunirūpiteṣu ca śāstreṣu 
yadasyā rūpa nāmadheyanirvacanavaicitryalabdham, tat sūtrakāra āha |

	....................... tatra spandaḥ pratiṣṭhitaḥ | (spa. kā. 22)

iti

	guṇādispandaniḥṣyandāḥ .................. | (spa. kā. 19)

iti

	......................... spandatattvaviviktaye | (spa. kā. 21)

ityādau spandaśabdena

	ūrmireṣā vibodhābdhernistaraṅgasya kīrtitā |

iti ūrmiśabdena

	............................... sphurannirvṛtacit............... | (śi. dṛ. 1|2)

iti sphurattāśabdena sā vimarśaśaktiruktā | kiṃ bahunā | 
prāktanakuśalavipākapravartitasaṃvitparāmarśābhyāsatapaḥprabhāva-
pratilabdhonmeṣeṇa bhaṭṭaśaṃkaranandanena api

	sākṣātkāraḥ svataḥsiddhaḥ sā sphuradrūpatāsya hi |

iti nirūpitam | sphuraṇaspandanādikaṃ hi kiṃciccalanaṃ prasiddham, 
kiṃcittvaṃ ca idameva yadacale'pi calatvāvabhāsaḥ | loke'pi 
bahutarādhyavasāyasvātantryapūrṇo'pi acalapratiṣṭhaḥ spandavāniti 
ucyate | tadimāṃ sphurattāṃ lokaprasiddhimeva anusaran vyācaṣṭe 
ghaṭādayaḥ ityādinā | yadāca [yathā ceti kha. |] iti yataścetyarthaḥ | tam

(page 200)

iti bodham | mama sphurati ghaṭa iti hi ahamaṃśalagnā sphurattā 
saṃkramyate bhāve | ghaṭaḥ sphurati iti hi ko'rthaḥ | ahaṃ tāvat 
prakāśātmā ghaṭarūpeṇa sphurāmi bodhātmano manāgapi 
atiricyamāno'natiricyamānaśca, tathā svātantryāt cakāsmi 
tadekatārūḍho'pi ghaṭa evamiti | ata eva uktaṃ bhaṭṭacandrānandena 

	paśyato rūpamālekhādbhāto bhānānuṣaṅgi yat |
	svarūpabhānaṃ pratibhā bhāvānāṃ ................. ||

ityuktvā

	............................... sātmasaṃśrayā ||

iti | anyathā tu iti yadi svakameṣāṃ sphuraṇaṃ syāt | anyasyāpi iti 
yoṇyadeśakālaḥ | anyasyāpi ? iti apare paṭhanti | yadi hi teṣāmeva 
sphuraṇaṃ rūpaṃ, tataśca anyasaṃbandhisvarūpamahimnaiva 
tadvyavadhānādāvapi sarvasya tathābhimānabhājanaṃ bhaveyuḥ | etacca 
abhyupagameneti mantavyam | vastuto hi na paraṃ paraniṣṭhaṃ bhavitumarhati, 
- iti uktamasakṛt | tat bodha eva sphurati jalamiva, tadāveśāttu ghaṭādayo'pi 
tṛṇādīveti ekānto'yam | yadviyoge yasya yat na rūpaṃ, tat tasya 
tadāveśāt tṛṇasya iva vāyujalādiyoge cāñcalyam | tathāca 
ghaṭādīnāṃ sphuraṇaṃ na bodhaviyoga iti svabhāvaḥ | 
tadviyuktāvabhavanaṃ hi vipakṣāt tadāveśavyatirekāt nivartate svaṃ 
vyāpakamasvabhāvatāṃ virundhānaṃ svabhāvatvamavalokyeti 
vyāptisiddhiḥ | tata eva uktaṃ śrīparameṣṭhinā

	ātmaiva sarvabhāveṣu sphurat ...................... | (śi. dṛ. 1|2)

iti | evaṃ prakāśamānatvabhavatvapratibhāttveṣu bodhāveśakṛtameva 
bhāvasya kartṛtvaṃ samarthayitavyam | nanu iyatā prakāśa eva uktaḥ, natu 
vimarśaśaktirityāśaṅkya āha kevalam iti | prakāśasya api

(page 201)

vimarśalakṣaṇa eva nija ātmā | tena vinā hi aprakāśāt bhedo'munā 
durlabha iti upapāditam | mahāsattā iti vyākhyātuṃ sattāṃ tāvat 
vyācaṣṭe rūpeṇa iti | co vyākhyeyāntaraṃ samuccinoti | rūpeṇa 
svabhāvenetyarthaḥ | anyasya iti 
sattāsaṃbandhārthakriyākāritvāderaparatadrūpānveṣaṇayā 
anavasthopahatasya na pratiṣṭhāviśrāntirasti yataḥ | atha 
mahacchabdavyākhyānāya yā vṛttiḥ abhāvāpratiyoginī [vapra kha. |] iti, 
tāṃ vyācaṣṭe bodhavyatiriktaṃ ca iti | apiśabdena prāgabhāvādestāvat 
kathaṃcit bhāvarūpatā syāt, atyantābhāvasyāpi eṣā gatirityāha | nanu 
[nanu bhāvo'bhāva kha. |] abhāvo bhāvasya pratiyogī | satyaṃ 
bahiḥsadbhāvasya, natu prakāśamānatāyāḥ | tayā hi vinā pratiyogitaiva 
kasyeti darśayati bodhapratiyoginaḥ ityādinā | itarathā iti prakāśasya api 
yadi aprakāśaḥ pratiyogitvena śaṅkyamāno bhavet, 
tatastatpratikṣepasāro'hamiti vimarśo vikalpa eva syāt; naca asau vikalpa iti 
vakṣyate

	ahaṃ pratyavamarśo yaḥ prakāśātmā.............. | (1|6|1)

ityatra vistarata iti abhiprāyaśeṣaḥ | nanu 
dravyatvaghaṭatvādivadābhāsarūpaṃ sattā nāma sāmānyam | tacca 
prameyabhūmikāpannaṃ kathaṃ śuddhapramātṛdharmavimarśātmatayā 
nirūpyetetyāśaṃkāṃ nivārayati sattā ca na iti | sa hi sattāśabdo 
rūḍhyā pravṛttaḥ | ayaṃ bhavanārthasya aseḥ śatrantasya bhāvapratyayena 
vyutpāditaḥ ādṛtārthaḥ iti yāvat | viśeṣaṇaviśeṣaḥ 
abhāvāpratiyoginī iti | deśakālābhyāṃ niśeṣaṃ nityameva yā na 
gacchatīti yat sautraṃ, tadvṛttiḥ nityā ityādikā vyākhyātumupakramyate

(page 202)

cittattvasya iti nityatā iti saṃbandhaḥ | sarvadaiva iti sarvatra vā ityapi 
mantavyam | anena ca idamuktaṃ- yat khaṇḍitapṛthākaṃ, tadeva kvacit 
kadācicca bhavat deśakālābhyāṃ kāraṇabhūtābhyāmāviśyeteti 
kṛtakasyaiva tau viśeṣaṇaṃ, na akṛtakasya | saṃvedanasya 
prameyakakṣyāpatitasyaiva ca 
pramātṛsaṃyojyamānābhāsāntarābhidhānadharmayojanasahiṣṇostau 
viśeṣaṇaṃ, na prameyatottīrṇasya pramātrekarūpasya saṃvedanasya | nanu 
nityatā sūtre vaktavyatvena sūcitā yato vṛttau saiva sphuṭīkṛtā | tatra ca 
kālāsparśa eva kāraṇam | tatra kiṃ deśopanyāsena 
sūtravṛttyorityāśaṅkya āha kālaprasaṅgena iti 
saṃkocābhāvaprasaṅgenetyarthaḥ | nanu iti paramāṇorhi 
saṃkucitadeśasya api asti nityatā | nanu sarvathaiva asaṃkucitā saṃvit 
vimarśaśaktirnirūpyā, tat kālābhāva eva sūtre sūcita iti kutaḥ | pratyuta 
vṛttikārasya idamakauśalaṃ- yadanena deśāsaṃkoco na anuvartita 
ityāśaṅkya anyathā vyācaṣṭe athavā iti niyataṃbhavaṃ hi nityaṃ, 
naiyatyaṃ abhavanābhāvaḥ | yadyapi ca 
deśasaṃkocavatastatsvarūpaniṣṭhā nāsti, tathāpi atra [atra yanna kha. |] 
ayaṃ na bhavatīti āpekṣikaṃ saṃbhavatyeveti nityatayā tadabhāvo'pi 
vṛttāvupalakṣitaḥ | nanu vedyadharmāveva tāviti kasmāt | āha deśakālau 
hi iti | etacca vyākhyātaṃ

	jñānaṃ ca citsvarūpaṃ cet .................. | (1|2|7)

ityatra sūtre vitatya | antarmukhameva iti svātantryasṛṣṭaṃ tu 
bahirmukhīkṛtamiva bodho'yamatrādhunā ityādivikalpeṣu upāroha......... 
tāviti bhāvaḥ | nanu evaṃ prameyasya deśakālayoge idaṃ taditi yat 
sattātmakaṃ mahāsāmānyaṃ bhāti, yacca gotvādikamaparaṃ; tasya 
vyāpitvanityatve 

(page 203)

na syātāmiti codyaṃ pariharati idam ityādinā | 
ākārasaṃkoco'nyonyābhāvalakṣaṇo na atra saṃkocakaḥ | sarveṇa hi 
rūpeṇa saṃvidvimarśo bhavati | etadapi atra upalakṣitaṃ mantavyam | 
evamiyaṃ mahāsattā vyākhyātā

	śaṃbhoḥ śaktiḥ svatantratvātsattāmātrasvarūpiṇī |

iti 

	sadevedamagra āsīt | (chāṃ u. 6|2|1)

iti yā nirūpitā śrīrahasye śrutyante ca, kakṣyāstotre'pi

	..................... viśvasya sattā mahatīti soktā |

iti | atha sāratayā ityādi vyācaṣṭe iha iti viśvatra jagatītyarthaḥ | etacca

	tathā hi jaḍabhūtānām ......................... | (1|4)

iti sūtre vitatam | arthanirbhāso'pi iti darpaṇādisadṛśo'pīti yāvat; 
tathāca uktaṃ mayā śrītantrasārādau

	antarvibhāti sakalaṃ jagadātmanīha
		yadvadvicitraracanā makurāntarāle |
	bodhaḥ paraṃ nijavimarśanasārayuktyā
		viśvaṃ parāmṛśati no makurastathā tu || (3 ā.)

iti | tasyāśca iti kartṛtāyāḥ | svarūpopapādakatvāt iti 

	.........................ṇāprakāśaśca sidhyati |

iti |

	.................... na vinā tasmādicchāmarśaḥ pravartate | (1|10)

iti hi nyāyena prakāśabhinne bhāvajāte na boddhṛtvamupapadyate, nāpi 
cinmātratvamiti | tadetadāha uktayā iti | vakṣyamāṇayā

(page 204)

iti kriyādhikāre | niyatapūrvāparatāmātraṃ [tātmakaṃ kha. |] 
kāryakāraṇabhāva iti vitatya parākariṣyate 

	nahi svātmaikaniṣṭhānām............................. | (2|4|15)

ityādinā | tasyā api iti śrīsadāśiveśvarapadocitāyā ahamidamiti 
parāpararūpāyā ityarthaḥ | param iti ahamityetāvaditi yāvat | ahamityapi 
yadrūpaṃ, na tat nīlamitivedyasaṃsparśaniyatavimarśatulyamiti darśayati 
tasyāśca iti paraśivarūpāyāḥ | asyāḥ iti sarvatra vijṛmbhamāṇāyāḥ | 
saiva iti yaiva svātantryaprasaradiśā bāhyaparyantavimarśarūpā | eṣā iti 
akhilaprakāśānugrāhiṇī | pūrvikā iti icchādiśaktyantarakakṣyāṃ 
tāvadagṛhṇatī | kartṛtaiva iti asvātantryaleśo yasyāḥ na kaścit | 
citimātrarūpā iti etadeva cetanatvaṃ yataḥ | parasvātantryarūpamasyā 
vyācaṣṭe śodhitā iti | aparadaśāyāṃ bhinnaṃ, 
parāparadaśāyāmabhinnamiti ubhayathāpi yat vedyakāryarūpaṃ vastu, 
tadasyāṃ svātantryaśaktau pratyastamitaṃ ca pratyujjīvanayogyaṃ ca, 
pratyujjīvitaṃ ca akramameva āste iti | seyaṃ saptatriṃśī tattvakalā 
śuddhā ṣaṭtriṃśyāḥ paraṃ tattvamiti saṃbandhaḥ | iyatā sāratvaṃ 
nirṇītaṃ yat vitatya śrīviṣamadarśanasāraśāstre nirūpitaṃ 
śaktilakṣaṇena | iyatā sautraṃ sārapadam anuvādamukhena vidhirapi iti 
vyākhyātam | parameṣṭhinaḥ iti vyācaṣṭhe parame pade iti 
saptatriṃśarūpe | yathoktaṃ

	yogapīṭhasaṃsthitāya ............................... |

iti mantratattvaṃ vyākhyātuṃ bhagavatā

yogo'sya śaktayaḥ svākyā.................... | (ma. taṃ. 4|5)

(page 205)

iti, anyatra api

	sā parā paramā devī yoge bhairavayāmale |

ityādi | nanu

	cintayā rahitaṃ yacca tatparam ....................... |

ityuktaṃ, tatra kimanyat tiṣṭhatītyāśaṅkya āgamaṃ paṭhati parāt iti | 
parameṣṭhinaḥ iti vyākhyāya sāratayā iti sūtre yadanuvadanaṃ 
hetutayā hṛdayatve sādhye, tat vyācaṣṭe yathā iti [iti saṃbandhaḥ kha. |] 
cetanaṃ pratiṣṭhā iti saṃbandhaḥ, cetanāvatāmapi iti yathā iti 
saṃbandhaḥ | yathoktaṃ

	sākṣyaṃ [sākṣaṃ kha. |] kṛtsnamimaṃ dehaṃ yadyapi vyāpya 
tiṣṭhati |
	tathāpyasya paraṃ sthānaṃ hṛtpaṅkajasamudgakam ||

ityādi | prakṛte yojayati tathaiva iti | viśvacetanasya iti bhagavataḥ 
paramaśivasyetyarthaḥ | sā parā vimarśaśaktiḥ parameśvarasya 
pratiṣṭhā ityanena śabdena parameśvarasya hṛdayam ityanena ca śabdena 
vācyā | nanu kiṃ tayā vimarśaśaktyā asataḥ kāryatvānupapatteḥ | 
tattvabhuvanādikāryanirbharo'sau viśvātmā viśvarūpaḥ parameśvara iti 
ucyatāṃ param | naitadyuktamityāha anyathā iti | vimarśaktyā vinā 
mayūrāṇḍarasasya yā nīlapītādinirbhāratā sā yathā kāraṇatā, natu 
kartṛtā, tathā bhagavato'pi aśeṣaviśvanirbharatā syāt, naca 
kāraṇatāmātraṃ yuktamiti bhāvaḥ | camatkṛtirūpatvāt iti 
ānandātmakaparamabhogaparyantā viśrāntireva hi viśuddhaṃ 
svātantryaṃ yatra pratighātaleśakṛtamasvātantryaṃ manāgapi na 
śaṃkyaṃ yena

(page 206)

	ātmānamata eva ......................... | (1|5|15)

iti 

	svātantryāmuktam......................... | (1|5|16)

ityādi vicitraṃ nirmāṇaṃ vakṣyamāṇamabhivyanakti | tataḥ 
sarvotkarṣahetutvena sāratayā pratiṣṭhā sthānaṃ pāryantikaṃ hṛdayaṃ 
sā bhagavataḥ | itiśabdaḥ samastaitatsūtroktaṭīkārthaparāmarśako 
vṛttāvapi sphuradrūpatā iti sattā iti pratiṣṭhārūpā iti hṛdayam iti 
pratyekaṃ saṃbandhanīyaḥ | pratiṣṭhārūpeti prathamayā sāratayā iti 
śabdena vidhirapi sūcita iti vyākhyātam | anye tu- 
siddhāntāgamamātrābhiprāyeṇa mantro bhagavato hṛdayaṃ, mantraśca 
parāmarśamaya iti hṛdayaśabdena vimarśa āgameṣu vyavahriyate- iti 
manyamānāḥ pūrvamardhamanūdyamānārthatayā sāratayā iti ca 
hetutayā vyācakṣate | hṛdayameva iti na atra upacaritaṃ hṛdayatvam, apitu 
mukhyameveti bhāvaḥ | taduktaṃ

	brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |
	śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca || (14|27)

iti gītāsu | anena sadrūpasya brahmaṇaḥ paramānandasya 
viśrāntisthānamahamitivimarśātmakaṃ darśitam | anyatra api

	yatsāramasya jagataḥ sā śaktirmālini parā |

iti

	na tairvinā bhavecchabdo nārtho nāpi citergatiḥ |

iti 

	tatra tāvat samāpannā mātṛbhāvam ............... | (mā. vi. 3|9)

ityādi

	na so'sti pratyayo..............................|
	vāgrūpatā cet ................................ || (vā. pa. 1|125)

(page 207)

ityādi | bauddhasāṃkhyādibhirapi adhyavasāyaviśrāntireva prakāśasya 
aṃgīkṛteti vimarśaśarīra [śarīra kha. |] eva prakāśo yuktaḥ || 14 ||

	nanu anantaśaktau bhagavati vimarśaśaktiḥ kathamitthamabhiṣiktā,- 
iti śaṅkāyāṃ sūtradvayaṃ

	ātmānamata evāyaṃ jñeyīkuryātpṛthaksthiti |
	jñeyaṃ natu tadaunmukhyātkhaṇḍyetāsya svatantratā || 15 ||
	svātantryāmuktamātmānaṃ svātantryādadvayātmanaḥ |
	prabhurīśādisaṃkalpairnirmāya vyavahārayet || 16 ||

	tatra kartṛtvalakṣaṇā svātantryaśaktirviśvaśaktiśreṇīsamā-
kṣepeṇa vartate iti saiva vimarśarūpā pradhānamiti tātparyam | tatra 
prathamaṃ ślokamavatārayati ataśca iti samānādhikaraṇāḥ 
paṃcamyarthāḥ, anena ataḥ iti vyākhyātam | ayam iti paṭhitvā vyācaṣṭe 
parameśvaraḥ iti | evakāramātmaśabdānantarīkṛtaṃ viśvasya na anyat 
rūpamiti sphuṭīkṛrtuṃ vyācaṣṭe viśvam ityādinā | 
jñātṛrūpatvādajñeyamevaṃ jñeyaṃ karoti,- iti dṛḍhena anumānena 
saṃbhāvyate hetvantarānupapatteruktatvāt | tāmimāṃ dṛḍhāṃ 
saṃbhāvanāṃ niyogalakṣaṇāṃ niyamāt ityanena vivṛṇoti | anenaiva ca 
padena pṛthaksthiti jñeyaṃ natu ityādi sakalaṃ vākyaṃ saṃkṣepeṇa 
vyākhyātam | asya hi prasaṅgo'rthaḥ, prasaṅgaviparyaye tu tātparyam- yadi 
pṛthaksthiti jñeyaṃ, tadā tadaunmukhye paratantro'yam iti asvatantro'yamiti 
asvatantro jaḍaḥ, jaḍasya ca kathaṃ jñeyaviṣayaṃ svātantryamiti 
prasaṅgaḥ | svasaṃvitsiddhaṃ ca idamasya | tato'yaṃ svātantryāt na 
paronmukha iti ātmānameva viśvaṃ jñeyīkaroti,-

(page 208)

iti prasaṅgaviparyayadiṣṭasiddhiriti sūtrārthaḥ | kāraṇāt iti bījādiva 
aṃkuraḥ | jāyeta iti yadi idaṃ yuktyā ghaṭeta, natu ghaṭate iti 
abhiprāyaśeṣaḥ | nanu kumbhakāro bhāvitaṃ ghaṭaṃ buddhyā 
abhisandhāya karoti, natu ātmānamiti saṃbhāvanāṃ nirasyati bhāvinyapi 
iti | pṛthagbhūtā iti ghaṭarūpa eva viśrāntā, natu saṃvidrūpe 
pratiṣṭhitetyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati- na vastutaḥ kumbhakṛt kartā,- iti 
uktaṃ vistarataḥ | nahi asya śuddhaṃ kartṛtvam | viruddharūpam iti 
pararūpam | nanu śuddhatvaṃ kathamiti anukuryāt | āha aniyantritaṃ hi iti 
niyantraṇaṃ hi pratighāto'svātantryamaśuddhasvātantryam | nanu 
viruddhatā tarhi śabdamātram | āha lokāpekṣayā iti | nanu 
parameśvarādaparaḥ ko lokaḥ | satyaṃ, sa eva tu 
parigṛhītamāyāśaktipracchādanapuraḥsaratayā 
vedyavedakayugalasahasramayo loka iti darśayati lokaṃ prati iti | nanu adhunā 
bhinne kartṛtā na yukteti brahmādīnāṃ tiryagantānāṃ sā kathaṃ syāt | 
ka evamāha- teṣāṃ kartṛtā kvacidapi- iti | kasya tarhi | āha 
parameśvarasyaiva iti | upacaritaiva iti 
tadicchopakalpitābhimānamātrasārā yāvadabhimānaṃ, na yathāvastu | 
tata eva

	abhimānagrahatyāge na kaścit karmabandhanaḥ |

ityādi gītādipradeśeṣu nirṇītam | natu vibhoḥ iti na tasya upacaritā 
kartṛtā | yadi ca vyatiriktajñeyonmukhatā bhavet, upacaritā iyaṃ syāt; na 
pāramārthikī,- iti cittattvasya kartṛtābhāve viśvaṃ na kiṃcit syāditi 
prasaṃgaḥ | asti tu tat | tadanupacaritā sā | anupacaritatvaṃ vā itthaṃ- yadi 
na vyatiriktaṃ jñeyaṃ kāryaṃ ca, 

(page 209)

apitu ātmaiva jñeyīkriyate iti | atraca svātantryaśaktireva vijṛmbhate iti saiva 
pradhānamiti piṇḍārtho vṛttivivṛtyoḥ | dvitīyaṃ ślokamavatārayan na 
kevalam ityādinā vedyīkaroti ityantena pūrvasūtrārthamupajīvati ata eva 
ityanena | etat viśeṣayituṃ tadānīntanam iti tadaiva tadekatayā sphurantam, 
yat vakṣyati yadāpi ātmānameva vaktāram ityādi | śivaḥ 
parameśvaraḥ,- ityādiparāmarśopalakṣitasya hi na śuddhaiva vedyatā, yat 
vakṣyati śivādiśabdānām ityādi | duṣkaramapi iti ātmano 
ghaṭāditayā vedyatādhānaṃ tāvatkaraṇaṃ ca, tacca śakyaṃ kadācit, 
idaṃ tu aśakyaṃ- yat vedakameva sat vedyaṃ ca sat vedakameva- iti | tadapi 
svātantryāt saṃpadyate yato vedyena saha vedakasya ekatā tattvataḥ | tat 
ghaṭādervedyīkṛtasya vedyatākāle bhavantyapi vāstavī vedakatā 
māyāśaktyā vedakabhāgādācchidyeva pracchāditā kartavyā, 
śivādiparāmarśe tu vedakāṃśādanācchinnasyaiva sā vedyateti | 
anyathā iti yadyevamapi kartuṃ na śaknuyāt, tadaviruddhameva 
[tadviruddhaṃ kha. |] arthaṃ jānīyāt kuryācca; tato 
niyamavyudastarūpajñānakaraṇāyogāt sarvaṃ jānāti karotīti yaḥ 
sarvaśabdastasya artho viluptaḥ syāt | nanu sa sarvaṃ jānātu ca karotu ca | 
yattu śivādiśabdavācyaṃ nirmitaṃ, tadavinirmuktasvātantryamiti kutaḥ | 
atra āha śivādi iti | tataḥ iti śivādiśabdāduccaritāt | tasyaiva iti 
sarvajñādirūpasya vedakasya upadeṣṭṛpade vartamānasya | 
evaṃnyāyabalena tadānīntano vaktā vedakarūpa eva sṛṣṭa iti pratipāditam 
| parāmarśabalena api evamiti brūte yadāpi iti |

(page 210)

	ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ | (bha. gī. 10|20)

iti 

	sarvasya cāhaṃ hṛdi saṃniviṣṭo ................ | (bh. gī. 15|15)

ityādau na śarīrādirūpaṃ tadīyaṃ sarvasya ātmā sarvasya hṛdi 
saṃniviṣṭamupadiṣṭaṃ pratyakṣādivirodhāt | tadāha bodhātmatayā iti | 
tatra svakaṃ nidarśanamāha yathā iti parameśvaraḥ ityantam | 
yataścaivaṃ tadapi iti tata idamāpatati | kim | āha yo'haṃ vacmi iti 
nirdeśavaśena vakturātmanaḥ sa śiva iti nirdeśabalena pratipādyasya sato 
yaḥ sa eva pratipādako ya'hamidaṃ vacmi iti nirdeśabalāt, tasya yat 
lakṣaṇaṃ kartṛbhāvaḥ [kartṛtābhāvaḥ ka. |] kartṛtvaṃ nāma, tat 
vartamānamakhaṇḍitasya | sa yāvat iti | so'pi nāma | tenaiva iti 
akhaṇḍitapratipādakatvalakṣaṇakartṛbhāvena pratipādyate | 
yāvacchabdo'piśabdārthe iti duṣkaratādyotakaḥ | nanu pratipadyatāṃ 
tathā, tathātu nirmita iti kutaḥ | brūte pratipādyamānataiva ca iti | nanu 
tathābhūtena kiṃ nirmāṇena | ucyate tasyaivaca iti akhaṇḍitasvātantryasya 
| anyathāhi īśvara ityanīśvara iti bhāvanāderaviśeṣaḥ syāt | evamīśvaro 
mayā pūjyate dhyāyate upadiśyate ityādau nirmitastāvadasau pṛthak 
pramāturavabhāsāt, naca atyantaṃ pṛthak svātmanyeva tathābhāsāditi | 
tathā iti atyaktasvātantryatayā | tenaiva iti īśvareṇa | anye tu- ata eva 
svātantryāditi ślokadvayena śivādisṛṣṭireva prādhānyena abhidheyā 
[dheyasyārthasya kha. |] asya arthasya prasiddhatvāt, tatra tu pūrvaślokoktaṃ 
nīlādinirmāṇaṃ dṛṣṭāntaḥ, dṛṣṭāntatāyojanāyaiva

(page 211)

kevalamityādyavatāraṇagranthaḥ- iti yojayanti | vyavahārayet iti śaki liṅ | 
evaṃca yojanā- evamātmānaṃ nirmāya 
upadeśapūjanabhāvanādivyahāramātmā kartumātmani śaktaḥ, 
tasmāditthamapi ātmānaṃ jñeyīkuryāt; tatra na vimarśaśaktireva heturiti 
yuktamavocāma

	svabhāvamavabhāsasya........................ | (1|5|11)

iti | tena jñeyīkaraṇameva pradhānaṃ vidheyamiti vyākhyātuṃ vṛttiḥ 
ābhāsayati iti anyathā ābhāsya vyavahāravatīti vṛttirucitā syāt || 15-16 ||

	nanu sa eva ātmā pratipādyaḥ, pratipādakaśceti kutaḥ | prakāśo hi 
bhidyate pratipādakasya nirābhāsatvāt, pratipādyasya ca sābhāsatvāt, 
vimarśābhedādabhedaḥ satyapi ābhasabhede sphuṭāsphuṭādāviva

	goḥ stanātpātataḥ kṣīre vikārastata eva hi |
	naca na kṣīramityeṣa vyapadeśo'sti tatkṣaṇam || (śi. dṛ. 1|18)

iti nyāyeneti | etadapi atra nāsti pratipādakasya ahamitivimṛśyatvāt, idamiti 
tu pratipādyasya | atra uttaradānāya śaṅkitapūrvapakṣaṃ [pakṣa kha. |] 
sūtraṃ

	nāhantādiparāmarśabhedādasyānyatātmanaḥ |
	ahaṃmṛśyatayaivāsya sṛṣṭestiṅvācyakarmavat || 17 ||

	etatpūrvapakṣopakramaṃ saṃkṣipya avatārayati ābhāsabheda iti | 
etatparāmarśabhede'pi ityantaṃ pūrvapakṣavyākhyānam | vakṣyate iti 

	dūrāntikatayārthānām............................ | (2|3|10)

(page 212)

ityatra | mūlaparāmarśa ityādi uttaravyākhyānam | 
mūlaparāmarśo'hamiti, tasya atyāgastena vinā ayamīśvara ityasyaiva 
parāmarśasya apratiṣṭhatvāt [ṣṭhitakāle kha. |] tatkāle'pi 
anuvedhakatvena avasthānam | ādiśabdena tiṅkriyayoḥ 
pratyayamasattvabhūtāṃ ca śaktimupalakṣayituṃ sūtre nirdeśa iti 
vyācaṣṭe | kriyābhedena ca ābhāsaparāmarśau bhinnāvapi 
ekaparāmarśapratiṣṭhitau bhavataḥ- nipīyamānaṃ madhu madayati, 
kumbhakāro'yaṃ kriyate- iti | tadāha yogyatayā iti | kadācit iti | kālena 
kriyāpi upalakṣyate, prakṛte tu etadvaidharmyamityāha atra tu iti | tena 
bhinnāveva parāmarśāviti siddham | ābhāsāvapi bhinnāviti darśayituṃ 
yā vṛttiḥ ābhāsabhede ca iti, tāṃ vyācaṣṭe vyatirikta eva iti 
bhāvayituḥ | anābhāsasya iti vedakatayā | tadānīm iti tasminneva kāle | 
yadekasminneva kāle bhinnābhāsavimarśaṃ, tat bhinnaṃ ghaṭapaṭavaditi 
svabhāvahetuḥ | evaṃbhūtamapi yadi abhinnaṃ syāt, tat bhedo na kvacit 
syāditi kvacitsaṃbhavatvaṃ yadasya vyāpakaṃ, tat hīyeteti 
vyāpakānupalabdhyā vipakṣāt hetornivṛttiriti vyāptisiddhiḥ | evamiyatā 
ahantedantāparāmarśasya, tadupalakṣitasya ca ābhāsasya bhedādātmano 
vedakarūpasya ca anyatā śaṅkyate iti 
sūtraśaṅkitapūrvapakṣavyākhyānam | tathāpi ityanena 
samuccayopayuktāt caśabdādekasmādaparamapiśabdārthaṃ vartamānaṃ 
vyācakṣāṇo netisautravṛttigranthagatapramātaivetyevakāraspṛṣṭaṃ 
siddhāntabhāgaṃ vyācaṣṭe ātmā iti nirbhāsanakāle na para iti 
sphuraṇam | īśvaraḥ iti īṣṭe, svatantraḥ iti jīvitaṃ, śivaḥ śreya ānando 
viśrāntiriti tattvaṃ, pramātā pramimīte jānāti karoti iti vastu |

(page 213)

tadatra sarvatra ahamiti cet nirūḍhirna jātā, tadā ātmādiparāmarśā api na 
parāmarśā eva viśrāntyalābhāt | viśrāntisthānamevaca parāmarśa iti | 
nanu evamātmetyapi parāmarśo'haṃparāmarśasatattva iti kathamucyate 
ātmā tatra sṛṣṭa iti | āha kevalam iti ahamiti upakrama eva 
svātantryaparāmarśaḥ, ātmetyādau tu upakrame prameyatvena 
idantālakṣaṇapāratantryonmeṣaḥ [nmeṣe satyapi kha. |] satyapi 
anuvedhakatayā antaḥsthite ahaṃparāmarśe, tadāśayena sṛṣṭirucyate | 
antarīkṛtya garbhīkāreṇa antarṇīya vyavadhāyikāṃ ca tāṃ vidhāya | 
tathāhi ātmeti parāmarśasya anantaraṃ yadi ahantā na sphuret, tat 
pramāturviśrāntirna bhavediti 
ātmaparāmarśaviśrāntiparāmarśayormadhye ahamiti vyavadhātā 
parāmarśaḥ pākaparāmarśaviśrāntiparāmarśayoriva 
pacatītiparāmarśaḥ | nanu ahaṃparāmarśe'pi idantā sphurati upakrame 
kṛśo'hamityādau | satyaṃ, tatra tu idantānuviddho'sāvahamitivimarśaḥ 
śuddhāhaṃparāmarśe viśrāmyati,- iti uktamasakṛt

	yadyapyarthasthitiḥ................................. | (a. pra. si. 20)

iti nyāyena, kevalaṃ tatra svātantryameva ubhayyāmapi ahantāyāṃ, 
prācyaṃ tu dehādisaṃkucitam | tadāha 
parāmarśāntarāvyavadhānena iti | iha tu upakrame ātmāyamiti 
prameyatākṛtaṃ pāratantryaṃ bhātīti ahaṃpratītirvyavadhātrīti uktā | 
etat saṃvādayati ata eva iti | yataḥ sākṣātparāmarśo 
vyavahitaparāmarśādantaraṅgaḥ, tataḥ kleśakarmasūtroktā api 
īśvaraśabdena pāratantryaspṛśyā parameśvarasya yā vācyatā uktā, 
tāmanādṛtya sūtrāntaram | praṇavopalakṣito hi rahasyabījamantrakalāpaḥ 
saṃvidvimarśaparamārthaḥ prameyarūpaṃ 

(page 214)

paratantramarthaṃ naiva ullāsayati | ata evaṃvidhaḥ śabdo'vyayamiti ucyate 
| bahiḥsṛṣṭasya hi liṅgasaṃkhyādiśaktyantarayuktatā syāt, na 
āntararūpasya saṃvidrūpasya taddharmasya vā | ata eva 
samuccayanavikalpanādikaṃ bāhyavastuniṣṭhatvābhāvāt 
saṃvedanasvātantryollāsanalakṣaṇaṃ dharmamabhidyotayantaścādayo'pi 
asattvabhūtārthaniṣṭhā iti ucyante | samuccaya ityādau tu tadeva rūpaṃ 
sṛṣṭaṃ bhāti, tato liṅgasaṃkhyādiyogaḥ tatrāpi ca-arthapratītau ca 
apivyavadhānameva | praṇavena ca 
jāgradādyavasthācatuṣkaparāmarśasvātantryamayena 
viruddhavidhiniṣedhādisamastābhyupagamarūpecchādiśaktyavighāta-
parāmarśinā sa īśvaraḥ satyataḥ parāmṛṣṭo bhavati svatantrasvabhāvaḥ, 
- iti

	tajjapastadarthabhāvanam | (yo. sū. 1|28)

ityuktam, prameyarūpatāspṛśastu śabdāstathārūpavyavadhinā 
tatparāmarśaṃ vidadhate | yathoktamāgame

	bhriyātsarvaṃ ravayati sarvado vyāpako'khile | 
iti bhairavaśabdasya santatoccāraṇācchivaḥ || (vi. bhai. 130)

iti | etadarthamevaca bhagavataiva śivādipadānāṃ 
'srīmadvyomavyāpimahāmantrarāje mantravivaraṇaṃ svayameva nirūpitam 
| tadanusāreṇaiva vyāsamuniprabhṛtayo'pi

	tisro devyo yadā cainam ........................... |

ityādi nirūpitavantaḥ | yadavalambanādabhijñānirvacanādyapi 
nāmasahasraparyantamanyairnirucyate | tata eva pāñcarātrikā 
niruktamādriyante | tiṅvācyakarmavat iti vyācaṣṭe yathā iti | 
siddharūpaṃ svatantramiti upakrame, sādhyamānaṃ 
paratantrārthaparyantībhūtamiti viśrāntau | pacati iti krameṇa 
kriyājātiguṇaparāmarśāḥ | ādigrahaṇāt kālādayaḥ | yathāha 
tatrabhavān

(page 215)

	dik sādhanaṃ kriyā kāla iti vastvabhidhāyinaḥ |
	śaktirūpe padārthānāmatyantamanavasthitāḥ || (vā. pa. 3|6|1)

iti | tata eva dravyāyamāṇānāmeṣāṃ saṃkhyākālādisaṃbandho na 
virudhyate, dvāvekatvaguṇāvayaṃ vartamānaḥ kālaḥ pūrvaṃ 
bhaviṣyannabhūtkarkī viṣṇujanmani bhūto bhavitā,- iti | 
ghaṭāvapākṣīdityādiparāmarśapratipanne tu saṃkhyākālādau sa 
nāstyeveti | tata eva tattvatastatparāmarśāḥ, na itare | svadarśanaṃ 
ghaṭayituṃ vṛttau dṛṣṭāntāntaraṃ yaduktaṃ, tat vyācaṣṭe yathāca iti | 
dārṣṭāntikasya pūrvamuktatvāt tatheti na punarupasaṃhāraḥ | smṛtiḥ iti 
vartamānavikalpanarūpā | asya dṛṣṭāntasya prakṛtena sāmyaṃ nāsti 
ubhayatra api smṛtāvanubhave ca ghaṭa itiparāmarśābhedādityāśayena 
āha atrāpi iti | sa iti parāmarśāntaramupakrame bhavadapi ayaṃ ghaṭa iti 
pūrvaparāmarśaviśrāntaṃ prathate | nanu sa iti na vastuparāmarśasya 
bhedakaṃ rūpaṃ, ābhāsabhedamātrametat kālabhedakṛtam | naca 
ābhāsabhedo bhedaka ityāśayena āha pakṣāntaraṃ sākṣāt ityādinā | 
sarvasāmyābhāve'pi vyavadhānāṃśe dṛṣṭāntaḥ prakṛte iti yāvat | 
etadeva ca yuktamiti darśayati parāmarśa ityādinā uktaprāyam ityantena 
| tena bhinnābhāsavimarśatvādātmano grāhyagrāhakatāyāṃ yugapat 
bheda ityatra hetāvābhāsabhedo vimarśabhedāpekṣo bhedako, 
vimarśabhedaśca nāstyeva,- iti so'pi asatkalpa iti heturatyantāsiddhīkṛta iti 
tātparyam | nanu evaṃ ghaṭa ityapi parāmarśo'hantāyāmeva viśrāmyati | 
yathoktaṃ

	idamityasya vicchinnavimarśasya....................... | (a. pra. si. 15)

ityādi | tat ghaṭādisṛṣṭerapi kathaṃ parihṛtavedakabhāvatvaṃ yena 
ātmādisṛṣṭereva svātantryāmuktatvamuktamityāśaṅkya āha 
māyāpade ca iti |

(page 216)

satyametat, kintu pramātā ghaṭādyarthakriyāmarthayamānastāṃ 
bhinnaparāmarśasaṃpādyāmeva abhimanyate iti 
pāryantikamahantāparāmarśamadasīyaṃ na ādriyate, 
ātmādyarthakriyāṃ tu tatparyantaparāmarśaviśramamantareṇa na labhate, 
yathā pākādyarthā kriyā sādhyatāparāmarśam, tatastāṃ 
pāryantikīmeva viśrāntimatra pramāṇayati | māyāpadaṃ hi idaṃ 
vimṛśyate, tatra ca ahantedantayorvirodhaḥ, idantāyāmapi parasparaṃ 
ghaṭapaṭādīnāṃ, yadāha grāhyāṇāṃ ca iti | 
caitramaitrādyahantābhedo'pi ayaṃ grāhyarūpaśarīrādibhedāyatta 
ityāśayena punargrāhakāṇāṃ ca iti na avocat | tatrasthānām iti 
cinmātrasthānām | śuddhatvaṃ 
śarīrādyārūṣitamāyīyāhaṃbhāvāpekṣayā ahaṃbhāvasya | sa ca 
śuddhaḥ sarvameva sahate | svātantryaparamārtho hi asau | etacca uktaṃ

	svāminaśca................................. | (1|5|10)

ityatra || 17 ||

	nanu ātmaiva parameśvara iti tava saṃmataṃ, ātmā ca grāhakarūpo 
jñānādhyavasāyasmaraṇasaṃkalpādibhireva vyavahāraṃ vartayati, na 
vimarśaśaktyā; tat kasya anyasya sā nirūpitā,- ityāśaṅkāyāṃ sūtraṃ

	māyāśaktyā vibhoḥ saiva bhinnasaṃvedyagocarā |
	kathitā jñānasaṃkalpādhyavasāyādināmabhiḥ || 18 ||

	satyaṃ vibhureva ātmā parameśvaraḥ | sa tu māyāśaktyā 
saṃkocāt grāhako yathā, tathaiva vimarśaśaktirapi 
māyāśaktisaṃkocitavedyoparāgasaṃkucitā satī jñānasmaraṇādirūpeti 
ucyate, nāmamātreṇa tu vimarśaśaktyatiriktaṃ kimapi 
jñānāditattvāntaramiti tātparyam | anena ca iyamapi śaṅkā śamitā 
bhavati- nanu viśvaparāmarśāstāva-

(page 217)

dahamityetāvanmātratatvāstataśca jñānasmṛtyādayo bhagavataḥ 
śaktayaḥ iti kathamuktaṃ, jñānādīnāṃ ca saṃśayādibhedaḥ kathaṃ, 
kathaṃca nīlādivaicitryamiti | māyīyavedyoparāgajaṃ hi idamiti hi 
tātparyam | etadavatārayati saiva ca iti | anupapannābhāsanaṃ māyā, tatra 
sāmarthyaṃ śaktiḥ; tadvaśāt bhinne vedake yat vedyaṃ bhinnaṃ vedyācca 
vedakācca tatra tatretyantaṃ pramātari vyākhyeyaṃ vaiyadhikaraṇyena 
prameye ca, anyathā sūtre'pi bhinne bhinnena ca iti | tatra tatra iti vicitre, yato 
vaicitryādeva jñānādināmabhedaḥ | evam iti uktaṃ yat yuktijātaṃ tat iti 
tasmāt hetorayamartho na nihnotavyaḥ | ko'sau | āha artha iti | ekarūpa iti, 
natu bahavaḥ prakāśāstadbhedahetūnāṃ 
deśakālākārādīnāmabhāvāt | viśvātmā iti sarvapramātṛtvena 
sarvajño'nyasya vedanāyogāt | viśvakṛt iti anyathā 
vaicitryamidamahetukameva syāditi hi upapāditaṃ vitatya, upapādayiṣyate ca 
| nanu īśvareṇa māyāśaktyā bhāsyate iti vaktavye kā iyaṃ vṛttyuktiriti 
matvā āha upayogāt iti | adhikopayogaprakāśanaṃ prayojanamabhipretya 
upacāro'yaṃ mantavya iti bhāvaḥ | ṣaṣṭhī ca iyaṃ bhāsyate 
ityetadapekṣayā [pekṣāpi kha. |] api yojyā | vṛttāvapi evam | yato'nyasya na 
kasyacit bhāsyate, tato vibhorjñānādikāḥ śaktayaḥ; natu ātmanāmiti 
darśayati tathāpi iti māyāpade'pi iti | tatra jñānaṃ vyācaṣṭe 
abhinavam iti apūrvam | pramātuḥ iti māyīyasya | nanu evaṃ 
vibhorbhāsyate iti kathamityata āha tacca ityādi | tat iti tato hetoḥ | tadīyā 
iti aiśvarī | saiva iti jñānam iti pūrveṇa saṃbandhaḥ | adhyakṣam iti 
vyācaṣṭe indriya iti 

(page 218)

akṣaiḥ karaṇatayā adhiṣṭhitamityarthaḥ | nanu pratyakṣasya avaśyaṃ 
viṣayeṇa bhāvyaṃ, tat kathaṃ sa vṛttau na uktaḥ | ka evamāhetyāha 
prakṛtam iti | viśvaṃ bhedena ābhāsyate iti hi uktam | tasyaiva bhinnasya 
iti vṛttiṃ śaṅkitapūrvapakṣanirākaraṇena vyācaṣṭe tasyaiva iti 
anubhūtasyetyarthaḥ | nanu smṛtāvadhyavasāye ca evamastu, saṃkalpe tu 
nava ekaviṣaya utthāpyate, ādigrahaṇagṛhīte ca saṃśayotprekṣādau 
vikalpe; tat kathaṃ smṛtisaṃkalpādhyavasāyasādhāraṇyena tasya iti 
vṛttāvuktamiti | atra pratibrūte anubhavasaṃskāra iti | evaṃ 
bāhyābhiprāyeṇa tasyaiva iti vṛttāvuktaṃ, yadivā tasyaiva iti 
anubhūtasyeti na vyākhyāyate, apitu māyāśaktiparavaśasyeti | etacca 
rūpaṃ vikalpyasya api asti,- iti vyākhyāntaraṃ darśayati tadānīmapi 
ityādinā | nanu pratyagātmano manovṛttiḥ saṃkalpaḥ, 
buddhivṛttiradhyavasāyaḥ, evamakṣavṛttirbuddhivṛttirvā jñānaṃ, 
manobuddhyakṣāṇāṃ ca jaḍatvamiti jñānādayaḥ kathaṃ 
citisvabhāvāḥ,- iti codyaṃ garbhīkṛtya vṛttāvapiśabdo yaḥ prayuktaḥ, 
tadvyākhyānāya āha yadyapi ca iti | atra uttaraṃ sphuṭayati tathāpi iti |

	yadyapyarthasthitiḥ.......................... | (a. pra. si. 20)

iti nayena pratyagātmā śuddhasaṃvinmātraparamārthaḥ,- iti 
manobuddhyakṣavṛttīnāṃ vimarśātmakacidrūpataiva | evamevaca 
upakrāntaṃ vṛttikṛteti vṛttau darśayati citiśaktiḥ iti | co hetau | yataḥ 
pratyagātmā vṛttau parameśvara iti kathitaḥ, tataścitiśaktiriha parā kartṛtā 
mantavyā, viparyayeṇa vā hetuhetumattā yojyā | phalaṃ hi tulyam | nanu 
adhyavasāyo jñānenaiva svīkṛtaḥ | satyaṃ, asti tu aparo'sau yadarthaṃ 
punaradhyavasāyapadamiti darśayati

(page 219)

adhyavasāyaśca iti | sākṣātkāraikyena iti tāvataḥ 
sākṣātkārarūpatvāt | pratyakṣasya vyāpāro'dhyavasāyaḥ, vyāpāreṇa 
ca tadvato bhinnena na sthīyate, adhyavasāyabalāt vā aikyam | yadāha 
pratyakṣāyante hi vikalpāḥ iti | asti kūpaḥ iti saṃśayarūpaḥ pramukhe 
tathātvena aparisphuṭa ityarthaḥ || 18 ||

	nanu savikalpe smṛtyādivarge astu vimarśo'bhilāpayojanāmayaḥ, 
sākṣātkārātmani tu anubhave tādṛśadarśanarūpe smṛteḥ pitaraṃ 
saṃskāraprabodhaṃ vidadhāne tatkāraṇakasaṃketasmaraṇāyogāt 
kāraṇānupalabdhyā pratyavamarśābhāva eva yukta iti 
parabhramabhañjanāya sūtraṃ

	sākṣātkārakṣaṇe'pyasti vimarśaḥ kathamanyathā |
	dhāvanādyupapadyeta pratisandhānavarjitam || 19 ||

	etadavatārayati kathamanyathā 
ityādiyuktirūpasūtrāṃśārthopakramaṃ prathamasūtrabhāgābhidheyaṃ 
sādhyatayā paścāt nirdiśan | nanu parāmarśamantareṇa iti | satyaṃ, 
asti hi saḥ, ālocanasya tu paścāt | etat na sahate uttarakāla ityādinā | 
svātmani iti vikalparūpe pūrvajñāne sākṣātkāre vā avabhātasyeti 
vikalpadvyam | prathamamuddiśya āha svatmani iti | atra iti sākṣātkāre | na 
yujyate ityatra hetumāha yataḥ iti | yāvadityādinā iti yadevaṃbhūtaṃ 
vastu, tasya hetutvamasminnarthe iti yāvat | pūrvaṃ sādhye nirdiṣṭe 
yacchabdenaiva upakramyamāṇasya hetutāvagataye pañcamī | nahi atra 
tacchabdo bhavitā yata utpannā hetuvibhaktistasya arthasya hetutāṃ 
gamayediti | etat samīkaroti tat iti | arthasya iti arthe hi savikalpakaḥ, na 
svātmani tatra asya sākṣātkārarūpatvāt | etat dūṣayati tathāpi

(page 220)

iti | yatra hi na sākṣātkārātmā asau, tatra vikalpaḥ; [lpakaḥ kha. |] yatra ca 
na sākṣātkārātmā, so'rtho'prakāśamāna evaeti aprakāśamānasya 
vikalpe vimarśanaṃ vidadhat sarvasya pūrvajñānāvabhātasya kiṃ na 
vidadhyādaprakāśamānatvena aviśeṣāt | prakāśitasyaiva vikalpanaṃ 
yuktaṃ, na itarasyetyāśayena pūrvagrahaṇaṃ jñānagrahaṇaṃ ca | atra 
parakīyaṃ viśeṣapratipādanamāśaṃkate dūṣaṇāya athāpi iti | etat 
dūṣayati tatrāpi iti evamucyamāne satyapītyarthaḥ | pratipāditam iti 

	satyam .................................................. | (1|3|1)

ityādi upakramya

	dṛksvābhāsaiva ................................. | (1|3|2)

ityatra prakaraṇe | tataḥ iti uktāt nyāyāt | yat vikalpyena [lpeta kha. |] saha 
aikyaṃ sākṣātkārasya, sa nirvikalpakatvābhāve hetuḥ | atha 
dṛṣṭasaṃkalanātmakam [saṃkalpakātmakaṃ kha. |] iti yadrūpaṃ 
vikalpanasya sākṣātkārabuddhāvasaṃbhavitvena darśitaṃ, tat 
vyāpakapūrvāparaparāmarśānupalabdhyā tadvikalpasyāpi na saṃbhavati 
nirvimarśatāyāṃ sākṣātkāradhiya iti darśayati nacāpi iti |

	saṃketasmaraṇopāyam........................ | (pra. vā. 3|174)

iti hi nirūpitam | tatra saṃketasya smaraṇaṃ 

Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.

Claim table

ClaimStatusBasis
Link completenessFAIL (7 gaps named)assurance.trace_links_present + gaps
Human reviewUNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off)assurance.review
Deterministic chunk gateBLOCKED (PROOF_NOT_RUN)proofs.chunk_gate
Manuscript witnessUNPINNED (0 verified corpus-wide)identity.witness
Source-span completenessUNKNOWNassurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed

What this does NOT establish

Verify it

  1. Fetch the trace: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19.json
  2. Fetch the pack manifest: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19/manifest.json
  3. For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
  4. If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.

Hashes

source excerpt: d3c399edef4807c7df4c2a12f8b2e780c21f39559d2b81055ce118999d73e808
  ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN)
layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded)
layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l2: 9d18a2b65ca9251e…  ipvv/data/chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19.l2.json  BOUND
layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded)
song proof :   UNKNOWN (0 warnings)
trace bundle traces/ipvv-chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19.json: 29bb3273f888cc987cbd3b987090c1702eb8732bdff46cc3cf1edaf8188ff36e
verify pack artifacts (bytes):
source.txt  d3c399edef4807c7…  41992B
chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19.l2.json  9d18a2b65ca9251e…  3398B

Chain

HopValueStatus
SOURCE edition + spanedition unrecorded; verses M00021:6000-6800 excerptUNKNOWN; span UNKNOWN
LAYERSshas below; song-file pathsBOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN
GATE deterministicPROOF_NOT_RUNBLOCKED
FORMAL theoremsregistry references, run_bound falsenone
TRACE bundle29bb3273f888cc98…PARTIAL (links incomplete — see gaps)
PACK manifest2 artifactslinks present
WITNESSnone verifiedUNPINNED
REVIEWnone boundUNREVIEWED
PUBLICATIONhuman sign-off required; never automaticNOT_AUTHORIZED

Cite this

Svatantrya Reader, “ipvv chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19 (M00021:6000-6800)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19/, version trace 29bb3273f888cc987cbd3b987090c1702eb8732bdff46cc3cf1edaf8188ff36e (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV2-I-pancamo-vimarsa-k14-19.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.

Related

Provenance