ipvv chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7 (M00021:9200-10000) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.

The passage

Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.

adharabhuvi vedyarūpāyāṃ nipatanaṃ, tatra ayameva 
śūnyaprāṇabuddhidehābhidhānabhūmikāparigrahaḥ 
pūrvapūrvayogeneti īdṛśa eva kramaḥ | tathāhi vedyarūpe'pi nabhasi 
sarvāvakāśasahiṣṇutvaṃ vyāpakatvaṃ ceti na atyantamiva jaḍatā, tato 
vaibhavarahite vāyau spandaśaktimaye gaganāviyogini nīrūpe, tato rūpavati 
prakāśamaye tejasi, tataḥ prakāśaśūnye parapraveśakṣame ambhasi, 
tato'pi parapraveśāsahiṣṇāvatighane [ghane pārthive ga. |] sthūle pārthive 
atyantajaḍe pramātṛtābhimānaḥ krameṇa nikarṣadaśāmadhiśete | tatra 
kevalaśūnyasya ayogibhiravyavahāryatvāt lokāpekṣayā sparśamayasya 
prāṇasyaiva parigṛhītaśūnyānuvedhasya 
tejaḥsaṃbandhādhikyopanatacarācaradagdhṛtvasya prāthamyamucyate | tena 
saṃvidaḥ pariṇāmo hastina iva taṭe gāḍhena abhiniveśena anātmani 
vedyarūpe saṃkramaṇam | sa dehādyapekṣayā pūrvaṃ prāṇa ityucyate, 
antaḥkaraṇasya saṃkalpanābhimanananiścayanavṛttimayasya tattvam | 
yadanugrahādevaṃvidhavṛttilābhaḥ; tat cittattvaṃ, tasya vāyuḥ prāṇa 
āśrayatvamadhiṣṭheyatvaṃ gataḥ | tathābhūtena saṃvittattvādhiṣṭhitena 
prāṇena buddhirūpapuryaṣṭakasāhityabhājā yato'dhiṣṭhitaṃ śarīraṃ, 
tataścetanocitasvātantryayogo'sya; natu sākṣātsaṃvedanena adhiṣṭhitaṃ, 
tat | tathā ca uktaṃ

	prakāśarūpo bhagavān prāṇādhiṣṭhāna ucyate |
	prāṇa eva khago dharmo haṃsaśceti trivāhanaḥ ||

iti | ata eva 

	śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ |
	gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt | (15|8)

iti bhagavatā [bhagavadgītāsu ga. |] gītāsu saṃvidrūpasya īśvarasya 
prāṇapuryaṣṭakādhiṣṭhānadvāreṇa

(page 301)

dehādhiṣṭhānatvamuktam, spandaśāstre'pi guruṇā

	yataḥ karaṇavargo'yaṃ vimūḍho'mūḍhavatsvayam |
	sahāntareṇa cakreṇa pravṛttisthitisaṃhṛtīḥ ||
	labhate............................................................. (| (kā. 7)

ityatra sahāntareṇa cakreṇa iti | tata eva dehasya bhasmībhāve'pi svapna iva 
śayanaikanimagnatātmakavyāmohadaśāyoge'pi 
cetanādhiṣṭhitaprāṇakroḍīkṛtasya puryaṣṭakasya tādavasthyāt paraloke 
dehāntarādhiṣṭhānadvāreṇa bhogo na duḥsamarthaḥ | dṛśyante ca 
bhūyasā yoginyaḥ svaśarīre svagṛhāvasthite eva 
svatantrīkṛtaprāṇagamāgamayogena dehāntaragate'pi vastuni 
jñānakriyāyoginyaḥ | svatantrīkaraṇe ca yuktaya upadiṣṭā eva | yat kila 
śivasūtraṃ

	brahmapade kamalaśarīrastadutthaprāṇirūpeṇa sarvatra sarvadā 
vicarati | 

ityādi | tadalamanena | sarvathā tāvat dehaprāṇayoḥ pṛthagbhāva eva | 
yadāha muniḥ

	sahavardhitayornāsti saṃbandhaḥ prāṇakāyayoḥ |

iti, samyagbandho'tyantāviyoga iti yāvat | tathāca kakṣyāstotraṃ

	bhagno bhramo'yaṃ bhavatā vicitrāṃ
		svapne videhādigatiṃ pradarśya |
	dehe gate bhasmamaye paratra
		kīdṛk........................................... ||

iti | yathāca ayamavataraṇe bhagavanniyatiśaktimahimnā kramaḥ, tathā 
adharādharabhūmityāgena ūrdhvarūpārohaṇalakṣaṇaṃ yaduttaraṇaṃ 
tatrāpi ayameva krama iti darśayati tathā iti | śarīrabhūmikāvasthitasya 

(page 302)

etaccharīragataṃ sthaulyaṃ saukṣmyaṃ ca

	paramamahadvā śarīramaṇḍaparyantam | 

iti

	paramāṇuparamamahattattvānto'sya vaśīkāraḥ | (yo. sū. 1|40)

iti ca nayena bhāvayato vitarkavicārau, tato'pi ānandāsmite | traiguṇye'pi 
buddheḥ sattvaprādhānyaṃ sattvapade ca darśayannānandasya 
sattvavṛttirūpasya tasmin pade prameyatvena āsvādyatāmācakṣāṇo 
neyaṃ paramānandabhūmiriti nirūpayati | tat iti śarīraṃ buddhisattvaṃ ca, 
- iti ubhayaṃ na apekṣante sadapi na ādriyante | ata eva 
śarīrabhūmivartināmindriyāṇāmanādaraṇāt na śabdādibhogaḥ, naca 
sukhopabhogo buddhisattvasya api anādaraṇāt [manādaraṇāt ka. |] | 
tadaśeṣabhogābhāvācca asmitāmātrameva tatra sphurati, natu na 
kiñcidrūpaṃ tat bhavati śūnyabhūtasya prāpteḥ, naca śuddhacidrūpaṃ 
taditi vedyena tena śabdādyanyatamena bhavitavyam | sparśarūpaṃ tatra 
prāṇabhūmau vedyam || 5 ||

	nanu prāṇanābhūmau 
prāṇādipañcakakarmendriyabuddhīndriyāntaḥkaraṇavargatrayamiti 
puryaṣṭakarūpatā, tata eva

	sāmānyakaraṇavṛttiḥ prāṇādyā vāyavaḥ pañca | (sāṃ. kā. 29)

iti uktam | tatra indriyāntarasadbhāvāt rūpāderapi kathaṃ na 
vedyatetyāśaṅkya uktaṃ sparśanaprādhānyāt iti | nanu 
tasyāmavasthāyāmavaśyaṃ niścayamātre [niśceyamātre ga. |] vā 
abhimānamātre vā viśrāntyā bhavitavyaṃ, naca 
buddhyahaṃkārābhyāṃ sparśanasya [sparśasya ka. |] parigrahaḥ | atra 
āha tadāca iti | tasyāṃ daśāyāṃ puryaṣṭakāvaśeṣatārūpāyāṃ 
sparśanendriyasya api sūkṣmatayā saṃbhavo na viruddhaḥ | sparśanavacca 
spṛśyamapyasti,- iti darśayati mahābhūtavāyurūpatayā sūkṣmatayā 
saṃbhavaḥ iti |

(page 303)

nanu iyati kiṃ mahābhūtānāṃ saṃbhavo'sti | asti,- ityāha 
nāvasthāyāmapi iti | apiśabdaḥ parāparadaśāyāmaparadaśāyāṃ ca 
keyamasaṃbhāvanā,- iti dyotayati |

	sadyojātastu pṛthivī āpaḥ syādvāmadevakaḥ |
	tejo'ghoro naro vāyurīśāno vyoma kīrtitam ||

iti hi paṭhyate | cidānandecchājñānakriyālakṣaṇameva hi śaktipañcakaṃ 
krameṇa prasaramāsādayat [yan ka. ga. |] saptapañcakāni darśayati 
avibhāgena ca āste iti ṣaṭtriṃśattattvātmanā āste iti | uktaṃ 
śrīkālapādādau

	pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśa evaca |
	pañcaitāni tu tattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat ||

iti | vitaniṣyate ca etadāgamādhikāre | nanu yadā indriyeṣu anātmasu 
ātmabuddhistadā kathaṃ śabdādyanyatamatā, na khalu indriyāṇi kasyacit 
nijena vapuṣā vedyāni yena teṣu ātmābhimāno bhavet | etenaiva āśayena 
āha viśiṣṭānām iti | prātisvikena vapuṣā na tāni saṃvedyāni | 
ahaṅkāraśaktirūpatvena hi tāni vyavasthāpitāni āgameṣu | nanu 
saṃsāriṇāṃ buddhyahaṅkārayorasti ātmābhimānaḥ, tatra ca kathaṃ 
śabdādirūpatā | āha buddhiḥ iti | paratattve yat 
jñānakriyāmāyāśaktitrayaṃ, tadeva vedyaprādhānyaṃ bhajamānaṃ 
sat sukhaduḥkhamohātmakaṃ guṇatrayamiti vakṣyate 

	svāṅgarūpeṣu bhāveṣu patyuḥ................. | (4|1|4)

iti | nanu yogināmindriyāṇi prātisvikena vapuṣā vedyānyeva, tatra kathaṃ 
śabdādirūpatā; kiṃca susūkṣmatvasūkṣmamapekṣya tatra 

(page 304)

sūkṣmarūpatvaṃ śabdādīnāmityāśaṅkādvayamekena yatnena 
nirākaroti yogināmapi iti | āhaṅkārikatve'pi akṣāṇāṃ pratiniyata 
viṣayatāsiddhaye [viṣaye ka. |] 
tattacchabdādiprakṛtatvaviśiṣṭādahaṅkārāt tattadindriyaprasaropagamaḥ,- 
iti bhautikatvamaviruddhameṣām | nanu sukhādyanubhave kathaṃ 
śabdādisadbhāvaḥ | āha viṣayānuṣaktameva iti | gītameva hi 
tathābhūtamāsvādyate kaṇṭakasparśo vā | sauṣupte tarhi katham | āha 
suṣupta iti | antataḥ iti | ramaṇīkucakalaśasparśādimayaṃ tāvat 
nidrāyāṃ sukhaṃ, tadabhāve'pi 
svaśarīrāntarvartisvasthasvabhāvaprāṇavāyusparśamayaṃ sukhaṃ, ata 
eva asvasthaprāṇavāyusparśo duḥkhātmā, nidrāyāṃ 
tamaḥsaṃpiṇḍitaprāṇamayatve mohātmā | tadāha guruḥ 
sukhamasvāpsaṃ prasannaṃ me manaḥ ityādi | sukhagrahaṇaṃ 
ṭīkāyāṃ duḥkhamohāvapi upalakṣayati | nanu 
vedyasphuṭaśabdādisamuttīrṇaṃ kimasti saṃvedanam | satyamasti, natu 
tadānīmanātmani ātmāveśaḥ | etadāha uttīrṇatve tu iti | 
śabdādervedyāduttirṇaṃ yadā [yathā ka. |] bhavati 
pratyastamitamāyīyavidyākalāsaṃkocatvāt 
buddhikarmendriyāntaḥkaraṇavyāpārābhāve sahajāyā 
jñānaśakterunmeṣāt hetoḥ saṃvedyabhuvaṃ tyajati yatastadā bodhasya 
svānandavimarśamayaḥ svayaṃ prakāśaḥ iti suṣuptottirṇā sā 
vyapadeśāntarāsahiṣṇutayā turyā daśeti ucyate, na suṣuptāvasthā | nanu 
vedyottīrṇatādaśāyāṃ yadi turyadaśā na suṣuptatvaṃ, tarhi suṣupte yat

	savedyamapavedya ca.......................... | (3|2|15)

iti vakṣyate, tat vyāhanyate ityāśaṅkya āha sthūla iti | sthūle śarīre yā 
asmitā, tasyāṃ tyaktāyāṃ 
pramāṇaviparyayavikalpanidrāsmṛtilakṣaṇānāṃ sarvāsāṃ 
cittavṛttīnāṃ nirodhena upalakṣitā yā śūnyāvasthā; sā tāvanmātraiva 
sthūlarūpaśūnyataiva, natu śarīrāduttaraṃ yat prāṇādi, tacchūnyatā 
asau, yataḥ sthūlaśarīraśūnyatā nāma prāṇādirūpameva bhūtalamiva 
ghaṭābhāvarūpatā, tataśca tasyāṃ śūnyatāyāṃ na turyatā śūnye 
vedya eva anātmani ātmatābhiniveśāt, apavedye tu [apavedyatve tu ga. |] 
vedyatvena prasiddhasya śabdāderasya sthūlarūpabhāktvena asaṃvedanāt, 
sūkṣmatayā tu śabdādeḥ parāvasthāyāmapi saṃbhava eveti uktam | 
enameva āśayaṃ rūpaśabdena āviṣkaroti | etadāgamena saṃvādayiṣyan 
vyatirekadvāreṇa kathayati anyathā iti | yadi śūnyamapi tadā vedyatayā na 
avaśiṣyeta, tarhi vedyaṃ sarvathā tucchībhūtaṃ prakhyopākhyāvirahāditi 
vedakataiva niḥsapatnā,-iti kathamiyaṃ suṣuptadaśā bhavet | turīyadaśaiva 
hi sāmyārthaḥ (sā syāt) | yadā tu śūnyarūpameva vedyamasti, tadā 
tathātvamiti suṣuptarūpatvamupapadyeta [upapadyate ga. |] ata eva iti | yato 
nivṛttirnāma śūnyarūpā vedyā, natu vedyavargasya sarvathā tucchatā 
niḥsapatnavedakamātrasvabhāvā; tato hetoḥ, śrīrauravasūtrasaṃgrahe

	athātmamalamāyākhyabandhatrayanivṛttaye |

iti nirūpya

	vyaktaye tu śivatvasya śivājjñānaṃ pravartate |

iti śivatvavyaktiḥ prayojanāntaratvena uktā | turhetau yato na malanivṛttireva 
śivatvavyaktiḥ | tathāhi kārmamalasya

	kartaryabodhe kārmaṃ tu..................... | (3|2|5)

iti vakṣyamāṇasya nivṛttiriti paramārthato māyīyāṇavamaladvayameva 

(page 306)

ucyate | vyavahārataśca tatra pratiyogitvena sphuran kārmamalo'pi bhāti | 
tathāhi bhūtalameva ghaṭābhāvo vastuto vyavahārataśca ghaṭo 
niṣidhyamānaḥ sphurati sarvathā ghaṭasya prakhyā nopākhyeti 
yadetadrūpaṃ, tat na kiñcideva; natu tadghaṭābhāva ityapi kiṃcit, 
akhilavedyavinirmuktaśuddhavedakaprakāśa eva hi saḥ | evaṃ māyīyasya 

	bhinnavedyaprathātraiva māyākhyam.................... | (3|2|5)

iti nirūpayiṣyamāṇasya nivṛttāvāṇavamalameva paramārthaḥ, 
vyavahāryaṃ ca niṣidhyamānatvena māyīyam | nanu

	svātantryahānirbodhasya svātantryasyāpyabodhatā | (3|2|4)

iti yat sahajaṃ maladvayavat malāntarānapekṣaṃ 
maladvayollāsakamīśaśakteridaṃpūrvatvābhāvādanādibhedāva-
bhāsanarūpaṃ māyīyaṃ ca dharmādharmalakṣaṇaṃ ca kārmamalaṃ 
tadāyattamiti kṛtvā anapekṣaṇīyaṃ yata āṇavena, atastadubhayāpekṣayā 
tat naisargikam | tasya nivṛttau yadyapi malāntaraṃ na avaśiṣyate, tathāpi 
kṣayonmukhatvaṃ krameṇa kṣīyamāṇatvaṃ vitataṃ kṣīṇatve'pi tat 
kṣīṇamiti prakhyāyāṃ pratiyogitayā vāsanāśeṣatvena avasthānaṃ, 
tataḥ saṃskārayogāt saṃkocavāsanākāluṣyaṃ yatsaṃvidastena 
anekavidhaṃ

	uditaṃ vipulaṃ śāntaṃ suprasannam.................. | (mā. vi. 2|45)

ityādibhedaiḥ suṣuptabhūmikāvaicitryamantarāle yata uttiṣṭhati, tato 
hetorjhaṭityeva tadrūpaṃ na sphurati śuddhasaṃvillakṣaṇaṃ yat 
sarvamalānāṃ sarvathā iti sarveṇa prakāreṇa saṃskārāvaśeṣatāyā 
api asaṃbhave sati sarvātmanā tuccharūpatvamiti bhaṇyate | 
āṇavamalanivṛttāvapi evam | yatra suṣuptibhūmikā, natu turyarūpatā; tatra 
tadapekṣayā prathamāyāṃ suṣuptabhūmau sphuṭameva turyatvamiti 
darśayati prathama iti | svaśakteḥ svātantryabodhasvabhāvāyā 
jñatvakartṛtvalakṣaṇāyā yadaprakāśanaṃ

(page 307)

paripūrṇena anyonyāviyuktena svabhāvena aprathanamakhyātilakṣaṇaṃ, 
tadātmamalaṃ sphuṭameva asti,- iti saṃbandhaḥ | nanu evaṃ 
svaśaktyaprakāśanasya nivṛttiḥ svaśaktiprakāśanaṃ, tatra ca kathaṃ 
suṣuptatā yena uktaṃ sahajasyāṇavasya nivṛttāvapi iti | etat pariharati 
krameṇa tu iti | śivatvavyaktilakṣaṇā hi kriyā pūrvāparībhāvena 
vartamānā malanivṛttilakṣaṇāṃ kriyāṃ krameṇa udbhavantīmapekṣate iti 
| yathā yathā malasya kṣayastathā tathā prakāśasya 
vyaktiryāvatsarvāvaraṇamalāpetasya jñānasya anāntyāt jñeyamalpamiti 
sthityā malasya saṃskāramātreṇa saṃbhava iti śuddhatvena suṣuptatā 
yuktaiva | turyatā tarhi kā | ucyate, trayāṇāmapi malānāṃ na kathaṃcidapi 
prakhyopākhye yadā, tadā avasturūpā teṣāṃ yā tucchatā; sā 
vedyayogena karmabandhena saṃkocena ca kāluṣyāṃśena vinirmuktaṃ 
śuddhameva saṃvidrūpaṃ bhagavata āstāmiti | āgamādhikāre hi vitatya 
etat cintayiṣyate | evamuttaraṇakramo'pi niyata iti yaduktaṃ, tat nirṇītam | 
tathāhi vicāra(vitarkā)vasthe dehe, ānandāvasthā buddhau, asmitāvasthā 
prāṇe iti caturvidhasaṃprajñātayogasvarūpamuktam, tato'pi 
śūnyabhūmau vicitraprakārāyāṃ virāmapratyayābhāsayoge 
tāratamyena asaṃprajñātayogasvarūpam | iyati sabījāvasthā, 
turyabhūmau tu nirbījaḥ samādhiriti | prakṛtaṃ kārikārthamupasaṃharati 
idaṃ tāvatsthitam iti | sarvadaśāsu iti jāgratsvapnasuṣuptalakṣaṇāsu | 
ato'pica iti suṣuptarūpāyāḥ | śuddhapramātṛpade iti turyadaśāyām | 
ata eva iti yataḥ śarīrādeḥ pūrvapūrvāvinābhāvitā, tata ityarthaḥ | 
yadihi śarīrasya pramātṛtā prāṇapuryaṣṭakādisaṃsparśaśūnyasyaiva 
bhavet, tadā bhasmībhūte śarīre kasya paralokitvaṃ cintyate iti 
paralokino'bhāvāt paralokābhāva iti 

(page 308)

vadantaḥ śobheran | nanu evamapi strībālamūrkhādīnāṃ śarīra eva 
pramātṛtābhimāna iti tān prati idamarthavat bhaviṣyati | na,- ityāha 
śarīra iti | nahi teṣāmapi gauro'hamityeva abhimānaḥ, apitu sukhyahaṃ, 
bubhukṣito'hamiti buddhiprāṇādyapi sphurati pramātṛtayā; naca 
śarīrasyaiva idaṃ vapuriti nirṇītamanyatra

	naca śarīrameva buddhistaddarśane'pi buddhivikalpe saṃśayāt 
ityādau | nanu prāṇāderapi apūrvasyaiva dehavadutpattirbhaviṣyati,- 
ityāśaṅkāṃ parihartumāha tathāhi iti | etacca 

	pūrvābhyastasmṛtyanubandhājjātasya 
harṣabhayaśokasaṃpratipatteḥ | pretyāhārābhyāsakṛtāt stanyābhilāṣāt 
| vītarāgajanmādarśanāt (nyā. sū. 3|1|19, 22, 25)

ityādyuddeśeṣu munibhireva nirṇītārtham | śarīrabhedakṛtametat 
bhaviṣyatītimohamapohati śarīritāsāmye'pi iti | etacca tadatadrūpiṇaḥ 
ityādisthāneṣu nirṇītamanyaiḥ | kṣaṇabhedaśca na kāryabhedāt, apitu 
saṃtānabhedādeva,- ityapi vimṛṣṭaṃ pūrvaireva | pratīyante iti | adyatve 
bhāvanāṃ vinaiva pārāvatānāṃ rāgitvam, uragāṇāṃ kopanatvamiti hi 
dṛśyate eva | eṣām iti rāgādīnām | nirhetukatvameva iti | bhāvanā hi 
teṣāṃ hetutvena | etajjanmani dṛṣṭe sā cet na heturāpatitamahetukatvaṃ, 
tathāca deśakālasvabhāvaniyamāyogaḥ | śāstrāṇāṃ 
paralokayuktiprasādhanapradhānānāṃ bahutvāt pratiśāstraṃ 
bhūyasībhirbahvībhiḥ sādhitamidamiti vaktuṃ śataśaḥ iti vīpsā | 
śatamiti anekopalakṣaṇaṃ, bahvībhiryuktibhiriti yāvat, naca etaditi prakṛtaṃ 
prameyamiti darśayati cinmātrasya tu iti sakṛdavabhātatvena avicchinnatvāt 
[anavacchinnatvāt ka. |] kālāsparśaḥ svaprakāśatvena antarmukhatvāt 

(page 309)

deśāsparśo'pi | ādigrahaṇena paralokagataṃ 
svarganarakādibhogajātamāha | etaddhi sarvaṃ 
prāṇapuryaṣṭakaniṣṭhameva || 5 ||

iha ayamahaṃpratyayaḥ śuddhaśca aśuddhaśca pratyekaṃ dvidhā 
anubhavānusandhibhedāt, tatra śuddhaḥ śivātmani 
anubhavasvabhāvo'hamiti, sadāśivabhūmāvanusandhirūpo'hamidamiti, 
so'yamubhayo'pi pratiyogyavacchedaviśramaśūnyatvāt 
vikalpatāvinirmuktaḥ śuddhavimarśasvabhāva eveti upapāditam | 
aśuddhastu dehādāvahamityanubhavasvabhāvo'pi 
pratiyogyavacchedaviśrāntiśarīra iti vikalpa eva asau, na śuddho vimarśaḥ 
ityādi nirūpitam | aśuddho'nusandhānātmā tu yo'hamiti pratyayaḥ, tatra 
dehāvasthānāṃ bhedāt na idaṃ tadviṣayaparāmarśanam, apitu 
saṃvinmātramasya viṣayaḥ | taddhi nityamekamiti | yadivā sthirameva 
śarīramanena sākṣātkriyate | ubhayathāpica na vikalpatā kācit,- iti 
vyāmohāpasāraṇāya sūtrāntaram | athāpi 
dehāvasthāviṣayo'yamahamitipratyayastathāpi 
dehāvasthābhedaikīkaraṇasphuraṇādabhedasāratāṃ spṛśan kaścit 
vimarśamātratāṃ śaṅketa aparaḥ, taṃ prati ca sūtraṃ

	kādācitkāvabhāse yā pūrvābhāsādiyojanā |
	saṃskārātkalpanā proktā sāpi bhinnāvabhāsini || 6 ||

	dehe buddhau ityādi pūrvasūtrādanuvartate | yadivā viśeṣya- 
viśeṣānupādānādetadviśeṣaṇayogyaṃ dehādi labhyate eva aniyataṃ, 
etadāśayena vṛttau bahuvacanam | tatra ca ayamarthaḥ [ayamādyarthaḥ paṭā 
nu ka. |]- ghaṭādyanusandherapi vikalpatā samarthitā bhavatīti | 
kādācitko'vabhāso yasyeti upalakṣaṇaṃ, kautracitkaḥ 
kāthaṃcitko'vabhāso yasyeti ca | aniyatakāladeśākāre svalakṣaṇātmani 
dehe yuvarūpe pūrvābhāsena 

(page 310)

bāladehābhāsena pūrvanāmnā ca caitra eva ahamiti, tathā bhaviṣyatāpi 
sthavirābhāsena; pāṇe'pi kṣudhitābhāsena tṛṣitābhāsena 
durbalādurbalābhāsena ca, buddhāvapi sukhitvaduḥkhitvādyābhāsena, 
śūnye'pi parimitāparimitābhāsabhedena 
mūrchāsamādhānādyābhāsāntaraiśca saha yojanā tāvadasti | 
prācyānubhavāhitavāsanāprabodhaprabhavasmaraṇamahimā ca tasyāṃ 
kāraṇaṃ, kintu sā yojanā kalpanaiva vikalpa eva tannibandhanasya 
bhinnāvabhāsasya saṃpūrṇasyaiva bhāvāt | yojyamānayorhi ābhāsayoḥ 
pratiyogyapohanoṭṭaṅkitabhedayoreva yojanā, yojyamāno'pica asau 
dehādiḥ pūrvāvasthaikīkṛto'pi [kṛte'pi ga. |] atadrūpāpoha eva nirbhāti 
| yojanā ca pramātureva arthānapekṣo vyāpāra iti sā kathaṃ na vikalpaḥ 
syāt | evamatra sūtre sarvaḥ padārtho yathāyogyaṃ kalpanātve 
hetubhāvena vyākhyeyaḥ | evaṃ ghaṭādāvapi anusandhirabhidhānīyo 
vikalpanatvena, kintu tāvatyāṃ bhūmau kasyacit bhedasya tiraskāra 
ityāśayena paripūrṇābhedasaudhasamārohaṇasopānatvamevamāderanu-
sandhānasya gurubhirabhāṇi | pūrvābhāsena yā aikyayojanā 
ādigrahaṇādahaṃkāreṇa tatsamānādhikaraṇena ca caitra- ityādināmnā 
ca, sā kalpanaiva,- iti vṛttau saṃbandhaḥ | atra ca 
dehadhīprāṇaśūnyānāmapi parasparamasti anusandhānaṃ, tattu 
sarvathaiva viṣayayāthātmyatyāgena atyāsannabhāvopakārakṛtāt 
vibhramāt | nahi tatra ekamavasthātṛrūpamavayavi, tathā vakṣyamāṇamiva 
deharūpaṃ kiṃcidasti; tato na 
śunyādibhinnabhinnarūpapramātṛtānusandhānamiha vicāritam | 
sūtrārthaṃ saṃkṣepeṇa avatārayati yo'pi iti | na kevalaṃ 
dehādyanubhavamayo'hamiti vimarśo vikalpo, yāvadanusandhimayo'pi,- iti 
apiśabdārthaḥ |

(page 311)

yadāśaṅkāvighaṭanāya sūtraṃ, tat darśayati nanu iti | prathamasya 
pradhānasya | prathamagrahaṇena ca sadāśivādipramātṛbhūmāvasti 
anusandhigandha iti sūcayati | so'pica aciraprabhāvadaprarūḍharūpa eva 
saṃvedyasya saṃvedakamelanenaiva tatra ātmalābhādityāśayena 
saṃbandhapadam | samyak bandho'nusandhānapratyayasya rūḍhiriti yāvat | 
bālo gauraśca ahamabhavam, adya tu anyathā iti yuvā 
vyāyāmakarkaśībhūtadūrvākāṇḍaśyāmaśarīraḥ | etat 
dehāvasthānāmanusandhānāt nidarśitam | atra ca vāgrahaṇe na 
avasthāntaraṃ nirdiṣṭaṃ tatsamaye avasthāntarasya asaṃbhāvanīyatvāt 
sukhitvādau tu duḥkhitvādinā saṃbhāvyam iti uttaratra vāśabdaprayogaḥ | 
sukhī duḥkhī vā abhavam, adya tu anyathā iti buddhyavasthānāṃ, 
kṣudhitastṛṣito'hamāsam [tṛṣārtaḥ ga. |], adya tu anyathā iti 
prāṇāvasthānāṃ, mūrchāvyāmūḍhaḥ parimitaśunyāvasthaḥ 
samādhānabalāt

	bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā, tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ (yo. 
sū. 3|43)

iti

	nirvṛkṣagiribhittyādi........................ | (vi. bhai. 68)

iti

	svavadanyaśarīre'pi......................... |

iti 

	apekṣāṃ svaśarīrasya...................... | (vi. bhai. 107)

ityādinītyā dehādiśūnye kramavikasvare sati saha unmeṣeṇa 
kramavikāsena vartamāno vā abhavam, adya punaranyathā iti 
śūnyāvasthānām, nityamekaṃ cittattvaṃ yat, tat na asya viṣayaḥ, 

(page 312)

śarīrādi nityameva [evaṃ ka. |] sadekaṃ viṣayo'sya vakṣyate iti 

	......................ḍravyadikkālabuddhayaḥ (2|2|1)

ityatra | nanu ekameva nityametadastu, kimanityatayā; atra āha bālya iti | nanu 
sarvadā iti kathamuktaṃ, nahi sadyojātasya kṣaṇāntara eva viśeṣo 
dṛśyate | dṛśyate eva,- iti darśayati tadāha iti | atiśayapadena idamapi āha 
- yadi pūrvatarameva vaisādṛśyaṃ na bhavet, ante'pi na bhavet 
tādavasthyānapāyāt | yathoktaṃ śrīmadanantapādaiḥ 

	ante purāṇatāṃ dṛṣṭvā pratikṣaṇaṃ navatvahāniranumīyate |

iti | pūrvarūpeṇa ābhāsena anupraveśo vyāmiśratā'sadaprakāśamāno 
vikalpabhūmāviti na asatyam | aikyaśabdena iti vṛttau | etena iti 
aikyayojanā ityantena vākyena | nanu vimarśabalāt vartamāne sa 
pūrvākāraḥ sthita eveti abhyupagamyatāṃ, tat ko yojanārthaḥ,- iti 
śuṣkasāṃkhyāḥ manyante, tān prabodhayati ekasya iti | nanu nāstyeva 
vicchedaḥ, kevalamanabhivyakta iti kṛtvā sa ākāro na upalabhyate | atrāpi 
āha natu iti | dṛśyatvaṃ hi yadi tasya rūpaṃ ca, evaṃca abhivyaktiḥ; tarhi 
idānīmapi kiṃ na dṛśyate iti śaktivyaktyādināmāntarapracchannaṃ 
tādavasthyātādavasthyakṛtaṃ vicchinnatvameva idamaṅgīkṛtaṃ syāt | 
tasmāt cidadvayavāda eva saṃviddarpaṇapratibimbarūpe bhāvakalāpe 
abhyupagamyamāne śaktivyaktivibhāgaḥ 
saṃvicchakticitritanimeṣaṇonmeṣaṇaparamārtha upapadyate, na anyathā,- iti 
darśitaṃ śrīvasuguptapādaiḥ saṃvidrūpātmaspandādeva 
unmeṣanimeṣataḥ saṃghātavigrahaviparyāsairlayodayopalakṣitakṛtya-
pañcakaprapañcasaṃbhavaṃ nirūpayadbhiḥ |

(page 313)

etadeva sphuṭayati anityatvaṃ ca iti | teṣām iti ākārāṇām | 
samarthayiṣyate iti [ca iti ka. |] 

	yadasattadasat................................. | (2|4|3)

ityatra antare | anyathā iti śuddhena baudhasāṃkhyādimatena | tataśca iti 
yato vicchedena ākārāṇāmanityatā tasmāt nityamekaṃ śarīraṃ yato'sya 
viṣayastato'pi na ayaṃ vikalpo, na iyaṃ yojanā | nahi ekasmin yojanārthaḥ 
kaścidityapi na āśaṅkanīyam | anusandhānasya iti anusandhānatvena 
abhimatasyetyarthaḥ | apiśabdena idamāha-cidekaviṣayatvena yojanābhāvo 
yaḥ śaṅkyate, sa na kevalmayukto yāvannityaśarīramātraviṣayatvenāpi | 
etadeva prakaṭayati cidātmanīva iti | cidrūpe yathā sākṣātkārabhūmau 
prakāśalakṣaṇāyāmahamiti śuddha eva vikalpatāśūnyo vimarśo, 
naivaṃ dehādau | yato'pi iti sākṣātkāravimarśamātrarūpatvāt 
saṃbhāvyamānāt [saṃbhāvyaracanāt ka. |] vikalparūpatā na bhavet, naca 
tat saṃbhāvyate iti apiśabdārthaḥ | asaṃbhāvanāyāṃ hetumāha yasmāt 
iti | yadi vartamānameva śuddhaṃ dehādirūpamatra sphuret, bhavedayaṃ 
sākṣātkāraḥ, natu evamityāha naṣṭasyāpi iti | ata eva iti naṣṭasya yataḥ 
pratītiḥ, tataḥ saṃskārajā sā; tato vikalpātmikā | evakāreṇa 
vartamānabhāge bhavatvapi sākṣātkārarūpatā,- iti darśayati | nanu 
naṣṭe'pi bhavet sākṣātkāra ityāśaṅkya āha nahi asati iti | sākṣātkāro 
hi asaṃnihitena viṣayeṇa ayogināṃ na janyate, naca asato janakatvamucitam | 
tathābhūtena iti saṃskṛtena | pūrvānubhavo hi 
pramāturudriktaviṣayopādhikṛtabhedaḥ pūrvamabhūt, sa eva nilīnabhedaḥ 
saṃskāra iti ucyate, natu sarvathaiva 

(page 314)

dhvastabhedaḥ; sa punaḥ prabuddha idānīntanadehādijñānasacivo bhavan 
smṛtiriti tātparyam | tathā iti jñānajanakatvena yadanusandhīyate 
pūrvatvam iti | karmaṇi lakāre'pi yat ityanena dhātvarthaḥ parāmṛśyate, 
na karmaḥ; pūrvaṃ tu asya yadanusandhānaṃ, sa vikalpa eva yataḥ 
pramāturasau svatantrasya vyāpāraḥ | puro'vasthitastu arthaḥ kāmaṃ 
sākṣātkṛtaḥ, sa kevalaṃ 
nijasvātantryakalollikhyamānapūrvānusandhānacitrasya abhittibhūta iti 
saptamyā nirūpayati | uktameva sphuṭayati nahi iti | tadā iti 
sarvamuktapūrvaṃ prameyaṃ prakṛte hetūkaroti | tata-ityarthe vartate yataḥ | 
nanu evaṃ yadi vikalpa eva ayaṃ, tarhi kiṃ tena saṃnihitena arthena tatra 
kṛtam | āha kevalam iti | bhinnaṃ tātkālikamabhinnaṃ pūrvāvasthayā 
ekīkṛtaṃ dehādi yato'syā viṣayastata iyaṃ na śuddho vikalpo, nāpi 
śuddhaḥ sākṣātkāraḥ, apitu cchāyāmayī pratyabhijñā,- ityucyate | 
pūrvasya pratyāvṛttyā vartamānasya ca ābhimukhyena jñānamiti 
pratyabhijñāśabdasya yo vṛttau prayogastasya abhiprāya iyatā vivṛtaḥ | 
nanu dehasya iti | etadupalakṣaṇam | dehasya bālyādinā, buddheḥ 
sukhādinā, śunyasya saṃkocetaratāratamyena kāmamastu vicchinnatvāt, 
prāṇopalakṣitasya tu sparśasya na kaścit bhedo lakṣyate | tathāhi sa sparśo 
dehena saha otaprotībhūtasya prāṇasya bhavan dehasvabhāva eva bhavati 
ayogināṃ yogināṃ vā 
prāṇāyāmapañcakābhyāsapṛthakkṛtasvatantraprāṇavṛttīnāṃ 
prāṇasvabhāva eva | ubhayathāpi na asya kaścit bhedo yena 
vicchinnopalambho bhavet tathābhūtaśca grāhakatvena vyākhyātaḥ | yat iti 
yata evaṃ tat iti tasmāt kathaṃ vṛttau vīpsayā sārvatriko viccheda uktaḥ | 
tadapi iti sparśasyāpi grāhakatvam | sāmānyarūpamabhinnameva 
sparśanam | ādigrahaṇāt prāṇīyo'ntarnādo yataḥ 

(page 315)

so'pi na sarvadā anuvartate, apitu kadācit sukhajanakaḥ, kadācit 
duḥkhajanakaḥ svasthāsvasthatvādibahutarabhedādhāyīti tatrāpi viśeṣāḥ 
santyeva | yata evaṃ, tasmādeva hetoḥ pūrvameva vṛttāvuktaṃ 
sautrāntyapadavivaraṇaṃ śūnya ityādi || 6 ||

	dehādīnāṃ krameṇa pūrvapūrvapramatṛvedyatāyā-
manavasthānāt pramāturaprakāśe prameyamapi na jātucit prakāśeta, 
tasmāt parameśvara eva svaprakāśaḥ paramārthataḥ sarvatra pramātā, 
dehādau kevalaṃ pramātṛtābhimānaḥ, sa ca 
māyābhidhānaparameśvarecchāhetuka iti sūtrāntareṇa nirūpayan sadaiva 
sṛṣṭyādikṛtyapañcakaprapañcanacāturyaṃ nojjhati hi parameśvara iti ca 
darśayan

	svāminaścātmasaṃsthasya......................... | (1|5|10)

iti yat prakṛtaṃ prameyaṃ, tallagnatvena vimarśasvarūpasya 
tadanuprasaktatayā ca apohanaśaktivicārasya āpātāt tadapi upasaṃharati

	tadevaṃ vyavahāre'pi prabhurdehādimāviśan |
	bhāntamevāntararthaughamicchayā bhāsayedbahiḥ || 7 ||

	dehe buddhau ityādi yaduktaṃ tadevam iti etatsūtrārthavaśāt 
yujyate | tathāhi vyavahāre māyāpade'pi dehādiṃ vedyamapi prabhureva 
prakāśaparamārthaḥ prabhutvādeva māyābhidhānayā svecchayā 
āviśati pramātṛtayā svīkaroti taddehaprāṇādiprādhānyaṃ nirbhāsayan 
tatpramātṛbhāvaṃ nirbhāsayati, nirbhāsayaṃśca antaḥ iti ahantābhuvi 
sthitaṃ bhāsanaparamārthatvādavicchinnāvabhāsanameva icchayaiva 
bahiḥ iti antaḥkaraṇabahiṣkaraṇavedyatābhūmau sphuṭamasphuṭaṃ ca 
krameṇa idamiti bhāsayati, tato hetoretat yujyate eva anavasthāyā abhāvāt | 
hetau liṅ | kiṃca yadetaduktamapohanasvarūpaṃ, tato hetoḥ | evam iti 
vakṣyamāṇasvarūpaṃ vastujātam |

(page 316)

kiṃ tat | āha na kevalaṃ prasiddheṣu 
sṛṣṭisthitisaṃhāratirodhānānugrahakāleṣu 
yāvadasminnanyonyakrayavikrayavivādopadeśaprekṣāprabhṛtyananta-
vyavahārakāle'pi dehaprāṇādīṃścaitramaitrādibhinnān āviśan 
aikyena tāvatyaṃśe nirmimāṇastatraiva sthitiṃ bhāsayan 
pūrvapramātraikyaṃ saṃharan, tadekaghananijarūpanimīlanāt 
vilayamupadarśayan aikyāveśāṃśena anugrahakalāṃ nirbhāsayan 
bhāntameva atyantaprakāśameva santamartharāśiṃ icchayā prabhuḥ 
svatantraḥ kṛtyapañcakasaṃpādane sadaiva udyukto bahiḥ ekābhāsatayā 
bhāsayati,- iti na asaṃbhāvyametaditi etat jātam | saṃbhāvanāyāmatra 
liṅ | tadetaduktaṃ

	sadāsṛṣṭi..................................... | (u. sto. 20|9)

ityādi,

	pratikṣaṇamaviśrāntaḥ .......................... | (sta. ci. 112)

ityādi,

	prākāmyamātmani .......................... |

ityādi ca | apica yato vimarśasvarūpanirūpaṇaṃ vitatya kṛtaṃ, tat iti tato 
hetoḥ | evaṃ iti pariniṣṭhitaṃ tat jātaṃ yat pūrvamuktaṃ 

	svāmina....................................... | (1|5|10)

ityādisūtraiḥ | idaṃ hi teṣāṃ tātparyaṃ- prabhuḥ sṛṣṭikāle 
vyavahārakāle ca dehādīn pramātrīkurvanneva antarbhāntamartharāśiṃ 
bahirbhāsayati,- ityeṣa niyamo niyoga iti vidhirūpe niyoge yatra liṅ | 
vṛttāvapiśabdaṃ vyākhyātuṃ ādisarga iti | icchayā iti deśādyāveśe 
bahirābhāsane ca heturiti nirūpayituṃ māyāśaktyā iti kartṛśaktyā iti 
ca | krameṇa iti pūrvataḥ pramātṛvargāt viśleṣaṇamapareṇa 
saṃśleṣaṇamiti kṛtyapañcakāveśaḥ sūcitaḥ |

(page 317)

maheśvaro bhāsayati iti anavasthāparihāraḥ | evaṃ tridhā 
sūtrārthamavatārayati ittham ityādinā | eva ityanavasthāśaṅkāśamanam 
| na kevalam ityādinā sṛṣṭyādyavicchedaśaktatvaṃ pūrvaprastutamiti 
prāktanārthanigamanakāritvamavatāritam | svam iti 
śuddhaśrīśivabhūmau, avayavātmakaṃ śrīsadāśivādidaśāyāṃ 
rūpamasya iti dvandvagarbho bahuvrīhiḥ | indriyamatiṣu viśeṣarūpaṃ 
sphuṭaṃ [sphuṭayat ga. |] yadīśvarabhūmāvavibhāgena ahamidamiti bhāti, 
manobhūmau sāmānyarūpādasphuṭaṃ yat kila śrīsadāśivapade 
sargātisargaprārambhe śuddhe sadāśivādirūpe māyīye ca brahmādirūpe 
| lakṣaṇaṣaṣṭhīsamāso'yaṃ bahuvrīhirapi | sṛṣṭisthityādau prasiddhe 
yathā, tathaiva sarvadāpītyarthaḥ | ābhāsayati iti 
sṛṣṭisthitisaṃhāratirodhyanugrahayogyatayeti gamyate eva 
viśeṣānupādānāt | śuddha ityādinā prabhuḥ iti vyācaṣṭe

	svāminaśca....................................... |

ityarthaṃ smārayan krameṇa aśuddhametadīyaṃsargaṃ nirūpayiṣyan 
tasya ityādinā śuddhaṃ tāvadāha, smārayati ca

	..............ṇa vinā tasmādicchāmarśa................. |

iti | icchā nāma tasya svarūpameveti icchuśabdena darśayan, kimarthamasya 
tādṛśī icchā, tathāhi

	krīḍārthāyāṃ jagatsṛṣṭau vihanyeta kṛtārthatā |
	sṛjecca śubhamevaikamanukampāprayojitaḥ ||

ityādivyāmūḍhaparyanuyogaṃ niravakāśayati | yathoktaṃ

	pañcaprakārakṛtyoktiśivatvānnijakarmaṇe |
	pravṛttasya nimittānāmapareṣāṃ kva mārgaṇam || (śi. dṛ. 1|12)

iti | siddhe hi svaprakāśavapuṣi svatantre ka eṣa vyāmohaḥ [vyāpāraḥ ka. 
|] vimarśapradhānā 

(page 318)

pratītiḥ, satyapi prakāśe sadāśivapade yā manobhūmirmāyādaśāyāṃ 
bhaviṣyati, atra ca prakāśāṃśasya avabhāsarūpasya apradhānatvena 
nimīlanāt bhāvānāṃ ca avabhāsanatvāt 
dhūmadhusarībhāvaśyāmalitavicitrapaṭaniviṣṭabhāvapaṭalavat 
nimīlanamiti nimeṣavyavahāraḥ kariṣyate | etacca āgamādhikāre

	īśvaro bahirunmeṣa.............................. | (3|1|3)

ityatra nirūpayiṣyate | vimarśaprādhānyādeva 
samastanāmāvibhāgasāranādabhūmirityucyate daśā iyaṃ, 
vimarśāṃśanimīlane tu 
avabhāsātmakasākṣātkārocitaprakāśarūpaprādhānyāt 
bodhāvabhāsonmeṣarūpāvibhāgasvabhāvabaindavapadavyapadeśyā 
aiśvarī daśā, iyameva māyāpade indriyaviṣayatā bhaviṣyati | 
evaṃbhūtaṃ pratītidvayaṃ prati yo viṣayabhāvastatkṛto yo bhedastena yaḥ 
sphuṭatvetaravibhāgastadyuktaṃ yat svāṅgabhūtaṃ tata eva avibhaktaṃ 
samarthaṃ ṣaṭtriṃśattattvātmakaṃ vastu cidacidrūpaṃ bhaviṣyati, na 
tato'dhikaṃ kiṃcidasti,- iti kṛtvā tasya yat prakāśanamiyameva viśvasya 
sṛṣṭiḥ | svarūpabhūtaiva ca asau bhagavato natu adhikā asau kācidadhikasya 
vā kasyacit | nīlamasphuṭaṃ pītaṃ sphūṭamitivat na atra 
bhinnaviṣayatvamiti brūte cviprayogena [dviprayogena ka. |], naca 
etatsṛṣṭiyoge'pi bhagavataḥ kiṃcidunatvamadhikatvaṃ vā,- ityāha tadāca 
iti | asyām iti sadāśiveśvarapadatirohitāyāṃ śuddhaśivadaśāyām | 
nanu kiṃ kramikametat daśādvayaṃ bhagavati, uta yugapat | ubhayathāpi na, 
-ityāha na cāpi iti | kramo hi kālavṛttiḥ | sa eva ca apekṣāntareṇa 
yaugapadyaṃ, kālānunmeṣe ca tadubhayamapi na kiṃcit | nanu ca evaṃ sati 
tadā iti avasthāyām iti taduttara iti ca 

(page 319)

yaduktaṃ, tat sati krame avasthāvyavahārāducitamiha, 
tadabhāvādandhaprāyaṃ [tadabhāvāndhapadaprāyaḥ ka. |] 
bhavedityāśaṅkya āha kevalam iti | 
māyāsaṃskāradārḍhyādamāyāpadamakālakalitaṃ vaktuṃ 
sākṣādaśaknuvannaviruddhamapi 
rūpadvayabhedapradhānasvabodhadaurātmyāt viruddhamiva 
abhimanyamānaḥ pratipādyaḥ pratipādakaśca svapratipattipariniṣṭhitaṃ 
kramamatrāpi āropayati | anāropitaṃ tu kīdṛk tattvamityāha sarvatrātra 
itiśrīśivasadāśiveśvaratve | deśabhedo mūrtibhedataḥ, kālabhedaḥ 
kriyābhedataḥ | tau ca atra na staḥ iti

	sarvatrābhāsabhedo'pi........................... | (2|1|6)

iti prakaraṇe vakṣyate, uktaṃ ca ādisiddhasūtre | evaṃ śuddhāṃ sṛṣṭiṃ 
vicārya aśuddhāṃ vivinakti tadevam iti | anantaraśabdaḥ paravacana iti 
dikśabdayoge pañcamī | atrāpi yadā tadā iti māyāsaṃskārādeva 
bhagavadicchāyāṃ kālavibhāgābhāvāt | darpaṇa iti 
ādhikyāvabhāse'pi anādhikyamāha | yāsu iti yāsu ābhāsyamānāsviti 
nimittasaptamī ābhāsanāyā naimittakatvamāha | tataśca ayamarthaḥ- 
yadābhāsananimittaṃ dehādīni grāhakībhāvyante, 
dehādyupayuktaśabdādivyatiriktaṃ tu śabdādi grāhyatāmāpadyate | nahi 
anyathā grāhyagrāhakadvayasantatīnāmābhāsanā upapadyate | yata 
evamiyaṃ śuddhamiśrāśuddhavyavasthā tat iti tasmāt hetorenāmeva 
aśuddhadaśāmapekṣya

	dṛk svābhāsaiva............................. | (1|3|2)

iti prakaraṇe vyāpakaviruddhavyāptopalabdhyā 
svaparasaṃvidrūpayoranyonyābhāvaḥ sādhitaḥ śuddhe miśre ca pade 
nirodhābhāvāt | nanu pramātrādīnāṃ bhedo yadi pratibhāsate, tat 
pratibhāsānusāreṇa sa eva 

(page 320)

astu tāttviko vidhācatuṣṭayavādināmiva,- iti kiṃ 
māyāparikalpanenetyāśaṅkya āha atrāpica iti | bhedavyavahāre 
śaṅkādyotakaścaḥ | na kevalaṃ śuddhadaśāyāmabheda eva sāraṃ, 
yāvadihāpīti apiśabdaḥ | jñeyasya na pṛthak kimapi tattvam, apitu jñeyatā 
nāma jñānameva | tadapi na aparaṃ kiṃcit, apitu prakāśarūpameva 
svatantratayā ahamitiviarśātmakapramātṛtattvamayam | nanu tadapekṣayā 
māyāpi kathamavabhāsayet bhedamityāha māyīya iti | dehādau pramātari 
āropitaṃ yatastatprakāśarūpamahamiti, tato 
dehādisaṃbandhasaṃkucitāvabhāsaṃ tat, tatastadapekṣayā 
bhedābhimāna upapannaḥ | nanu māyīye pramātari eṣaiva māyīyatā 
yadadhyāropitaḥ pramātṛbhāvastatra kimapareṇa 
prakāśarūpāropaṇenetyāśaṅkya [āropeṇa ga. |] āha taddharma iti 
prakāśarūpatāropaṇameva pramātṛtāropaṇamiti yāvat | tato yathā 
apāramārthikabāhyapadena āropitameva prakāśarūpaṃ 
saṃkucitasvabhāvamiti kṛtvā tadapekṣayā bhedena na ucitastathā ihāpi, 
kevalamasya arthasya anupapattau satyāmanupapannāvabhāsanakāriṇī 
māyākhyā śaktiḥ svaprakāśe bhagavati prakāśavapuṣi paramaśive 
tadāgamavimarśaprabhāvitā abhyupagamyeti bhāvaḥ | nanu 
evamāropitasya prakāśavimarśanaḥ(taḥ)kathaṃ 
tadarthakriyākāritvamucitamityata āha vastutaḥ iti | natu ghaṭaḥ 
paṭasvabhāvo māyāpade śuddhapade'pivā, tadāpi saṃvideva 
viśvarūpā; natu ghaṭaḥ kaścit svatantraḥ | nanu evamasminnaśuddhe 
māyāpade kālavibhāgastāvadunmiṣitaḥ,- iti tadapekṣayā bhagavatyapi sa 
prāpnoti | yāvaddhi purā māyāpadamaśuddhaṃ nollāsitaṃ tata 
ullasitamiti vyavahāro yathoktam anantarameva śuddhasargādanantaraṃ yadā 
ityādi, tāvadupanipatito

(page 321)

yuktyā kālavibhāgaḥ,- iti mohamapahartumāha atra ca iti māyāpade, 
ādiśabdāt miśradaśā | bhavedayaṃ doṣo, yadi ca parameśvarāpekṣayā 
yadeti anantaramityādi ca syāt; yāvatā 
māyīyavibhāgānubhavābhāsādhivāsitāsmādṛśadṛṣṭyapekṣayā 
etadityuktaṃ, bhagavati tu 

	kena nāma na rūpeṇa bhāsate.................... |

ityetāvatparamārthaprakāśe idānīṃ bhāti prāgabhāsīt bhāsyati 
ityādikamapi śuddhabhāsanamātraparamārthaṃ svaśaktivijṛmbhitaṃ 
darpaṇa iva vitatāvitatadeśatādi tat kevalaṃ svacchatāvijṛmbhitamiti 
paramaśivāpekṣayā na śuddhamiśrāśuddhatayā bhedavyavahāraḥ 
kaścit tatprakāśaikaparamārthatvāt sarvasya, citrabodhāpekṣayā 
nīlapītāditayā yathā iti | yadihi tadapekṣayā bhedavyavahāraḥ, sa tarhi 
teṣāṃ na prakāśo bhavet ghaṭa iva paṭāderniyamataśca sa eva teṣaṃ 
prakāśo'nyānupapatteriti niyamasya vyāpakasya 
anupalabdhilakṣaṇaprasaṅgasaṃtrastahetuvipakṣāt 
pracyutastatprakāśaikaparamārthatvalakṣaṇo 
heturbhedavyavahāraviparītābhedavyavahāreṇa vyāpyate iti 
viruddhavyāptopalabdhiḥ | nanu evaṃ kathamuktaṃ pūrvaṃ 
pūrvapramātṛdaśāyāmuttaro nāsti,- iti | etatpariharati tadānīṃ kevalam 
iti | viśvapramātṛtāpadalakṣaṇe tasmin kāle kathaṃ 
dehaprāṇādermātṛtā | sā hi saṃkocavatī tasyā udreke sati asaṃkucitāyā 
viśvapramātṛtāyā eva ayogāpatteḥ | etaduktaṃ bhavati- śarīrasya 
vedyarūpasya sata eva vibhinne vedyavedakarūpeṇa yā pramātṛtā, sā 
prāṇaṃ buddhiṃ śūnyaṃ paramaśivaprakāśaṃ ca pramātṛtvena 
apekṣamāṇaiva jhaṭiti sphurati | yathoktam 

	apitvātmabalasparśātpuruṣastatsamo bhavet | (spa. kā. 8)

iti | bhagavataḥ punarvedakaikasvabhāvasya pramātṛtā svabhāva eva |

(page 322)

abhinnavedya iti tathā śarīrāderbhāsamānasya api 
paraśivaprakāśābhinnatvena na vedakatā kācit | nanu śarīraprabhṛteḥ 
pramātṛtā parimitatvena bhāvānāmabhito bhedamābhāsayati, 
paramaśivasya tu mātṛtā [prakāśātmatā ka. |] sarvamabhinnamabhito, 
naca ekadā ghaṭāderbhedābhedāvucitāviti parasya bhramaṃ bhinatti 
māyā iti | evamaśuddhaṃ sargamuktvā tasyaiva śeṣabhūtaṃ 
vyāvahārikaṃ sargaṃ...........ḍaparaṃ sūtrārthamunmīlayati tat iti | 
śuddhacidātmana ityādinā tasya viśvanirmāṇecchoḥ ityādinā 
śuddhavyāmiśrarūpanirūpaṇapūrvakaṃ māyīyasargarūpaṃ 
yadā saṃsāracikīrṣā ityādinā yaduktaṃ, tadeva vaktuṃ tathāhi 
ityupakrameṇa viśvavartina ityādinā śuddhamabhinnaṃ vidyāmayaṃ 
bhinnābhinnasvarūpaṃ smārayati | īśvarasya iti bhagavataḥ śivasya | 
parasparāpekṣayā iti īśvarāpekṣayā tu parasparamapi na bhinnāḥ, 
saṃvidekarūpaparamārthā hi te, tadapekṣayā tadāhamityeva te bhāseran; 
natu sarvamiti idantāprāṇitena sarvaśabdena vyapadeśyatayā | īśvarasya 
iti bhagavataḥ śivasya sadāśiveśvarapade evaṃbhūtaprakāśasvabhāvatā 
| etacca śrīśivasadāśiveśvararūpatvamantaranuprāṇakatvena 
prakhyopākhyārūpapratipattipratipādanātmake vyavahāre'pi 
pūrvabhāvitvena sphurati | viśvasṛṣṭāviva iti punaḥ smāraṇena sūcayati 
| tataśca ityādinā ādisargasvarūpaṃ yat vyavahārakāle 
lokayātrālakṣaṇe'pi atidiṣṭaṃ, tat spaṣṭayati | teṣāmeva iti 
viśvavartināmarthānāṃ daśātritayabhāktvena darśitānām | vāyvādiḥ 
iti | śūnyena bhūyasā [śūnye'nubhūyamānavyavahārā ka. |] 
vyavahārābhāvāt prāṇabuddhidehapramātṛtaiva uktā | ye pūrvaṃ 
sadāśivabhūmau, te idānīmantaḥkaraṇasya viṣayāḥ

(page 323)

santaḥ sāmānyātmāno mandaprakāśāḥ; ye tu īśvarabhuvi, te idānīṃ 
bahiṣkaraṇagocarāḥ sphuṭaprakāśā viśeṣātmānaḥ | tadāha iti 
vṛttigataṃ kramapadamiyatā śuddhamiśrāśuddhadaśāvyākhyānena 
vivṛtamiti darśayati | kartṛśaktyā iti vṛttipadena sautramicchāpadaṃ 
vaicitryeṇa vartitam | ātmatayā dehāderāveśe saiva icchā 
māyāśaktirucyate, bāhyāvabhāsane tu bhedanirmāṇabhāsanarūpatayā 
aśuddhakalāvidyāśaktirūpeti | nanu māyāśaktyā yāvadanātmani 
ātmatā dattā, tāvat kartṛtvajñatve tatra aviśuddhe datte eva | tat kimaparaṃ 
kalāvidyābhyāṃ kṛtyam | atra brūte māyāśaktyā hi iti | saṃkucitā 
pramātṛtā māyāśaktyā kāyaprabhṛteḥ 
satyavedakatāpaharaṇavedyarūpaviśrāṇanasamaya eva yadyapi vilabdhā, 
yat nareśvaravivekaḥ 

	tena māyābhidhā śaktiḥ sahaiva kurute dvayam |
	vedyānsadasataḥ sarvānkāṃścidvedyāṃśca vedakān ||

iti, tathāpi tāvatā asau svātmanyeva prakāśavimarśayogādahamiti 
jaḍakuḍyādivilakṣaṇatayā sphuret, na punariyataiva bhinnasya 
nīlasukhādeḥ pramātā saṃpadyate | yadi pramātṛtāmātrāyattaṃ 
nīlādyavabhāsanaṃ bhavet, tat suṣuptaturyādipadaṃ na prakalpeta 
pramātṛtāmātrasya jaḍavailakṣaṇyena tatrāpi sadbhāve 
tadākṣiptanīlādisaṃvedanāvaikalyena 
jāgratsvapnānyataratāpattiprasaṅgāt | tataśca yatsaṃbhave'pi yat na 
bhavati, na tat tāvanmātrādhīnaṃ bījamātrasaṃbhave'pi aṅkura iva; 
tathāca pramātṛtāmātrasaṃbhave'pi bhinnavedyasaṃvedanamiti 
vyāpakānupalabdhiḥ | tāvanmātrādhīnatvasya hi vyāpakaṃ tatsaṃbhave 
sati avaśyambhāvitam, anavaśyambhāvitve nirvivādasya 
tadvyāpakāntarasya anapekṣatvasya viruddhaṃ sāpekṣatvaṃ prasajyate 
yatastasmānmāyātiriktena 

(page 324)

apekṣaṇīyena bhāvyameva | tat darśayati kalā iti āgamasiddhayā 
bhāṣayā vidyāmapi svīkaroti, tathāhi āgame 

	kalodbalitacaitanyo vidyādarśitagocaraḥ | (sva. 11|98)

iti paṭhyate, udbalitaṃ udbalanaṃ balotkarṣaṃ nītaṃ 
bāhyakāryaviṣayatāmadhigamitaṃ caitanyaṃ kartṛśaktirūpaṃ yasya, 
vidyayā ca darśito viṣayo nīlādiryasyeti | evaṃ bhinne yat karaṇaṃ, tatra 
kalāyāḥ sāmānyena vyāpāraḥ paṅgorapi gamanodyamadarśanāt, 
viśeṣeṇa tu tatparipūraṇe karmendriyāṇām; yattu bhinne vedanaṃ, tatra 
sāmānyena vidyāyā andhasyāpi rasaviviktatayā rūpāvagamāt; viśeṣeṇa 
tu tatparipūraṇe buddhīndriyāṇām | rāgakālaniyatayastu 
jñatvakartṛtvayorupādhitvena sthitāḥ, natu utthāpakatvena sthitāḥ,- iti iha 
prasaṅgena nirūpitāḥ | nanu sargādau bhāsanaṃ nirmāṇarūpaṃ 
vyavahārakāle tu saṃvedanarūpaṃ pūrvameva nirmitatvāt, tat 
kathamaviśeṣeṇa darśitam ādisarge vā vyavahārakāle'pivā 
bhāsayati ityāśaṅkya yā vṛttiḥ tathābhāsanameva utpādanam iti, 
tāṃ vivṛṇoti yadevaca iti | etadeva sphuṭayati 
ākṣepapratisamādhānābhyāṃ nanu ityādinā | bhinnāvabhāsanam iti 
pratirūḍhamiti śeṣaḥ | parimitatvāt iti vedyatvena anyataḥ saṃkucitatvāt | 
dvaitadarśanāt iti svarūpeṇa aparimitatve'pi 
vyāpārapārimityādaṇutvameṣāmiti āśayaḥ | teṣāmeṣām iti 
yathāyogamāgamataḥ pramāṇāntarācca siddhānāṃ, saṣṭhī nirdhāraṇe 
| nityameva iti sarvajñā hi te pūrvapūrvatarāśca pramātāraḥ, tato na 
teṣāṃ kadācidapi apūrvabhāvāvabhāsanam | nanu 
mantreśvarādīnāmapi svādhikāraparikṣaye mokṣāvasthāyāṃ kathaṃ 
pramātṛtvaṃ, tataśca nityameva iti asaṅgatam | etadāśaṅkāśāntaye 

Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.

Claim table

ClaimStatusBasis
Link completenessFAIL (7 gaps named)assurance.trace_links_present + gaps
Human reviewUNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off)assurance.review
Deterministic chunk gateBLOCKED (PROOF_NOT_RUN)proofs.chunk_gate
Manuscript witnessUNPINNED (0 verified corpus-wide)identity.witness
Source-span completenessUNKNOWNassurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed

What this does NOT establish

Verify it

  1. Fetch the trace: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7.json
  2. Fetch the pack manifest: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7/manifest.json
  3. For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
  4. If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.

Hashes

source excerpt: baaa2e20481230a25a06e6c7a034de96c249d1d025b2287c987c2b59639dd49e
  ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN)
layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded)
layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l2: 30329e6f33865f9a…  ipvv/data/chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7.l2.json  BOUND
layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded)
song proof :   UNKNOWN (0 warnings)
trace bundle traces/ipvv-chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7.json: df4703ed912f0cf7e012ff531f08970c579cdbc62079dc1f20e1a598f3e4d70c
verify pack artifacts (bytes):
source.txt  baaa2e20481230a2…  44572B
chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7.l2.json  30329e6f33865f9a…  3692B

Chain

HopValueStatus
SOURCE edition + spanedition unrecorded; verses M00021:9200-10000 excerptUNKNOWN; span UNKNOWN
LAYERSshas below; song-file pathsBOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN
GATE deterministicPROOF_NOT_RUNBLOCKED
FORMAL theoremsregistry references, run_bound falsenone
TRACE bundledf4703ed912f0cf7…PARTIAL (links incomplete — see gaps)
PACK manifest2 artifactslinks present
WITNESSnone verifiedUNPINNED
REVIEWnone boundUNREVIEWED
PUBLICATIONhuman sign-off required; never automaticNOT_AUTHORIZED

Cite this

Svatantrya Reader, “ipvv chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7 (M00021:9200-10000)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7/, version trace df4703ed912f0cf7e012ff531f08970c579cdbc62079dc1f20e1a598f3e4d70c (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV2-M-sastho-vimarsa-k6-7.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.

Related

Provenance