ipvv chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11 (M00022:9272-10000) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.

The passage

Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.

atha dvitīyo vimarśaḥ |

     auṣadhamādhivyādhiṣu pāśatrayaśātanaṃ triśūlakaram |
     vande'hamamṛtamūrtiṃ pūrṇatrikaśaktiparamārtham ||

evaṃ prameyatayā tattvarāśau nirṇīte tadanantaraṃ pramātṛtattvaṃ 
nirṇītamapi iha svātmani īśvaratāpratyabhijñāpanaprakṛtaprameyasāre 
śāstre prādhānyena vitatya nirṇayārham,-iti tadarthaṃ vimarśāntaraṃ

     tatraitanmātṛtā---------------------------|

ityādinā

     ---------------vyāno viśvātmakaḥ paraḥ ||

ityantena ślokaviṃśakena ārabhyate | tatra ślokena 
brahmāditrayasvarūpaṃ; tato dvayena heyopādeyapramātṛrūpavibhāgaḥ; 
tatastadupayogitayā malasvarūpaṃ, tatkṛtaṃ ca pramātṛvaicitryaṃ 
saptabhiḥ; iyatā heyarūpe pramāturukte tadupādeyarūpābhidhānāya 
samāveśasvarūpaṃ dvābhyāṃ; tataḥ prasaṅgāt pramāturavasthānāṃ 
suṣuptādīnāṃ svarūpaṃ pañcabhiḥ; tāsāmeva heyopādeyatāvibhāga-
stribhiḥ,-iti prakaraṇatātparyam | atha pratyekaṃ sūtrārtho nirūpyate

     tatraitanmātṛtāmātrasthitau rudro'dhidaivatam |
     bhinnaprameyaprasare brahmaviṣṇū vyavasthitau || 1 ||

     tatra iti evaṃbhūte'sminnāgamasiddhe saṃvedanayuktyupabṛṃhite 
mātṛmeyātmani tattvavarge nirṇīyamāne prastute yadetat kālādikañcuka-
pariveṣṭitaṃ, tadeva yasyāṃ śuddhamupasaṃhṛtaprameyatayā prameyān-
tarmukhaṃ bhavati daśāyāṃ; tasyāmadhiṣṭhātā 
tadabhisaṃpādanadvā-reṇa svopāsakavargasya taddaśādānena 
tadavasthādhyānasamāpannasya svābhimukhyasaṃpādanena ca bhagavān 
paramaśiva eva īśvaratāṃ bhajamānaḥ san rudratvena adhiṣṭhātā | tata 
eva asau māyāpade'pi prāṇāpānātmaka-

(page 306)

dharmādharmasūryendudinaniśāmṛtakasūtakādivibhāgavirahitatadvibhā-
ganibandhanabhūtamadhyamajyotīrūpapramātṛbhāgādhikasvarūpasaṃ-
sparśādunmīlitatṛtīyanetraḥ, bhinnasya tu prameyasya prasare 
saṃpādane'-dhiṣṭhātā brahmā, prasṛte tu 
tasmiṃstatsantānapravahaṇalakṣaṇe prasare'dhiṣṭhātā viṣṇuḥ | ata eva 
etau prameyameva idamiti prakāśātmanā pradhānīkurvāṇau, ahamiti 
pramātṛtāsārasvarūpaṃ nyakkarvāṇau na tṛtīyanayanayoginau, devataiva 
daivatamadhiṣṭhātṛrūpaṃ daivatamadhidaivatam,-iti sūtrārthaḥ | 
tamavatārayati viśveśvarasya ityādinā | viśveśvarasya 
brahmādirūpairaviśuddhena eva svarūpeṇa tāni kathamunmīlanti | āha 
buddhiguṇatvena, natu śuddhasaṃvinmātrarūpatayā | ata eva ādhāratvena 
sthitaṃ yadaiśvaryaṃ kartṛtālakṣaṇaṃ svātantryaṃ 
kriyāśaktiparyantaṃ jñānaṃ, tat teṣāṃ rūpam | tarhi dvitvaṃ kuta 
ityāha sattva iti ya eva aṅgibhūto guṇaḥ, tadviṣayameva tadaiśvaryaṃ 
jñānarūpamiti bhedaḥ | śūnye puryaṣṭakātmatātyantasūkṣmadeha 
evavā iti vṛttiṃ vyācakṣāṇo mātrapadaṃ sautraṃ vyākaroti yadyapi 
ityādinā | mūrtyā ākāreṇa, kālaviśeṣeṇa ca śarīrivat niyatena 
pārimityabhājā yo'vacchedastadrahitaḥ; sāmānyakālayogastu tasya api 
astyeva yadivā mūrtidvārā yaḥ kālabhedo niyataḥ kālaḥ | puryaṣṭakasya 
dehatā astyeva mahābhūtaiḥ samanvayāditi tadapi iha na vacanīyamiti 
mohavyapohanāya śaṅkodbhāvanārthaṃ dehagrahaṇam | 
upādānārhatābhidhānāya atyantasūkṣmagrahaṇaṃ na sthūladehasya api 
upacaritaṃ puṃstvamastīti āha | nanu śūnyaṃ tamoguṇātmakamiti 
pradhānatattvameva tat, tat kimanena bhāṣāntareṇa | atra āha sattvādi iti 
pradhāne'ntarbhavati, natu tadeva taditi yāvat | tathāpratīteḥ iti 
ahamitipramātṛtādhyāropeṇa | etadeva parighaṭayati

(page 307)

ghaṭayati āśaṅkāmapanayan adyāpica ityādinā | evam iti yuktamuktaṃ 
yat vastu tat tasmāt hetoryadyapi tulyatvaṃ sūkṣmāsūkṣmaśarīrayoḥ, 
tathāpi na mātāpitṛjanasya mukhyapuṃstattvateti sambandhaḥ | tadabhede-
naiva iti puryaṣṭakābhedena | pūrvapūrvarūpāveśena hi uttarottarasya 
tathābhāva iti uktam | nanu rūpādimayatvaṃ puryaṣṭake'pi astyeva,-
ityāśaṅkya āha prameyānavabhāsācca iti | nahi tatratyaṃ rūpādi 
pratibhāsate | tatsaṅkocopahitaṃ hi saṃvedanameva tatpramātṛbhāvena 
nirbhāti, na tadgataprameyabhūtaṃ rūpādi; śarīre tu tadeva 
pramātrīkriya-māṇaṃ gauro'hamitipratīteḥ | nanu 
puryaṣṭakaśūnyayorapi sarvajñān prati avabhāsamānatayā 
prameyatvamasti eveti punarapi kathaṃ tayoḥ pramātṛmātratetyāśaṅkya 
pakṣāntareṇa upakramate athavā iti tayorastu prameyatā, tābhyāṃ tu 
anyat pramīyate ghaṭādi bāhyaśarīreṇa asamparke 
bhogasaṃpādakatvāyogāt | ata eva iti yato'nyat na pramīyate tābhyāṃ, 
tataḥ | parameśvarasya iti sa evahi svātantryāt tathā bhātīti 
abhihitamasakṛt | ubhayarūpā iti savedyā, anyā ca | āṇavasaṃjño 
yo'jñānātmā māyākṛta eva malaviśeṣaḥ, yat vakṣyate

     -----------------------māyāśaktyaiva tattrayam | (3|2|5)

iti; tasya atisphuṭatāṃ saṃvedanabhāge kurvan buddhau tamoguṇamudreca-
yati bhinnābhāsayogaṃ saṃharati bhagavān rudraḥ | adhiṣṭhātṛtāmeva 
spaṣṭayati tasya ityādinā | atra ca iti sarvasaṃhārātmani pramātṛmātre | 
sa eva iti bhagavān rudraḥ | nanu samastavedyakṣayaścet vṛttaḥ, tadeva 
paramapadamiti kā khalu anyā turyadaśā suṣuptātiriktā syāditi | ata āha 
tatra ca iti kṣīṇe'pi

(page 308)

vedyāntare vedakatattvasya sarvottīrṇasarvamayasarveśvaratādidharmabhā-
janasya adyāpi vedya eva śūnyādau samupahitasaṃvitsaṅkocayogāt 
paramārthaprakāśo nāstīti tatprakāśasārāyāsturyadaśāyā yuktameva 
vailakṣaṇyam | nanu bhāvanāḥ puryaṣṭakabhāve śūnyasya bhāvayitur-
bhāvāt bhavantu, śūnye tu bhāve ko'sau bhedabhāvanāpradhāno 
bhāva-yitā anyo bhavet; saṃvidrūpāpekṣayā ca na bhāvyasya bhedo'sti | 
atra ucyate śūnye ca iti samakālameva yadā śikharasthasaṃvedanadiśā 
ubhayamapi vāgrahaṇāt śarīraghaṭādyapivā vyatiriktaṃ bhāvayati, tadā 
tanmadhyānupraviṣṭabhāvanīyaśūnyāntarāpekṣayā yat śūnyāntara-
miti uktaṃ, tadeva pramātṛtāmeti; naca anavasthā saṃvittattvāveśena eva

     yadyapyarthasthitiḥ---------------------------| (a. pra. si. 20)

iti

     api tvātmabalasparśāt----------------------|| (spa. kā. 8)

iti ca nītyā pramātṛtodgamāt | tadāha samarthitam iti | evaṃ sūtrārdhaṃ 
vyākhyāya śeṣaṃ vyācaṣṭe jāgara ityādinā ardham | sūtre ya 
evamarthaḥ prasaraśabdaḥ, sa ābhāsapadena vṛttau vivṛtaḥ iti saṅgatiḥ | 
sāmastyena devatādvayaṃ vyākhyāya vibhāgena sphuṭayati jāgaraṃ ca 
ityādinā | hṛdayābjagatatvādeva kamalāsanaḥ palāyati iti vyācaṣṭe 
na kevalaṃ tatraiva prathamakṣaṇe sa bhāvāvabhāso'sti,-ityetāvat, apitu 
smṛtyavasthāmapi svapnāvasthāmapi pratipadyate,-ityevaṃbhūtamanuvar-
tanaṃ kurvāṇaḥ pālaka ucyate bhagavān viṣṇurmadhyamāvaikharyātma-
kānuvartanollāsapade parameśvarāt prabhṛti paśupramātṛparyantapramā-
tṛvarge kaṇṭhabhūmau vartamānaḥ | hṛdaye hi 
prathamapaśyantīprasarātmani pratibhārūpatvena

(page 309)

prāthamakalpikī sṛṣṭiḥ

     yathecchābhyarthito dhātā jāgrato'rthān------------| (spa. kā. 33)

itisthityā | rudrāvasthā tu samastavādopasaṃhārarūpānāhataparavāktat-
tvānupraveśaprārambhabhuvi tāluni sarvopasaṃhārātmakasuṣuptallakṣa-
ṇe'pi kaṇṭhadeśe'pi nirūpite tadūrdhvapadagāmitvādeva labhyata iti 
tāluni iti na uktaṃ vivṛtikṛtā | tata eva brahmahṛdayoviṣṇukaṇṭho 
rudratā-lurīśvarabhrūumadhyaḥ 
sadāśivordhvabrahmarandhro'nāśritātmaka-śaktisopānoparipadaḥ 
kāraṇaṣaṭkavigrahaḥ parameśvaraḥ iti hṛdayādisvarūpābhidhānena 
sūcita āgamiko'rthaḥ

     pravibhajyātmanātmānaṃ sṛṣṭvā bhāvān pṛthagvidhān |
     sarveśvaraḥ sarvamayaḥ svapne bhoktā pravartate ||

ityāśayena āśaṅktate yadyapi iti | yadā iti yataḥ, tadā iti tataḥ; yadivā 
yadā saṃskāravataḥ svapnaḥ, tadā sthitirūpatā; svātantryena tu svapne 
jāgararūpataiva sā

tathā svapne'pyabhīṣṭārthān praṇayasyānatikramāt | (spa. kā. 34)

itinītyeti yadātadābhyāmuktamabhinavaṃ tāvadarthāvabhāsanaṃ 
sthapatikumbhakārādibhirgṛhakumbhādīnāmavabhāsane sphurati eva, 
tatsāmānyāt punastasyaiva darśanamityevaṃbhūtaviśeṣānapekṣā 
jāgaryāṃ yā sṛṣṭirūpatā | nanu evaṃ svapne'pi asti,-iti pakṣāntareṇa 
pariharati yadivā iti abhedabuddheḥ sarve vayamekaṃ vidmaḥ ityasyāḥ, 
bhedabuddhervā pūrvasṛṣṭivailakṣaṇyapratīterāspadaṃ pūrvaṃ 
pramātrantaraikyena asāvavabhātaḥ | tathārūpatā iti sṛṣṭirūpatā 
jāgradavasthāyā iti pūrveṇa sambandhaḥ | buddhiguṇa eva iti evakāreṇa 
śuddhaiśvaryasparśo'pi tayornāsti, rudrabhaṭṭārakasya tu 
śuddhamaiśvaryaṃ jñānaṃ ca

(page 310)

spṛśata eva buddhiguṇābhyāmaiśvaryajñānābhyāṃ yogaḥ iti darśayati 
| tadetat sphuṭena āgamikena abhijñānena darśayati ata eva iti | 
prapañcavigalane yadīśanamaiśvaryaṃ, tataḥ kila buddhiguṇasya 
aiśvaryasya pratyastamayaḥ sata eva nyakkaraṇaṃ, natu atyantamabhāvaḥ

     tasmin------------------------------------------------------| (spa. kā. 15)

iti,

     tadā tasmin mahāvyomni------------------------------| (spa. kā. 25)

iti ca | eṣāṃ madhyame mahāvyomni ekaghanatāsamāpattyabhāve'pi 
anupraveśamātramasti,-iti tṛtīyena netreṇa udānamahātejaḥprabodhāt 
bhedadahanātmanā yogaḥ || 1 ||

     asyaiva mātṛtāmātrasya vibhāgaṃ nirūpayan 
kālāditattvāntarayogo'vaśyopagamya iti sūtreṇa nirūpayati

     eṣa pramātā māyāndhaḥ saṃsārī karmabandhanaḥ |
     vidyābhijñāpitaiśvaryaścidghano mukta ucyate || 2 ||

     māyāvimohitaḥ, ata eva karmāṇi bandhakatvena abhimanyamānaḥ, 
eṣa iti kālakalādiveṣṭitaḥ śūnyapuryaṣṭakasaṅkucitasaṃvitsvabhāvaḥ, 
saṃsaraṇaśīlaḥ, vidyayā tu svarūpaprakāśanaśaktyā 
pratyabhijñāprā-pitamaiśvaryaṃ viśuddhaṃ svātantryaṃ yasya, ata eva 
cit yasya ghanā nibiḍā acidrūpānupraveśaśaṅkāśūnyā, sa 
punarjanmabandhavirahāt satyapi dehe muktaḥ, patite tu asmin śiva eva, ko 
muktaḥ bhūtapūrvagatyā tu muktaśivaḥ iti vyavahāra āgameṣu,-iti 
sūtrārthaḥ | taṃ saṅkṣipya āha idānīm iti | tata iti anyathāhi 
saṃvidrūpatve tasya pratyuta śaktirmāyā, natu tadadhīno'sau yena tasyāḥ 
sa ityucyetetibhāvaḥ | vakṣyate iti

     devādīnāṃ ca---------------------------| (3|2|10)

(page 311)

iti upakramya

     tatrāpi kārmamevaikam---------------------------| (3|2|10)

itisūtre | sa evaca iti yasyaiva bandhaḥ, tasyaiva muktatvamucitamiti yāvat | 
ādigrahaṇāt jñānacaryābhaktyādayaḥ | yathā uktaṃ śrīsarvavīramate

     kadācidbhaktiyogena karmaṇā dīkṣayāpivā |
     saṃsāriṇo'nugṛhṇāti---------------------------||

iti | śrīmataṅge'pi

     ---------------------------mokṣo vātha catuṣṭayāt |
     iti | nanu ātmatattvaṃ pratyuta heyamāgameṣu uktaṃ
     te tvātmopāsakāḥ śaive na gacchanti paramaṃ padam || 
                                                       
                                                       
                                                       
                                                       
                                                       
                                   (ne. taṃ. 8|4)

iti śaktiśivātmatāyā upādeyatvena uktatvāditi śaṅkitvā āha ātmana 
iti ṣaṣṭhīsamāso'yaṃ vṛttāvityarthaḥ | aiśvaryaśabda iti sautraḥ | nanu 
ciddhanatvaṃ kathamanena vivṛtaṃ bhavatītyāśaṅkya āha cinmātra 
ityādi | sadā iti bandhāpekṣā ca muktateti ākūtaśeṣaḥ || 2 ||

     asyaiva pramāturāgamikaṃ saṃjñābhedaṃ nirvacanato nirūpayati

     svāṅgarūpeṣu bhāveṣu pramātā kathyate patiḥ |
     māyāto bhediṣu kleśakarmādikaluṣaḥ paśuḥ || 3 ||

     yo'sau mukta uktaḥ, sa bhāvān svāṅgavat pramimīte iti teṣāṃ 
svāmī paramārtharūpārpaṇācca pālayitā | 
tadayamīśvararūpatāsamā-viṣṭa iti īśvaravadeva patiruktaḥ śāstre | 
yadātu māyāśaktyā kṛtabhe-dāṃstān mimīte, tata eva 
kleśairavidyādibhiḥ karmabhiḥ śubhāśubhai-rādipadāt vāsanābhiḥ 
karmavipākarūpaiśca bhogairuktakañcukapra-pañcitaiḥ 
kaluṣo'pahastitaikarasasvātantryaḥ; tadā taireva pāśaiḥ

(page 312)

pāśitatvāt paśuruktaḥ | tadā iti śivatāyāṃ, pālyamapekṣaṇīyaṃ yat 
patitve, tat na asti vyatiriktamityarthaḥ | nanu māyāto bhediṣu iti sautraṃ na 
spṛṣṭaṃ vṛttau, anyadevatu uktaṃ puṃstvāvasthāyām iti | sautrameva 
itthamuktamiti darśayati tadāca ityādinā puṃstvāvasthayaiva ityantena | 
atha kimanayā bhaṇiticitratayeti cet, āha prādhānika iti puṃstvāvastha-
yaiva iti kākākṣivat, tena tayā eva uktayā anyadupagamyaṃ pradhānādā-
gataṃ tatra ca bhavaṃ viśvamityevaṃ tāvat pārameśvare darśane parame-
śvaraśaktereva tathābhāvopagamādupagatam | yāni api darśanāntarāṇi 
kāpilavaiṣṇavādīni, tairanakṣarārūḍhamapi 
balādabhyupagantavyamasma-duktaṃ 
rāgakalāvidyāniyatikālādyādhikyam | īśvarādīśvara iti yaduktaṃ, 
tadeva spaṣṭayati avidyā ityādinā | nanu anīśvaro'stu īśvaraviparītaḥ, 
pumāṃstu tathā kutaḥ | āha sa evaca pumān iti | nanu ca 
kleśakarmavipākāśayairyukto'stu pumān, tatra kleśamadhye'vidyā 
mohanītvena vedanaviṣedharūpatayā ātmānaṃ viśvamātmatvena 
anīkṣayantī māyā asmitayā ca anātmānamātmatayā īkṣayantī kāmaṃ 
svīkṛtā, rāgāditrayeṇa ca rāgaḥ, niyatyādayastu kathaṃ saṅgṛhītāḥ | 
āha niyatyā iti niyatiryataḥ karmaṇo mūlabhūmiḥ | kāryakāraṇabhāvo 
hi tataḥ, tanmūlaṃ ca karmavāsanāvipākatrayam, tatastayāpi yuktaḥ | 
rāgeṇa ca upalakṣite vidyākale | yadevahi rāgāspadaṃ, tadeva 
kalāvidyayorviṣayo viparyayo vā, tatastābhyāṃ yuktaḥ | karma ca 
kriyārūpaṃ, kriyā ca kramalakṣaṇakālānuprāṇiteti karmaṇā 
aṅgīkṛtena kālo'pi aṅgīkṛta iti tenāpi yukta iti teṣāṃ 
rasanānārūḍhamapi asti hṛdaye | tat darśayati avacanam iti asmābhistu 
parameśvaradarśanānugṛhītaiḥ

(page 313)

spaṣṭameva sarvaṃ nirūpitam | pramāturhi śuddhāśuddhasvarūpaṃ 
vitatya vaktavyamadhyātmavidyāsu asyaiva arthasya mukhyatvena 
vistāraṇārhatvāt || 3 ||

     paśusvarūpaṃ vitatya nirūpayituṃ sūtrāntaramiti saṅgatiṃ 
ṭīkā-kāraḥ svayameva karoti paśoḥ iti | pārameśvara iti, anye tu 
asamyagetad-rūpavidaḥ, tata eteṣāṃ na samyak muktiriti śikṣitvā tu 
svaprakriyāyāṃ tāvadāropaṇe paramārthata idameva muktikāraṇam, 
aṅgīkṛtaṃ ca etat sadbhiriti āśayaḥ | tata eva āgama; 

     te tvātmopāsakāḥ śaive na gacchanti paramaṃ padam | (ne. ta. 8|4)

iti saptamītṛtīyābhyāṃ vyākhyātaḥ | vibhaktam iti lakṣaṇato 
viṣayataśca prakaṭayiṣyate'nena prakāreṇa malatrayam | tatra prathamata 
āṇavamāha sūtreṇa

     svātantryahānirbodhasya svātantryasyāpyabodhatā |
     dvidhāṇavaṃ malamidaṃ svasvarūpāpahānitaḥ || 4 ||

     svatantro bodha ityetat tattvam | tatra bhāgāntarahānyā svarūpāpa-
hārāt malamaṇutāṃ saṅkocamādadhānamāṇavaṃ dvidhā | nanu vṛttau 
male vyākhyeye nirmalasvarūpābhidhānaṃ kimetat | etadityāha śuddha-
svabhāvasya iti | malaṃ hi anyena vijātīyena yogaḥ kajjalāṃśaḥ svadhā-
yāḥ, tadaṃśo'pi kajjalasyeti ekajātīyamekaghanaṃ rūpaṃ yat nirmalaṃ 
viśuddhaṃ, tat pūrvaṃ vācyamityarthaḥ | sāmānyena iti anavabhāta-
pūrṇatvasvatantratvādidharmagrāmasyāpītyarthaḥ | dvitīyagrahaṇena 
tacchaktirūpatā eva māyāpradhānāderityāha pṛthak iti | yathākramaṃ 
mantreśarūpatayā ye bhavino vijñānākalāste evamuditāḥ, mantreśāstu 
svatantrā eva | darśanāt iti āgamādipramāṇakāditibhāvaḥ | nanu 
vijñānākalāderahantātmakacamatkāralakṣaṇakartṛtārūpasvātantrya-
viyogino'pi

(page 314)

bodhamātraṃ tāvat rūpamiti paśulakṣaṇe yadajñatvamuktaṃ

     paśurnityo hyamūrto'jñaḥ---------------------------|

iti, tat nāsti,-iti kathamaṇutvamāṇavamalaprayuktaṃ ca tadavaśyaṃbhāvi, 
-ityāśaṅkya āha svātantrya ityādi | jñatvaṃ hi tatra vyatiriktavedakāt-
makaṃ niṣiddhaṃ yat kalāvidyārūpatattvāntaraprasādāt sakalasya 
uditamucyate, tat ca vijñānākalasya naiva asti | svātmani api vedakatvaṃ 
pṛthagbhūtatayā na upapadyate, apṛthagbhāvena bhavadapi ahamiticamatkā-
rātmano vimarśasya tirodhānādasato na viśiṣyate | tadetadāha svātmani 
iti | bodhakatvaṃ bhinnaṃ bodhyamapekṣya, na svātmani | bhinnaṃ ca 
bodhya-masya na upapadyate, na sambhavati | tena ajñatā eva, natu jñatvamiti 
saṅgatiḥ | tadeva iti uktaṃ vastu yadāṇavatve prayojakaṃ sūtre ca 
āṇavavācoyuktyā aṅgīkṛtam, tat vṛttau mātrapadena sphuṭīkṛtam | nanu 
vyatirikte vedye vedakatā kāmaṃ mātrapadena nirākṛtā, avyatirikte tu sā 
kena nirākṛtā īśvarasya iveti śaṅkitamāha mātragrahaṇena iti | 
cakāro'tra apekṣyaḥ | mātragrahaṇena hi viśvātmatāṃ tathaivaca 
prathāṃ nirasyatā bhinnavedyavedakatvaṃ nirasituṃ śakyam | tasya hi sā 
pūrvabhāvinī nirvikalpadaśā yasyāmaiśvaro bhāvaḥ iti uktaṃ prāk | 
atha svātantryasyāpyabodhatā ityaṃśaṃ vivṛṇoti bodhanirākṛtasya 
tu iti | sthitaiva iti atra ajñatvaṃ na yadi asādhyamiti aṇulakṣaṇaṃ sphuṭa-
meva asti | śūnyadirhi vedyatvena sphurati upādhibhāvāt, saṃvidaṃśo'pi 
vedyacchāyācchurita eva | dvividhaphalam iti vijñānākalādayo 
devādayaśca phalamasyeti krameṇa vakṣyate | mūlamalatā

(page 315)

ca api ajñaptau grāhakasya pradhānyāt tadbhāvasya ca etadadhīnatvāt, 
sṛṣṭiyoge tu māyākhyasya mūlatvamuktamiti avirodhaḥ | nanu bodhamā-
trasya svātantryamātrasya ca yat nirmāṇamuktaṃ, tena 
anityatvamāpatitamiti paśulakṣaṇe yat nityatvaṃ mūrdhābhiṣiktamuktaṃ, 
tat tyaktaṃ syāt | neti darśayati bodhamātraṃ ca ityādinā nitya evāsau 
ityantena | svatantrabo-dhasya iti svātantryāṃśena bodharūpasya, natu 
saṃvedanāṃśena jñeya-tvasya asaṃvidrūpatvedantātmano'napahastanāt 
| na kvacit iti anāropita-svātantrye'pi ghaṭādau cidrūpatā sannihitā 
prakāśaikasāratvāt, sā kathamāropitasvātantryeṇa bhaviṣyati | tadāha 
viśeṣaṇa iti | nanu evaṃ ghaṭe'pi yadi cidrūpatāṃ kaścit paśyet, tarhi 
kimabhrānta eva asau | omityāha jaḍasya tu iti | yukta eva iti ucita 
evetyarthaḥ | śaktyā śuddhavidyārūpayā hi ayaṃ samyagiti 
jaḍarūpatānyakkriyayā cidrūpatāprādhānyena āveśaḥ ā samantāt 
svarūpapraveśaḥ ityarthaḥ | yadāha

     tṛṇāt parṇāt---------------------------|

iti | udgamanaṃ hi acidrūpatāyā nyakkāraḥ |

     aṣṭamūrte kimekasyām--------------|

ityatra tu sa eva toṣaḥ | nanu anātmani jaḍa ātmatvena abhimananaṃ 
viparyā-yākhyātirūpā iyamavidyā,-iti sāṅkhyayogādīnāṃ 
matamanityāśuci-duḥkhānāmātmasthityādivacanāt, tat kathamuktaṃ 
yukta eva asau,-ityā-śaṅkya āha ata eva iti | yata evamuktaṃ, tataḥ 
sāṅkhyīyamayuktameva boddhavyamityarthaḥ | prakṛtipuruṣāviveke hi 
prakṛtāveva puruṣābhimā-naḥ saṃmataḥ | nanu abhāvamātraṃ 
mokṣāvasthāyāmapi tadbhāvane saṃsaraṇaprasaṅgāt | etadeva nyāyena

(page 316)

ghaṭayati nahi iti | anātmani yadi na sannihitaḥ syādātmā, tat tatra tadabhi-
mananaṃ mithyājñānaṃ bhavet; natu gṛhe 
sannihitamākāśamadhyavasyan bhrānto bhavati | nanu sāṅkhyairna 
idamuktamityāha atha iti etadviṣayasya ātmānātmalakṣaṇasya 
prakāśanaṃ, tacca na tairbandhatvena uktam; apitu anātmaiva ātmatayā 
bhātīti | etadapi dūṣayati keyam iti | prakāśaprati-bhāsanaṃ yadi tadā, 
tarhi tathaiva tadvastu,-iti na aparamasya tattvamiti kā bhrāntatā | atha 
tathāprakāśanābhāve'pi tathādhyavasāya iti bhrāntatā | etadapi 
dūṣayati ākṣipan natu iti | prāptaḥ iti ucitaḥ | puruṣasambandhī iti 
puruṣaviṣayatayā ucitaḥ | tanna iti  saṅkṣepoktiṃ spaṣṭayati ātmani 
ityādinā ayuktaḥ ityantena | akārapraśleṣamakṛtvaiva ekavākyatvena 
neyaṃ na yukta iti | taditi ca nipāto'tra pakṣe vaktavyopakṣepadyotakaḥ | 
ahamityavasāyaḥ sāṅkhyadṛśi pratyuta anātmani eva buddhyahaṅkāra-
maye samucitaḥ, natu ātmani cinmātrasvabhāve | evaṃ tu etat iti 
parameśvareṇa hi sāṅkhyānāṃ tāvadeva upadiṣṭamapūrṇam, idaṃ tu 
pūrṇaṃ jñānamitibhāvaḥ | svakaḥ iti akṛtrimaḥ, tata eva ucitaḥ | tacca iti 
vākyārtharūpam | taiḥ iti sāṅkhyaiḥ | yat prameyaprasaṅgena idamāyā-
taṃ, tadeva upasaṃhāreṇa nirvāhayati asmākaṃ tu iti | evam iti

     ahaṃpratyavamarśo yaḥ---------------------------| (1|6|1)

ityādipradeśeṣu | yato'hamitivimarśamayatvamātmana upapāditam, tadeva 
kartṛtvamuktaṃ

     vimarśa eva devasya---------------------------| (1|8|11)

ityādipradeśeṣu; tataḥ kartṛtvaṃ vyatirikte kārye na upapadyate tādṛśasya

(page 317)

kāryakāraṇabhāvasya vitatya dūṣitatvāt | evaṃca kāryarūpaṃ jagat 
puruṣamayameva | yat śrutiḥ puruṣa evedaṃ sarvam iti | jagati iti samagra iti 
ca vadannekaka eva dehādau ghaṭādivailakṣaṇyena tathābhimāno viplava 
eveti darśayati | tata eva hi tatra tatra uktaṃ

     ---------------------------dviguṇo'yaṃ viplavaḥ |

iti | tatra iti jagati | pratyuta iti nipātasamudāyaḥ parasya atra vaiparītyena 
ayukto'bhiniveśo'yamiti dyotayati | mūlabandha iti sati tasmiṃstata eva 
anātmīkṛtāt vargādekadeśe śarīrādāvanātmani eva anapahastitajñeya-
bhāve'hamityātmābhimānarūpo'stu paścāttyo bandho yadabhiprāyeṇa 
dvuguṇaviplavotthāpakatvaṃ māyāśakteriti || 4 ||

     maladvayalakṣaṇāya yat sūtraṃ, tadavatārayati idānīm ityādinā

          bhinnavedyaprathātraiva māyākhyaṃ janmabhogadam |
          kartaryabodhe kārmaṃ tu māyāśaktyaiva tat trayam || 5 
||

     etadāṇava ityādipadena atraiva iti vyācaṣṭe | 
mantreśvarāṇāmapi āṇavaṃ malaṃ vakṣyate

     bodhānāmapi---------------------------| (3|2|9)

itisūtre ṭīkāyām | tena tatraiva sati malāntarayogaḥ | dviprakāre sati 
āṇave male vṛtte svarūpasaṅkoce bhinnasya yat prathanaṃ, tat 
māyākhyaṃ māyayā ākhyā yasya, tat māyīyaṃ malaṃ 
saṃjñāmātreṇeti, māyākṛtatvaṃ tu malatrayasya api,-iti atraiva śloke 
turyapādena uktam | tatra abodharūpasya 
karturdehāderbhinnavedyaprathāyāṃ satyāmahetuṣu api jaḍeṣu karmasu 
nimittāvagrahātmā viparyayaḥ | janmanastu niyatāvadhyākṣiptasya āyuṣo 
bhogasya ca sukhaduḥkhādeḥ kāraṇabhūtaṃ kārmaṃ malam | māyā 
nāma śaktiḥ parameśasya, sā aśuddhavidyāśaktimaṇorvyaṃnakti | 

(page 318)

tato'ṇurantarbahirindriyāṇi adhiṣṭhāya bhinnaṃ vedyaṃ jānāti | tadā 
ayamaṇurmāyākhyena malena malina iti ucyate ato'pi iti na kevalaṃ pūrvo 
viparyayo ya āṇavamalātmā uktaḥ, yāvadayamapītyarthaḥ | tatra iti 
pārameśvarāgameṣu | kathaṃ sūcitamityāha trayamapi iti | asya iti 
ākhyāgrahaṇasya | yuktaśca atra viśeṣato māyayā vyapadeśa iti darśayati 
dvaita ityādi | tatra iti māyākhye | tata eva utpattikrameṇa mūlamūlatva-
masya eva saṃvidātmakajñaptyapekṣatvādāṇavamalasya | ata eva

     vedyīkaraṇamarthānāṃ malo māyākhya ucyate |
     mūlamanyastvahambhāvo vedyeṣvapyāṇavo malaḥ ||

ityatra gurubhirmūlamiti kākākṣivadapekṣyamiti vyākhyātam | etadeva 
spaṣṭayati dvaitadarśane ca iti | muktāṇūnām iti 
saṃsāritottīrṇānāṃ mantramaheśādīnāmityarthaḥ | evaṃ sambhavet 
ityantena mukhyatayā māyākhyameva vyākhyātam, 
tadrūpavispaṣṭīkaraṇaprasaṅgāt tu maladvayamanyat nirūpitam; adhunā 
tu kārmaṃ vivṛṇoti karmaparādhī-natvam iti | tacca karmamalatāyā 
āspadaṃ yato viparyāsasāmānyena tasya asatyatvam | 
viparyāsasāmānyaṃ taditi kutaḥ | āha svātantrya iti pramātuḥ 
svātantryarūpā kriyāśaktireva karma, saivatu yata enaṃ paratantrīkaroti 
niyatiśaktyā yena vicitraphalabhāgī ayamanicchurapi jāyate; tato 
viparyāsatetyarthaḥ | prāk iti kāryakāraṇabhāvavimarśe | vakṣyate iti 
devādisūtre (3|2|10) | vijñānena bodhamātrarūpatvena akalāḥ 
kalopalakṣitāśuddhavidyārāgādiyogābhāvāt bhogaśūnyā ityarthaḥ | 
turyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe tadetat ityādinā samāsapadena || 5 ||

(page 319)

atha eṣāṃ malānāṃ viviktaviṣayapradarśanena rūpaṃ sphuṭayituṃ

     svātantryahānirbodhasya---------------------------| (3|2|4)

ityamuṣya aṃśasya viṣayamāha

     śuddhabodhātmakatve'pi yeṣāṃ nottamakartṛtā |
     nirmitāḥ svātmano bhinnā bhartrā te kartṛtātyayāt || 6 ||

     ye saṃvinmātraparamārthā api ahamitisvātmaviśrāntilakṣaṇasvā-
tantryaparamārthānandacamatkāratirodhānayogāt na uttamāḥ kartāraḥ, te 
bhartrā parameśvareṇa apratihataparipuṣṭasvātantryeṇa tathā bubhūṣuṇā 
svātmanaḥ sakāśāt ghaṭādivadeva bhinnā nirmitā yena mantramaheśva-
rādīnāṃ bhedena bhānti | parameśvarāt bhede hetuḥ kartṛtātyayāt iti 
parameśvarasya ca uttamasvātantryamayatvāditi ākūtaśeṣaḥ | 
aśuddhyaṃ-śasya kasyacidapagama eva tāvadatra 
śuddhatvamaśuddhighanatānivṛttyava-taraṇarūpamiti vyācaṣṭe bodha 
ityādinā | anena iti vedyānuparaktaśab-dena | kaivalyaṃ kevalatā | 
upādhyayogaḥ iti eṣa eva paramārthāpavargaḥ sāṅkhyādīnāmiti 
kaivalyapadena piśunayati | sautrīṃ pañcamīṃ hetau vyācaṣṭe tadetat 
ityādinā | nanu īśvaranirmāṇaṃ kimiti tatra apekṣyate | āha 
īśvaranirmitim iti | svātantrya ityādi bahubrīhiḥ | ata eva iti yato 
durghaṭamapi etat mukhyasvabhāvaviyojanābhāsamutthāpayati, tataḥ 
svātantryamayatvameva; natu kathañcidapi asvatantratā kutracidapi apratī-
ghātādicchāyāḥ | nanu svātmanaiva bhagavānasvātantryeṇa api bhāti,-
ityevaṃvidhaṃ cedasya uttamaṃ svātantryaṃ, tarhi bhagavatsvarūpāt te 
bhinnā iti katham | etat pariharati tenaivaca iti bhagavatā bhinnaśabde 
samāsavartini | etadeva sphuṭayati nahi iti | sa hi svatantratvena bhāti,-

(page 320)

ityasyāṃ vācoyuktau yat tathābhāne svatantraṃ rūpaṃ, tadaṅgīkṛtame-
veti asvatantraṃ tato bhinnameva ābhātīti āyātam | nanu evamasvatantro 
bhagavān svātantryaṃ jahyādeva | netyāha sacāpi iti | svātantryahāni-
revaṃ syāt, yadi para enamevaṃ kuryāt; naca evam | tadāha svayam iti | 
nanu vastutaste vijñānākalādayaḥ parameśvarādabhinnā eva, tataḥ kasya 
tat svātantryamucyatām; kiṃ bhagavata eva, uta teṣāmapi,-ityāśaṅkya 
āha sāṅkhyapuruṣādayastu iti yo hi tathābubhūṣurna pratihanyate, sa 
svatantraḥ | etacca bhagavata eva asti tasya eva sarvapūrṇatvena

     svāminaḥ---------------------------| (1|5|10)

ityuktanayena bubhūṣālakṣaṇayā icchayā yogāt | tathā iti atra tu bhāge 
ye vartante, ghaṭādivat te | tadetadāha bhūtādi iti | ādipadāt 
bhuvanatattva-bhāvādigrahaṇam | te iti sāṅkhyapuruṣādayaḥ | nanu na 
tāvadete parame-śvarapramātṛtāpekṣayā bhedena bhānti ghaṭādivadeva, 
naca asmān prati te prakāśante; tat kimapekṣayā te 
bhidyantāmityāśaṅkya āha mantreśvarādyapekṣayā iti | te hi tān 
svato'nyonyato grāhakavargāt ca bhedena paśyanti | yadyapi 
asmadādipramātṝṇāmapi te āgamaprāmāṇi-katayā bhedena sphuranti, 
tathāpi sākṣātkāramūlatve sati āgamāvabhā-tasya bahiḥ 
sarvasādhāraṇābhāsaniṣṭhatā; anyathātu svatantravikalpā-
bhāsavadasādhāraṇatā eva, na bāhyatvam-ityāśayena 
mantreśvarādya-pekṣayā iti uktam | tadeva āha tadāgamasiddha iti 
evaṃ sati āgamasiddhāste bhavanti, na anyatheti yāvat || 6 ||

     nanu uktāt hetorastu vijñānākalānāṃ parameśvarāt bhedaḥ, 
anyonyatastu kathaṃ bodhātmatvena svarūpabhedasya abhāvāt 
deśakālabhedasya

(page 321)

ca bodhasvabhāvaṃ prati abhedakatvāt | tat kathaṃ te iti bahutvena eṣāṃ 
nirdeśa iti codyaṃ parihartuṃ sūtraṃ
     
     bodhādilakṣaṇaikye'pi teṣāmanyonyabhinnatā |
     tatheśvarecchābhedena te ca vijñānakevalāḥ || 7 ||
     
     bodharūpatā nityatvaṃ vibhutvamityādi lakṣaṇaṃ yadyapi eṣāṃ 
na bhinnaṃ, tathāpi īśvarecchā yatastathā bhidyate-
nityavyāpakabodhamā-trarūpo hi ahaṃ bhedena nirbhāse-iti; tatasteṣāṃ 
yukta eva anyonyaṃ bhedo grāhyebhyo grāhakāntarebhyaśca | te ca śāstre 
vijñānamātraṃ kartṛtāśūnyaṃ māyīyabhedāvabhāsaśūnyaṃ ca 
eṣāṃ svabhāva ityevaṃ vijñānākalā iti uktāḥ | naca vācyaṃ yadi 
īśvarecchā bodhamā-trāṇi api bhedavanti karoti, tarhi bodhasya eva 
pramātṛtvaṃ bhinne ghaṭādi-varge sarvadā nirūpyatām; kiṃ 
śūnyādidehāntāntarālapramātrantara-kalpaneneti yata 
uktamasakṛdavabhāsamānamanapahnavanīyamiti | avabhāti ca kṛśo'haṃ 
kṣudhito'haṃ sukhito'haṃ sarvottīrṇo'hamiti dehaprāṇādeḥ 
pramātṛbhāva iti sūtrārthamavatārayati acintya ityādinā | bhedaścet, 
kathaṃ bodhādirūpatā; sā cet, kathaṃ bhedaḥ iti bhede parasparaṃ 
bodhādilakṣaṇaikye ca paryanuyogo naiva kāryaḥ | ādipadena sautreṇa 
nityatvavyāpitvādeḥ saṅgraha iti vyākhyāsyaṃstadupayogi nirūpayati 
bodhātmanām ityādi | nanu iti tathānirmāṇe hi kathaṃ nityatādi bhavet | 
anyonyabhedābhāsamātrameva nirmāṇaṃ, natu adhikaṃ tadupari 
nīlādyābhāsāntara iva yena nīlāderiva anityatā bhavet | prakṛta 
upayojayati bodhasya iti | cakāreṇa prameyaṃ samuccinvannayatnasiddhatā-
masya arthasya āha | aiśvaryaṃ hi saṃvidaḥ pūrṇaṃ rūpamiti 
tadanābhāso'śuddhireva | tadāha natu śuddha iti | sāmyaṃ darśayati 
taiśca iti co hetau |

(page 322)

niṣiddha iti ahaṅkāravṛttitvena tadabhyupagamāt | asya iti puruṣasya | 
uktam iti taiḥ sāṅkhyairiti sambandhaḥ | nanu sūtravṛttigataṃ rūpaṃ 
vidyeśā-nāmapi asti,-iti viśeṣaḥ kutaḥ | āha teṣām iti 
kiñcitsvatantrāṇām iti 
parāpararūpasvātantryāṃśānugṛhītāparasvātantryayuktānāmiti yāvat 
| anāgatāvekṣaṇalakṣaṇena pūrvāparaparyālocanena tantrayuktito 
viśeṣa-lābhaḥ iti tātparyam | nanu tajjātīyatve tulye prāyapadena 
upamānatā kathamucyetetyāśaṅkya āha lokaprasiddheḥ iti 
māyīyalokottaraṃ pārameśvaraṃ śāsanaṃ yato pūrvaṃ lokasya, tatra hi 
samyagāgamite saṃvedane parāparasiddhilābhaḥ, asamyagapi 
gāṇapatyavaicitryaṃ; natu kathañcidapi pāśvātmakatā | tatastasmin 
vyutpipādayiṣite māyīyapra-siddhena vyutpādanīya iti prasiddhatvāt 
dṛṣṭāntīkaraṇaṃ tajjātīyasya api yathā ayaṃ gaurmadīyadāntaprāya 
eveti | śāstramiha pārameśvarameva | idānīṃ tajjātīyatāṃ nivārayan 
sādṛśyameva sphuṭayati sāṅkhyaiśca iti | amī tu iti vijñānakevalatvaṃ 
māyīyādhvottaraṇamātrādeva parayojanikāśūnyāt dīkṣāviśeṣāt 
gītādyuktakārmabandhavandhya-kevalapuruṣasvarūpabhāvanābalāt 
tadantādhvadhāraṇādhyānasamādhi-balāt ca labhyate iti | tallābhaśca 
bhogaviśeṣa eva | tata eva uktaṃ

     yo yatrābhilaṣedbhogān sa tatraiva niyojitaḥ |
     siddhibhāṅmantrasāmarthyāt------------------||

ityādi | tataḥ sāṅkhyaiḥ puruṣairyat sādṛśyaṃ, tadātyantikaṃ 
tajjātīyatāparyantaṃ na bhavati,-iti prāyikaṃ sādṛśyaṃ yuktam || 7 ||

     evaṃ

          svātantryahānirbodhasya-------------------------| (3|2|4)

(page 323)

ityamuṃ bhāgaṃ vijñānākaleṣu uktvā

     ---------------------------svātantryasyāpyabodhatā | (3|2|4)

ityasya viṣayamāha sūtreṇa

     śūnyādyabodharūpāstu kartāraḥ pralayākalāḥ |
     teṣāṃ kārmo malo'pyasti māyīyastu vikalpitaḥ || 8 ||

     etadavatārayati saṅgatiṃ kurvan evam ityādinā | eka iti ekarāśi-
raṇūnāmiti yāvat | bodhātmatvāt iti bodhasys yato'yamahaṃvimarśa 
ātmā sārabhūtastatastatra āropite svabhāvino'pi āropo jāta eva | 
etadevaca yuktamiti abhyuccayahetumāha vyatirikta iti vyatirikto bodhāt 
bāhyo yāvadahaṃvimarśasya viṣayastāvat sa svayamaprakāśamānaḥ 
kathamahamiti vimṛśyate | svaprakāśavimarśo hi ayam, tataḥ 
svaprakāśatayā api āropitayā bhavitavyameva | etat pariharati tathāpi iti 
svaprakāśatā kāmamāropitā vāstavī eva, na asau pratiprasūtā iva 
tathāpitu apahastitasvabhāvaiva vartate sā paraprakāśatvasya 
idamitivedyatārūpasya tādavasthyāt | tadāha bodhatātiraskāreṇa iti 
bodhatā yatastiraskṛtā tata evaṃ vṛttāvuktaṃ sautramabodhapadaṃ 
vyākhyātum, ahantā tu śuddhasvātantryarūpā āropyamāṇā sphuṭaiva 
vyatiriktatvasya vicchinnatālakṣaṇasya bhuṅkte-karotītyevaṃrūpasya 
pāratantryasya ca parānugrahādevaṃkaromītyevaṃlakṣaṇasya 
svātantryaviruddhasya anavabhāsāt | tattvajñānāvatarasampattaye hi 
yatnata evaṃbhūto'vabhāsa utthāpyamāno'pi na uttiṣṭhati, 
tato'hamityaṃśe yā svaprakāśatā; sā 
viruddhaparaprakāśyatātmakavedyatāpahastitasvarūpeti abodhatā uktā | 
yā tu avicchinnatā svatantratā ca tatraiva aṃśe, sā 
tadviruddhavicchannatvaparatantratāvabhāsanena anyakkṛteti

(page 324)

kartṛtā uktā śūnyādeḥ | pralayākalārthavyākhyānabalādeva teṣām 
ityādisūtrārtho vyākhyānārha ityāśayena āha pralaya ityādi | 
sargotthāpakaḥ saṃskāraḥ sargasaṃskāraḥ | vakṣyamāṇanyāyena iti

     savedyamapavedyaṃ ca---------------------------| (3|2|15)

ityatra | vyavasthitavikalpaśca ayam | tathāhi kecana śūnyādyaṃśasaṅku-
citasaṃvinmayā apavedyasuṣuptapadabhājaḥ, anye buddhyādibhāgāvarud-
dhacinmayāḥ sukhādiśeṣasāmānyavedyayogāt 
savedyasuṣuptapadajuṣaḥ; sthūlakāryakaraṇaviyogātmakatvaṃ tu 
pralayākalalakṣaṇameṣāmekameveti || 8 ||

evaṃ

     ------------------------svātantryasyāpyabodhatā | (3|2|4)

ityetadaṃśaviṣayābhidhānaprasaṅgāt kārmamalasya api viṣayo darśitaḥ, 
māyāmalasya api pākṣikaḥ; adhunā āṇavakārmadvayābhāve'pi 
māyākhyamalasya kevalo'sti viṣaya iti nirūpyate sūtreṇa

     bodhānāmapi kartṛtvajuṣāṃ kārmamalakṣatau |
     bhinnavedyajuṣāṃ māyāmalo vidyeśvarāśca te || 9 ||

     ye cinmātrameva ātmatayā ahamiticamatkāravantaṃ paśyanti tata 
eva apratihatajñānakriyāstata eva āṇavamalaviyoginaḥ 
karmasaṃskāravika-lāśca saṃsārottīrṇatvāt, te vyatiriktaṃ vedyaṃ 
kāryaṃ ca paśyanto dvaitadarśanāṅgīkṛteśvaratulyā 
māyākhyamalayuktā vidyāmantreśva-rādaya iti sūtrārthaḥ | 
tamavatārayati svātantrya ityādinā | kartṛtāyā bhedo 
vaicitryamuttamakartṛtvāt vailakṣaṇyam | prakārāntaram iti 
pralayākalagatatvena vikalpanamuktaḥ prakāraḥ, tato 
yo'nyastamāhetyarthaḥ | pralayākalāt sakalāt ca niyatyādi

(page 325)

ityanena uktvā kartṛtā ityādinā vijñānākalāt bheda uktaḥ | 
bodhayogena vidyāsparśaḥ, kartṛtayā ca īśvarateti vidyeśvaratve'pi 
ityatra vṛttivākye darśitam | tena iti māyākhyamalena, yato 
vedyādapṛthagbhūtarūpatā sadāśiveśvarocitā tirohitā pṛthagbhāvena 
eva avabhāsitā, tata ityarthaḥ | pūrṇatā atra parāvatāpi ? | pūrvavat iti 
vṛttiṃ vyācaṣṭe īśvarācca iti cakārāt bhagavato'pi | ata iti vivṛṇoti 
pūrṇa ityādinā pratīkena | apiśabdasya bhinnakramatāṃ 
darśayannasaṃbhāvyameṣāṃ tāvadaṇutvam, tattu nyāyabalāyātaṃ 
bhavedapi-ityetat dyotayati || 9 ||

     atha malatrayasya yaugapadyena viṣayaṃ vaktuṃ sūtraṃ

          devādīnāṃ ca sarveṣāṃ bhavināṃ trividhaṃ malam |
          tatrāpi kārmamevaikaṃ mukhyaṃ saṃsārakāraṇam || 
10 ||

     saṅkṣepeṇa sūtrārthaḥ spaṣṭaḥ, vitatastu ṭīkāyāmeva uktaḥ | 
saṃsārakāraṇam iti sāmagrīrūpatayā trīṇi api malāni 
saṃsārahetavaḥ, anvayavyatirekavaśena tu mukhyatā kārmasyetyarthaḥ | 
vicitrakāryakaraṇā iti dehendriyarūpaśaktivaicitryādeva caturdaśavidho 
bhūtasargaḥ caturdaśa iti spaṣṭayati | tatra iti trividham iti yojayati | eṣām 
iti caturdaśānāmapi mukhyatvaṃ vyācaṣṭe vidyeśvara ityādinā | 
kārmamalasya abhāve sati eva datto'saṃsaraṇasopānapadabandhaḥ, ata eva 
kārmamalasya nirākaraṇameva sāṅkhyayogapurāṇabhārataśrutyantādau 
yatnena upadiśyate | vyatireka iti kārmo malastābhyāṃ 
vyatiriktastadanāmiśro na dṛṣṭaḥ, nāpi svakāryaṃ tau vyabhicarya 
aprayojakīkṛtya karoti tatkāryasya api darśanāt | athavā iti sa eva artho

(page 326)

bhaṅgyantareṇa uktaḥ | mukhyatoktau kiṃ mūlam | āha kārma iti tenaiva 
ekena saṃsārākhyena prayojakena prayukte te male na bhavataḥ, 
saṃsārottīrṇena api vijñānākalamantreśvarādilakṣaṇena prayuktatvaṃ 
tayorastīti dīkṣādinā iti pūrvakṛtakarmavallyāḥ 
śoṣaṇamaparādhirohaṇavirodhikarmapraśamanamaparaṃ bhavati

     nahi dīkṣāsamaṃ kiñcit---------------------------|

iti śrīlalitāyām | śrīmadgurubhirapi uktaṃ

     kṛtamapi phalāya na syāddīkṣoparyūṣaroptabījamiva |
     balavadviśeṣaśāstravyatikarajātaṃ vihāyaikam ||

iti tathā

     avyāhatasya bhagavan---------------------------|

ityādi | vaśīkaraṇādi vā yathā mantrāḥ kurvate | naca tatra rāgadveṣavi-
dānarūpādyapasāraṇaṃ ? tena vinā api rogaviruddhasya iva bheṣajatvāt 
tathā rāgājñānādyavācchandatā ? api mantreṇa 
bandhaśaktirapasāryate, tato
     doṣāḥ svabījasantānā dīkṣite'pyanivāritāḥ |

iti abādhakam | evaṃ tribhistribhirekadvikabhedairekena ca trikabhedena sapta 
pramātṛvikalpāḥ, teṣāmapi vikalpasamuccayāṅgāṅgitādinā asaṅkhyo 
bheda iti sūtritam || 10 ||

     malatrayayaugapadyalakṣitabhavitātmakasakalāvasthāyā eva 
udbhavatirobhāvabhedena dvaidhaṃ prakaṭayitumudbhūtatāṃ tāvadāha 
sūtreṇa

     kalodbalitametacca cittattvaṃ kartṛtāmayam |
     acidrūpasya śūnyādermitaṃ guṇatayā sthitam || 11 ||

     devādīnāṃ yat kartṛtāṃśapradhānyena malāpahastitabodharūpa-
tayā svātantryātmakaṃ citastattvaṃ kalāśaktyā bhagavata udbalitaṃ 
malena

(page 327)

nyakkṛtamapi samudgatabalaṃ kṛtaṃ śūnyāderdehāntasya sambandhi, 
tadapradhānatvena sthitaṃ yasmāt 
mitamidantāpatitadehādiprameyanimagna-tvena prameyaṃ ca saṅkucitaṃ ca 
| yo gauro, yaḥ sukhī, yaḥ pipāsito, yaḥ sarvākāraśūnyaḥ; so'hamiti hi 
idantā eva iyamahantāviśeṣaṇībhāvena bhavināṃ sphurati, iyaṃ sā 
jāgradāditrayamayī saṃsāradaśā,-iti sūtrārthaḥ | asya avatāraṇamāha 
saṃsāriṇa eva iti sakalasya | 
ātmānātmanorahamidaṃbhāgayorupakramate iti 
anātmaprādhānyaṃ tāvadādeti yāvat | prasaṅkhyānavataḥ iti 
samāhitamanasaḥ | jaḍasya iti laukikasya | yadivā iti vaiśeṣikātmakalpam | 
te hi guṇabhūtān dharmarūpān rāgādīn samavetān 
nityavyāpakasvabhāvasya ātmana icchanti | nirmeyasya api bhinnatvaṃ 
prakaraṇādaśabdaspṛṣṭamapi mantavyam | śiṣṭamatra spaṣṭam || 11 ||

Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.

Claim table

ClaimStatusBasis
Link completenessFAIL (7 gaps named)assurance.trace_links_present + gaps
Human reviewUNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off)assurance.review
Deterministic chunk gateBLOCKED (PROOF_NOT_RUN)proofs.chunk_gate
Manuscript witnessUNPINNED (0 verified corpus-wide)identity.witness
Source-span completenessUNKNOWNassurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed

What this does NOT establish

Verify it

  1. Fetch the trace: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11.json
  2. Fetch the pack manifest: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11/manifest.json
  3. For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
  4. If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.

Hashes

source excerpt: f7efdada541f359ee0ba42089a53915910da8d3b7c92a68ddc180aedf55d5700
  ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN)
layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded)
layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l2: 7467bb9be63135d9…  ipvv/data/chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11.l2.json  BOUND
layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded)
song proof :   UNKNOWN (0 warnings)
trace bundle traces/ipvv-chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11.json: d3b5060069f5fa4164241ae2c9beacb6419da67323ccd5f0876b9689ddecf75b
verify pack artifacts (bytes):
source.txt  f7efdada541f359e…  40316B
chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11.l2.json  7467bb9be63135d9…  3875B

Chain

HopValueStatus
SOURCE edition + spanedition unrecorded; verses M00022:9272-10000 excerptUNKNOWN; span UNKNOWN
LAYERSshas below; song-file pathsBOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN
GATE deterministicPROOF_NOT_RUNBLOCKED
FORMAL theoremsregistry references, run_bound falsenone
TRACE bundled3b5060069f5fa41…PARTIAL (links incomplete — see gaps)
PACK manifest2 artifactslinks present
WITNESSnone verifiedUNPINNED
REVIEWnone boundUNREVIEWED
PUBLICATIONhuman sign-off required; never automaticNOT_AUTHORIZED

Cite this

Svatantrya Reader, “ipvv chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11 (M00022:9272-10000)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11/, version trace d3b5060069f5fa4164241ae2c9beacb6419da67323ccd5f0876b9689ddecf75b (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV3-L-agama-dvitiyo-k1-11.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.

Related

Provenance