ipvv chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8 (M00022:10895-11600) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.

The passage

Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.

tattvasaṅgrahādhikāraḥ |

atha prathamo vimarśaḥ |

baindavamamṛtarasamayaṃ vedyaṃ yo'nuttare nije dhāmni |
pūrṇībhāvayatitamāmamṛteśaṃ taṃ namasyāmi ||
     
evaṃ svaprakāśamātmatattvaṃ jñānakriyātmakaśaktyaprati-
ghātāt maheśvararūpaṃ vitatya yuktyāgamopabṛṃhitamadhikāratrayeṇa 
uktaṃ, tadeva saṅkṣepeṇa svabhyastajñānatvajñānitvayogitvasiddhaye 
bhāvanādyupayogitayā śiṣyadhiyi niveśayituṃ tattvārthasaṅgrahaṃ 
ślokaiḥ pañcadaśabhirdarśayati

     svātmaiva sarvajantūnām---------------------------|

ityādibhiḥ

     --------------------------------------jānāti ca karoti ca |

ityantaiḥ | tatra ślokena pāramārthikaṃ svarūpamuktam, tataḥ 
pramātṛprameyatattvadarśanadiśā navabhirbandhatattvaṃ, pañcabhiḥ 
pratyabhijñātmakaṃ mokṣatattvamiti vimarśasya tātparyam | atha 
granthārtho nirūpyate

     svātmaiva sarvajantūnāmeka eva maheśvara |
     viśvarūpo'hamidamityakhaṇḍāmarśabṛṃhitaḥ || 1 ||

     tatra sūtramavatārayati idānīm ityādinā vitatābhidhānānantaram 
|

(page 356)

tena anunmīlitavaitatyā eva upodghātena anugṛhītāḥ, unmīlitavaitatyāstu 
punaḥ saṃkṣiptatattvārthābhilāṣiṇo'tyantavaitatyabhīravo'pi 
madhyamavaitatyābhilāṣiṇo'neneti apaunaruktyamiti darśayati | yat muniḥ

     iṣṭaṃ tu viduṣāṃ loke samāsavyāsadhāraṇam |

iti | jantupade bharaṃ darśayati iha ityādinā | tena iyadaviśeṣeṇa 
upadiśyate puruṣa evedaṃ sarvam | ityādi | tato'sya upadeśasya 
mahāviśeṣa uktaḥ | ata eva śrīparameṣṭhipādaiḥ śrīśivadṛṣṭau 
sarvabhāvāḥ śivaḥ, sarvabhāvānāmātmā śivaḥ iti na 
śivadṛṣṭiruktā, apitu teṣu svayamasphurattādharmasu ya eṣa 
sphurannātmā, sa śivaḥ iti | etacca ādāveva abhihītam | apitu iti 
svātmaiva sannīśvaraḥ, natu rājavat pṛthak vartamānaḥ sannīśvaraḥ | 
īśvaraḥ kīdṛk sannīśvara iti praśne evamuktaḥ, īśvaraḥ kena jñāteyena 
jantūnāṃ saṃbandhī, yena teṣāmīśvara iti praśne vā | svātmaiva asau 
teṣāṃ bhavati, natu te kecidanye iti | tadāha yadivā iti | pūrvoktaḥ iti 
viśvaśarīraḥ | kaḥ iti jantūnāṃ kena saṃbandhena asau saṃbaddha iti 
yāvat | tattvajñānaṃ hi jñeyaniṣṭhaṃ, jñeyaṃ ca viśvamiti tatpṛṣṭhe 
tattvopadeśāvakāśa ityāśayena āha kasya avasthāsvarūpam iti | 
tadanantaraṃ hi iti turyarūpatvādavarūḍhaṃ hi 
saṃvittattvamavyavahitameva viśvabhedaṃ svīkaroti, 
turyātītatvāvarūḍhaṃ madhye turyadaśāṃ śrayat viśvabhedaṃ 
svīkuryāditi | tayā asya viśvavṛttānto vyavahitaḥ | nanu evaṃ turyātīto 
viśvavṛttānte sarvathaiva na varṇyaḥ | na varṇyo'sau, tayā tu vyavahito 
varṇya ityāha tasyā api iti | athavā iti asyāṃ vyākhyāyāṃ

(page 357)

turyātītamapi tadīyāṃ prathamabhūmiṃ turyāntyabhūmikāṃ spṛśatā 
spaṣṭaṃ spṛṣṭameva | yadāha ādibhūmikāyām iti prathamopādeyatā 
tataḥ prabhṛti malavigalanārambhāt | akhaṇḍitagrāhaka ityādikaṃ 
vṛttigataṃ mahāpadaṃ vyācaṣṭe yattat iti | anena grāhakapadaṃ 
vyākhyātam, akhaṇḍitapadaṃ vyācaṣṭe yatra ityādinā akhaṇḍita 
ityantena | tathā ityādinā grāhyapadaṃ vyācaṣṭe, tatra ityādinā 
tadviśeṣaṇam akhaṇḍita iti, tayoḥ ityādinā melanāpadam | tayoriti 
grāhakagrāhyayoḥ | paraspara iti | akhaṇḍitapadena grāhakasya 
grāhakāntarāt, grāhyasya grāhyāntarāt na viccheda iti darśitam, amunā 
tu parasparato'pīti | upabṛṃhitapadaṃ vivṛṇoti nirākāṅkṣa ityantena | 
sarvamarthaṃ saṃkṣipati antaḥkṛta iti || 1 ||

     nanu evaṃ kasya ko bandho yadavamocanāya ayaṃ yatna 
ityāśaṅkya āha sūtraṃ

     tatra svasṛṣṭedaṃbhāge buddhyādigrāhakātmanā |
     ahaṅkāraparāmarśapadaṃ nītamanena tat || 2 ||

     evaṃ svātmani maheśvare sthite tatraiva svātmadarpaṇe tenaiva 
svātantryāt yaḥ sṛṣṭaḥ saṃkocapuraḥsaramidaṃbhāgaḥ, tanmadhye yat 
buddhiprāṇadehādirūpamidantayā vedyaṃ tadbhinnasya vedyasya 
grāhakatvasamucitaṃ yato'sya idantābhibhavāsamarthena 
grāhakasvabhāvabhūtena apūrṇena kṛtakena ahambhāvena parāmarśo 
bhāti | sa tathābhūto'haṃ sukhītyādi grāhakaḥ sṛṣṭaḥ, saca 
baddhastasya mokṣa iti sūtrārthaḥ | avatāraṇamāha idānīm ityādinā | 
tadabhede iti tasya ātmana aikye'pi tasmācca ātmano 
grāhakagrāhyarāśeravyatireke'pi | upapattau hetuḥ māyā śakte 
sāmarthyāt iti | prakramate iti ślokanavakasya

(page 358)

iyat tātparyamiti āśayaḥ | tatra iti vaiyadhikaraṇyena vivṛtya 
sāmānādhikaraṇyena vivṛṇoti tasminvā iti vaiyadhikaraṇyaṃ ca 
ubhayathā sūtravyākhyānāvasare yojitameva | yadvartate iti 
tanmadhyagatamevetyarthaḥ | tenaiva iti īśvareṇa | prathitam iti ṇici 
prakaṭīkṛtamityarthaḥ | idantayāpi iti sphuṭena vedyatveneti yāvat | 
uktameva iti saṃsaraṇaṃ kasya bhavatītyasyāṃ pramātṛcintāyām | 
tattvārtha iti paramārthopadeśaprakrama ityartha iti vaktuṃ pūrvaṃ 
nirdeśaścitsvarūpasyeti saṃbandhaḥ | tatraiva iti citsvarūpe | yat 
spandaśāstraṃ

     --------------tat prayatnena parīkṣyaṃ tattvam---------| (1|7)

iti | tena upodghāte

     tathāhi jaḍabhūtānām---------------------------| (1|1|4)

iti jaḍopakramaṃ yadabhidhānaṃ, tadatimūḍhān prati; idaṃ tu 
prabuddhān pratīti viśeṣo'tra darśitaḥ | na kevalaṃ

     svātmaiva sarvajantūnām-------------------------| (4|1|1)

ityanena pūrvamasya nirdeśaḥ, yāvat sūtrāntare'pi etadeva 
anusṛtamityāha tathāhi iti | svagrahaṇena pūrṇacitsvarūpameva 
parameśvarātmakaṃ nirdiṣṭam | udbhāvya iti

     evamanyonyabhinnānām---------------------------| (1|3|6)

ityādinā | anena hi iti pūrvoktena sūtradvayena | tadapivā iti jñānam | 
kartṛ neti pūrveṇa saṃbandhaḥ | tirodhatte ca iti ātmānamāvṛṇute 
nidrādyavasthāsu-iti yāvat | kartṛsthabhāvakatvāt yagabhāvaḥ | ātmane-
padaṃ tu ñittvādeva | tamaḥ ityanena tirodhatte iti vyākhyātam || 2 ||

     nanu evamapi astu, tathāpi na īśvarāt vyatirikto'sti

(page 359)

yasya bandho bhavet; buddhyādeśca ahambhāvo nijameva vapuḥ 
prakāśaparāmarśaparamārthatvāt, tat so'pi na asya bandhamāpādayati | 
yadavataraṇavivṛtiḥ vedyaikadeśe'pi ityādiḥ, anena hi 
ahambhāvābhiṣiktasya api buddhyāderna bandharūpatvaṃ samarthitameva 
bhavediti uktam | tasmāt bandha upapādanīya ityāha

     sa svarūpāparijñānamayo'nekaḥ pumān mataḥ |
     tatra sṛṣṭau kriyānandau bhogo duḥkhasukhātmakaḥ || 3 ||

     satyaṃ, na kasyacit kaścana bandho nāma; vastutaścitsvabhāvaḥ 
svatantra eva ekaḥ śiva iti, kintu tasyaiva anuttarāt svātantryāt yadā saṅku-
citā saṃvidavabhāti, tadā svasya pūrṇasya rūpasya yadaparijñānaṃ 
sarvasyaiva pūrṇānandautsukyena heyābhāsastatsvabhāvastannibandhanas-
tenaiva otaproto'khyātiparamārthaḥ prāṇaśūnyadehādisaṅkocavaicitrya-
carcitastata eva anekaḥ pumānabhimato loke sāṅkhyādiśāstre ca | saca 
bhoktā baddhaḥ, bhogaśca nāma-tatra tasminnanekatra puṃsi yau sṛṣṭau 
kalpitau kriyānandau kriyājñānaśaktī vimarśaprakāśamayyau, te eva 
krameṇa sukhaṃ duḥkhaṃ ca; madhye tu viśramātmakaṃ tamo 
māyāmayamiti sa eva bhogaḥ | āśaṅkāparihāraparatvena 
sūtramavatārayati | vedyaikadeśe'pi ityādinā api ityantena āśaṅkā 
sūcitā, śeṣeṇa tatparihāraḥ | puṃstvam ityasya sautrasya pumān iti 
padānusāriṇo vyākhyānam aṇutvam iti baddhatvamiti yāvat | 
anyonyabhedaḥ iti anekapadaṃ sautraṃ spṛśet, tasya bhogaḥ iti caramaṃ 
sūtrārdham | etat iti buddhyādirūpam | aparijñānaṃ ca tathā iti 
parimitatvādapi anyonyarūpam | tena yasya yat prasiddhaṃ tena tasya 
prasiddhaṃ vyākhyeyaṃ lakṣaṇasya sarvatra evaṃrūpatvāditi āśayaḥ | 
āṇavam iti

(page 360)

aṇutvotthāpanāt | etat iti parasvarūpāparijñānam | ata eva iti 
parimitatvamaparijñānameva, tatastatpratipakṣe'pi dvitīyapratipakṣa eveti | 
yadvā iti sukhī ahaṃ, duḥkhī ahaṃ dhanena vidyayā 
saṃbhogenetyādivṛttayaḥ, tāsu tu punarapi 
ekāhambhāvānusandhānādanekatve'navakḷptirvāśabdena dyotitā | 
anena iti vṛttigranthena | khaṇḍaśabdena 
atidīrghagonāsaśarīragatābhinnajīvatve khaṇḍīkaraṇe 
khaṇḍakhaṇḍānāṃ pṛthagjīvatvaṃ punarekībhāvāpattāvekajīvateti 
dhvanatā aṇutvamaparāparaśabdena ca parimitatvaṃ darśitam | 
anekatvāparijñāne tu svaśabdenaiva ukte | tirodhatte iti akhyātiṃ 
darśayati | atraiva upapattiṃ smārayati viparyāse hi iti | pūrvaṃ yaduktaṃ, 
tadeva saṃkṣipya punarāha yāvaddhi iti | asatkhyātimapāsya akhyātiṃ 
ghaṭayati kevalam iti | teṣām iti pramātrantarāṇām | taiḥ iti 
pramātrantaraiḥ | tacca iti pramātrantarāṇāṃ tathāpratīterabhāva iti 
vākyārtharūpam | nanu vyavahāreṇa kiṃ prayojanaṃ yena uktaṃ 
vyavajihīrṣuṇā avaśyajñātavyam iti | atra āha vyavahārapathe iti | 
ihāpi iti puṃsvarūpavicāre | sa ca iti āśrayaḥ | pūrṇena ahambhāvena 
apratyabhijñātamiti sa ca asaḥ | anyathā iti 
viśvapūrṇāhambhāvapratyabhijñāne | ādyamardhaślokaṃ vyākṛtya 
dvitīyaṃ vyākurute ye ca ityādinā | nirmitau iti pumān striyā (pā. sū. 
1|2|67) iti ekaśeṣaḥ | pratipādayiṣyate iti

     sattānandaḥ kriyā patyuḥ---------------------------| (4|1|6)

ityatra | nirmitam iti etacca sūtre ahaṅkāra iti karotinā uktam | tatra 
ityamuṃ bhāgaṃ vyācaṣṭe grāhakākāragataśabdena | tasyaiva 
vyavacchedyaṃ darśayati parakīya ityādi | yoginaḥ iti

(page 361)

yasya tadbhedane'pi saṃsārivat grāhakākāragatasukhaduḥkhāntarayogena 
api bhogaḥ saṃbhāvya ityevaṃparaṃ yogipadaṃ, natu ayogināmapi 
parasukhādisaṃvideva bhoga ityevaṃparam | buddhau ca iti grāhakatvena 
abhimanyamānāyāmitibhāvaḥ | buddhistāvat bhinnāvabhāsā 
grāhakīkṛtā api parimitā, tanniṣṭhe api ānandakriye avaśyaṃ tathābhūte 
eva bhinnāvabhāsaviṣayatvena vā bhinnāvabhāse | tadā iti tataḥ 
parimitatvādityarthaḥ || 3 ||

     sṛṣṭau ityasya saṃgrāhyavyavacchedyavibhāgadarśanāya sūtraṃ

     svāṅgarūpeṣu bhāveṣu patyurjñānaṃ kriyā ca yā |
     māyātṛtīye te eva paśoḥ sattvaṃ rajastamaḥ || 4 ||
     
svarūpāvyatirekiṇi viśvatra bhagavataḥ prakāśavimarśau jñānakriyā-
śaktī, kriyāśaktereva vijṛmbhātmikā sadāśiveśapade ācchādanīye-
dantonmeṣadāyinī māyāśaktiḥ | tā etā naisargikyo bhagavato dṛṣṭāḥ | 
svarūpāparijñāne tu bhāveṣu jñānaṃ kriyā śuddhameva bhinnatvaṃ 
prakāśavimarśānanugṛhītamiti paśvapekṣayā prakāśaḥ prakāśāpra-
kāśatvamaprakāśa iti prakāśakriyāniyamanātmakāni sattvādīni | 
tanmayatvam iti sukhādimayatvam | māyāśaktyā ca iti | anena idamāha-
bhagavati viśuddhacidātmani kriyāśaktireva svātantryātmikā 
vimarśamayī, natu māyātvaṃ tatra kiñcit; nirmātavyabhedāpekṣayā tu 
taditi paśurūpatānulagnaiva māyā | tata eva jñānakriyāmāyānāṃ 
sūtre samakakṣyatayā na upādānamiti | acirāt iti sattānandasūtre (4|1|6) | 
ata eva prakramate ityavatāraṇikāyāmuktamihaiva na tanmayatvaṃ 
sphuṭīkaroti || 4 ||

     nanu īśvarasya iva jñānādayaḥ paśorapi sattvādaya āgameṣu 
śaktaya eva kiṃ na uktā ityāśaṅkāyāṃ sūtraṃ

     bhedashiteḥ śaktimataḥ śaktitvaṃ nāpadiśyate |
     eṣāṃ guṇānāṃ karaṇakāryatvapariṇāminām || 5 ||

(page 362)

bhedavyavahāro'yaṃ vicāryate | tatra ca saṅkucitacinmātrasvabhāvaḥ 
puruṣaḥ, na asya naisargikaṃ bhāvaviṣayaṃ prakāśādirūpaṃ sarvadā 
tatprasaṅgāt | tato'nyasaṃbandhakṛtaṃ tat | tataśca tasmāt śaktimattvena 
śaṅkyamānāt paśorbhedena sthitāni yataḥ sattvādīni, tato na 
śaktivyapadeśyāni | puruṣaśca bhoktṛrūpāt svasmāt tāni yato bhedena 
manyate, tatastadabhimānamahinnā paramabhokturapi śaktimato bhinnānīti 
vastuto'sya dharāntāḥ śaktirūpā api na tathā | nanu puruṣāt kimiti 
bhedena sthitāni iṣyante | ucyate iha karaṇakāryātmakaṃ yadica 
sukhādayaḥ puruṣāvyatirekeṇa syuḥ, tarhi puruṣa eva karaṇamayo, naca 
asau pariṇāmena tadvādasya dūṣitvāditi svātantryeṇa puruṣo viśvamaya 
iti | tathāca īśvara eva ayaṃ, na puruṣaḥ kaścit | tasmādapratyabhijñāna-
maye puruṣasvarūpe cintyamāne sattvādayaḥ pṛthivyantapariṇāmamayās-
tato bhinnā eveti pṛthageva teṣāmāgameṣu gaṇanā yukteti sūtrārthaḥ | 
tamavatārayati jñānakriyā ityādinā | na tathā iti śaktitvena | atra hetuḥ 
-bhedena yadavabhāsanaṃ paśvapekṣayā tadabhimānakṛtayā ca bhoktaḥ 
sarvasmāt sata eva eteṣāṃ bhede itinītyā parameśvarāpekṣayā api, tena 
saha śaktitvaṃ viruddham | śaktirhi na vastvantaramiti bhaṇitamasakṛt | 
bhoktāram iti paramaṃ paśuṃ ca | bhoktuṃ iti paramāt paśośca | paśoḥ 
kutra upayoga ityāśaṅkya āha tato'pica iti māyāśakterhetubhāvena 
abhimatāyāḥ | tadupapattaye iti pṛthakprathanasya upapattaye | yo māyayā 
upakalpitaḥ, sa pramātā taṃ sattvādikaṃ dharāntamahambhāvāviṣayaṃ 
manyate iti sambandhaḥ | nanu paśorastu asya bhedaḥ, paramabhoktustu 
katham | āha bhoktṛtvena kiyatā api iti | tataśca evamasya abhimāno-yo 
bhoktā,

(page 363)

tataḥ sukhādirūpaṃ sattvādi bhinnameveti | atha ayamabhimāno na 
ādriyate, tarhi na kecana sukhādayo, sattvādayo, ghaṭādi vā; apitu 
jñānādiśaktaya eva | tadāha śaktistu iti | tena sattvādirūpataiva 
udbhavantī śaktitvanyakkriyayā udbhavatīti āśayaḥ | tathābhāvasya 
jñātṛtvakartṛtvarūpasya prasaṅgaḥ śaktereva anumīyate iti anyathā 
anupapannatvādanuvādasya | anvarthaḥ iti guṇaḥ śeṣa 
upakaraṇamityarthaḥ | teṣām iti mate iti śeṣaḥ | āgame iti 
śrīmaṅgalāśāstre || 5 ||

     jñānaśaktyādīnāṃ paśuṃ prati 
sattvādiguṇarūpatvamupapādyate

     sattānandaḥ kriyā patyustadabhāvo'pi sā paśoḥ |
     dvayātmā tadrajo duḥkhaṃ śleṣisattvatamomayam || 6 ||

     patyurviśvaprabhoḥ sattā sphurattā bhavane kartṛtaiva śuddhavimar-
śarūpā kriyāśaktiḥ, anyāpekṣāvaikalyācca viśrāntirūpatvena 
ānandaśaktiriti | tadiyaṃ cidrūpataiva iyatī | paśostu sattā ānandaḥ, 
tadabhāvo dvayātmā ca | tatra ādyo yaḥ sattānandabhāgaḥ seti sattā 
sattvaṃ prakāśasukhātmakamiti yāvat | yastadabhāvaḥ prakāśānanda-
yorabhāvaḥ, sa sattvasya abhāvastamaḥ āvaraṇarūpam | dvayasya ātmā 
vyāmiśrasvabhāvaścitrapataṅgagatanīlānīlanyāyena ekaparāmarśa-
balāt vartamānaḥ, ata eva śliṣṭe parasparamiśre sattvatamasī prakṛte 
rūpaṃ yasya, tat prakāśāprakāśarūpaṃ duḥkhātmakaṃ rajaḥ | 
ekaghanatve hi prakāśāprakāśayoḥ sukhamohamātratā putrasya tu 
vyādhitasya prakāśaḥ kalyāṇasya aprakāśa iti, etat duḥkham | iyamevaca 
paurvāparyeṇa cañcalarūpā kriyā, anubhayarūpaṃ tu nāsti yathā 
nīlaṃ vastu dhiyi nīlānīlaṃ tadubhayānusandhānadhiyi sphuret caturthaṃ 
na kalpitāyāṃ na akalpitāyāṃ dhiyi bhātumarhati | anīlanīle

(page 364)

eva hi tadā bhavetāmiti traya eva guṇā iti | apiścārthe | sattā iti āvartate | 
enaṃ sūtrārthamavatārayati sattvādīnām ityādinā | paramārtha 
ityādinā sthitameva ityantena saṃvidrūpataiva iyatī iti

     sā sphurattā---------------------------| (1|5|14)

ityādi yaduktaṃ, tadeva smārayati | pratiyoginā iti abhāvena, tamapi hi sā 
vyāpnoti tasya api prakāśavimarśajīvitatvāditi hi uktam | 
abhāvapratiyoginī iti, paśostu svātmābhāvapratiyoginīti | atra hetuḥ 
pārimityaṃ, tatra api grāhyatāpādanam | uparañjanāt itinirvacanaṃ 
vyācaṣṭe anyonya-ityādinā | nanu caturtho'pi guṇo'nubhayarūpaḥ 
kasmāt na ukta iti | āha anubhayarūpatvaṃ tu iti | na kathañcit pratī, 
tiryasya, tadapratītirūpam | evaṃ hi tat kiñcit syāt yadi nīlamanīlaṃ ca 
muktvā ubhayaṃ nāma bhavet; tadā api ubhayamakalpitaṃtadabhāvaśca 
anubhayaṃ kalpanābuddhyā viṣayīkriyate | naca ubhayaṃ te muktvā 
saṃbhavi | citrapataṅge rūpaṃ nīlamiti ca parāmṛśyamanīlaṃ 
cetyevamubhayaṃ, natu tattyāgena ubhayatā tṛtīyā kācit | tadāha tṛtīyā 
ityādi | etadeva parighaṭayati tathāhi iti | anīlaṃ ca ityādinā 
avabhāsasāratvena abhāvasya vastutvaṃ pratipādayati | evaṃca iti vastutve 
virodhaṃ darśayati | yat iti ubhayaṃ nāma | nīlādanīlācca rāśyantaraṃ 
na kiñcidityeva draḍhayati tathāca iti | nanu evaṃ tṛtīyo guṇaḥ katham | 
anusandhibalāt ityāha | tathāpi iti apratītirūpam iti yaduktaṃ, tat 
spaṣṭayati yatpunaḥ iti | taddhi iti yathā asmābhistṛtīyo guṇa iṣṭastata eva 
uktaṃ dvayātmā

(page 365)

iti, dvayaṃ ca iti, tadātmā ca  iti, dvayasya vā ātmā iti, ubhayathāpi 
iti, nīlatayā ca eka pratītau iti anusandhirūpāyām | evaṃ tṛtīyamupa-
pādya etadvyatiriktaṃ caturthaṃ na kiñcidastītyetadupasaṃharati yatpunaḥ 
iti | tat iti nīlam, atat iti anīlam, vastu pratītau iti na kiñcit iti śabdamātra-
meveti yāvat | tṛtīyasya tu apratītirūpatvaṃ nāstīti darśayati kriyā tu iti | 
atraiva upapattimāha nahi iti | tadā iti kriyāpratibhāse | nanu kriyā cet 
duḥkhaṃ, bhagavati sā aṅgīkṛteti sa duḥkhī syāt | netyāha pūrvam iti

     sa svarūpāparijñānamayaḥ-----------------| (4|1|3)

ityatra sāmānyena nirdiṣṭasya

     -------------------paśoḥ sattvam------------------| (4|1|4)

ityādau

     -------------------------tadabhāvo'pi sā paśoḥ | (4|1|6)

ityādau ca yat viśeṣaṇamupāttaṃ paśupadaṃ, tannimittako'yamartho 
labhyate-kriyāyā yat rajoduḥkharūpatvamayaṃ māyīyaḥ prakāra iti | 
tataśca idaṃ jātamityāha māyāparapāre iti | ataḥ iti cinmayyāḥ 
kriyāyāḥ | etadeva anyonyavailakṣaṇyaṃ śuddhe pade māyīye ca 
sphuṭayati tadviparītarūpā iti nanu iti ca | tato'kramāviparītā sakramā 
aṇutvamāṇavamala eva saṃskārānadhiko'pi adhika iva saṃvidi tatpade 
paśutve, na citpade tatra anābhāsātmano viparītasya kālanidānasya 
abhāvāt | atra hetuḥ tadā iti | nanu yadi tataścinmayyāḥ kriyāyā na 
jñānaṃ bhidyate, tarhi cidrūpāpekṣayā kathaṃ jñānakriye bhedena ukte

(page 366)

     svāṅgarūpeṣu---------patyuḥ---------------------| (4|1|4)

ityatra | etat pariharati raudrī ityādi | pārthivamaṇḍaṃ vicitrasṛṣṭipradhā-
naṃ brahmaṇā adhiṣṭhitaṃ, prākṛtaṃ tu sphuṭasaṃskāraśeṣatayā 
sthitipradhānaṃ viṣṇunā, māyāṇḍaṃ tu nīlasaṃskārarūpatonmeṣaka-
leti pratyayapradhānaṃ saṃhārapadamiti rudreṇa | tasya bhagavato yā 
kriyāśaktiḥ saṃharaṇarūpā avabhāsanapradhānāyā jñānaśakte-
ranyā, sā netyevaṃ pramātṛprameyāṇāṃ parasparavyavacchedātmaka-
śūnyatāpradhānā māyāśaktiriti ucyate | sā ca niṣedharūpā rudrā-
dhiṣṭhitā śaktiraparadaśāsamāsūtraṇarūpā sadāśiveśvaradaśāyā-
mapi asti | tatra hi ahamityamunā rūpeṇa ācchādanīya idaṃbhāvo'para-
svabhāvaḥ | sa tayā rudrasambandhinyā śaktyā samutthāpanīyaḥ | 
saṃharaṇarūpatayā ca śakteścidrūpatā ucitā tasyāṃ daśāyāṃ 
parabhāge'pi na na ucitā | sadāśiveśvaratā ca paramapadāt na bhidyate 
deśakālādibhedābhāvāditi tāvāneva śivanāthaḥ, tata eva rudreśvara-
sadāśivabhūmayaḥ parameśvarapadamayyaḥ iti tadadharavartināṃ 
viṣṇubrahmādīnāṃ kṣetrajñatvaṃ paśutvaṃ ca | yathā uktaṃ

     bhinnaprameyaprasare brahmaviṣṇū------------------| (3|2|1)

iti, tathā nareśvaravivekaḥ

     ------------------sāca daśā rudrādhidevatā |
     niṣedharūpāpyaiśāne pade'haṃ sarvamityapi ||

ityādi | tataśca rudrapade tāvadubhayaṃ prakāśāprakāśalakṣaṇaṃ 
melayantī jñānaśaktirbhedena vyavasthāpyate iti saṃbhāvyametat | 
tasyāṃ hi satyāmidantānirdeśyatā bhavati apararūpā tadabhinnā ca, 
ahamiti pūrṇā parāpi asti saṃvit, ata eva parāpararūpā 
kriyāśaktipradhānā

(page 367)

āgameṣu īśvarāvasthā uktā; sāca bhagavati na bhidyate tāvadrūpatvāt-
saṃvida iti pūrvaṃ patyurjñānakriye bhedena yat nirūpite, tat na ayuktamiti 
|| 6 ||

     evaṃ pramātṛtattvaṃ paśupatibhedena nirūpitam, bhogaśca sukhā-
dyātmā yathāyogaṃ nirūpitaḥ; idānīṃ prameyasya bhogyātmanas-
tattvaṃ vācyam | eka evaca ayaṃ bhoktṛbhogabhogyatattvārthavimarśa 
ekaghanatayaiva kartavyo vimarśavicchedo mā bhūditi prakaraṇamekameva 
idaṃ vyākhyātam | tatra patyau tāvat prameyasya itthaṃ vyavastheti 
nirūpayati

     ye'pyasāmayikedantāparāmarśabhuvaḥ prabhoḥ |
     te vimiśrā vibhinnāśca tathā citrāvabhāsinaḥ || 7 ||

iha ābhāsā eva tāvadarthāste ca parāmarśaikyena kadācit miśrīkriyante 
yatra svalakṣaṇatā miśratābhavana evatu kadācidanāmiśrā eva 
avamṛśyante yatra sāmānyalakṣaṇatā, ubhayātmāno'pi asāmayikena 
akṛtakena aṅgulyādinirdeśyaprakhyeṇa idambhāvena sahajabhedāvamar-
śanarūpeṇa prabhorapi īśvarasya api na kevalaṃ sadyojātabālādergocarī-
kāryāḥ, tena sāmānyaviśeṣaprakāreṇa citraṃ kṛtvā yugapadekāhantā-
viśrāntyā avabhāsanaśīlāḥ | īśvaradaśāyāṃ hi bhāvollāsanānta-
rīyakatayā saṃvitsaṅkocarūpaṃ niṣedhyānuparaktanañarthamātra-
rūpaṃ śūnyaṃ rudrādhiṣṭhātṛkaṃ saṃvitprakāśenaiva prakāśa-
mānamahantāniṣedharūpāmasāmayikīmidantāmullāsayati | etacca 
anantarameva nirṇītam | evaṃ patyau prameyavṛttāntaḥ, paramapatau tu 
bhagavati prameyakathaiva na astītyāśayaḥ sūtrasya | pūrvāparaṃ 
saṅgamayan prakaraṇāvatāraṇe sūtramavatārayati evam ityādinā | 
yadyapi iti bāladārakādeḥ | na kevalam iti | iyatā sūtre apiśabdaḥ 
prabhoḥ ityetadanantaratvena vyākhyeya iti darśitam |

(page 368)

nanu asāmayikedantāparāmṛśyatvaṃ bāle'pi na pratītam, tat kathaṃ tat 
vṛttau dṛṣṭāntīkṛtam | pratītamiti darśayati tasya ityādinā anumānāt 
ityantena | etadeva ghaṭayati yadihi iti | sa tu iti bālaḥ | tasya iti bālasya | 
prāk iti sākṣātkārasūtre | evaṃ dṛṣṭāntaṃ sūtre'piśabdena sūcitaṃ 
vṛttau sphuṭīkṛtaṃ parighaṭayya dārṣṭāntike yojayati te ca iti aneka 
ityādipadena svalakṣaṇātmānaḥ, pṛthak ityādinā tu sāmānyalakṣaṇa-
rūpā nirdiṣṭā | nanu pratyābhāsaṃ pūrvaṃ pramitivyāpāraścarcitaḥ, 
tataśca sarvadaiva pṛthagābhāsā bhānti; natu miśratayetyāśaṅkya 
ekābhāso'pi kaścidantarnītastannāntarīyakābhāsavargo na nāsti 
vākyaparāmarśasamucita iti hṛdaye gṛhītvā āha tatra ca ghaṭa ityādi | 
tathā iti ghaṭa-ityekāvabhāsasya | naca anekābhāsatāmātrādeva 
svālakṣaṇyamityāha deśakālādi iti | ādigrahaṇena 
pramātrantaragrāhyatvādi deśādikāvabhāsāntarāsaṃbhede tu 
sāmānyarūpataiva, natu svalakṣaṇateti darśayati anekāvabhāsa 
ityādinā | puraḥ iti deśāvabhāsaḥ | avasthitaḥ iti 
vartamānakālābhāsaḥ | evaṃ svalakṣaṇāvabhāsaṃ miśraṃ vicārya 
sāmānyābhāsaṃ vicārayati puro'vasthitāvabhātam iti | apiśabdāt 
svātantryeṇa vikalpyamānatā yadyapi īśvarāpekṣayā na asti, tathāpi 
sākṣātkāro'pi īśvarasya upapannaḥ sāmānyābhāsastathā 
sākṣātkāryāṇāmīśvare bhāsanāditi dhvanati | ata eva īśvarasyāpi iti 
apiśabdaṃ paṭhiṣyati | nanu pṛthagdīpasūtre (2|3|7) aviruddhābhāsānāṃ 
melanamupapāditam | virodhāvirodhau ca niyatiśaktyapekṣayā 
paśupramātṝn prati, natu bhagavati ko'pi virodhāvirodhaniyamaḥ tataśca 
niyamābhāve viṣāṇitvābhāsasya pṛthubudhnodarākārābhāsena

(page 369)

api kiṃ na miśratā | tataśca asmaducitā ete kathaṃ bhagavati svalakṣaṇā-
bhāsa ityāśaṅkāṃ darśayan vyapohati tathā iti tena uktena prakāreṇa 
ābhāsānāṃ yat vaicitryavattvaṃ miśrīkaraṇātmakaṃ, tat yadyapi 
bhagavati na niyataṃ, tata eva īśvarāpekṣayā ghaṭo'pi viṣāṇī, 
maṇḍūko'pi jaṭābhārabhāsvaraḥ sākṣātkārarūpa eva avabhāti; 
tathāpi sṛṣṭyā ye'nugrahītavyā jantavastadapekṣayā niyatiśaktimahimnā 
viṣāṇitvasāsnādimattvaniyamo'pi na na prathate tena adhiprathā tatra astu, 
natu asmaducitaprathā tatra na astīti | nanu te bhāvāḥ kiṃ pūrvasṛṣṭā eva 
kecana sthitāḥ | netyāha te ca iti | te na iti te naiveti yāvat | asmadādidṛśyā 
hi arthāstenaiva bhagavatā nirmīyante | prajāpatimātāpitṛkumbhakārā-
destu nirmātṛtābhimāno yaḥ, so'pi tasyaiva sṛṣṭiriti uktamasakṛt || 7 ||

     evaṃ sadāśiveśatāyāṃ prameyavṛttānto nirūpitaḥ, 
paramaśivasya tu iyadeva prameyayogitvaṃ, na pṛthak kiñciditi | ataḥ paraṃ 
paśuṃ prati prameyavṛttāntaḥ ślokatrayeṇa ucyate | tatra prathamena 
pīṭhabandhaṃ karoti

     te tu bhinnāvabhāsārthāḥ prakalpyāḥ pratyagātmanaḥ |
     tattadvibhinnasaṃjñābhiḥ smṛtyutprekṣādigocare || 8 ||

     turīśvaraprameyāt viśeṣadyotakaḥ | īśvarasya hi śuddhavimarśa-
viṣayāḥ sarve arthāḥ, natu vikalpyāḥ paśoriveti te viśeṣasāmānyarūpa-
tvena dharmidharmatayā bhinnāvabhāsāḥ; tathā pratiprāṇi pratyavasthaṃ 
ca svavāsanānusāreṇa svayamavasthāpitābhiḥ priyo'yaṃ, 
śatrurayamityevaṃprāyābhirvibhinnābhiḥ saṃjñābhirbhinnāvabhāsāḥ 
prakalpyā vikalpanīyāḥ | tata eva sambandhātmakavidyonmeṣe'pi 
māyāvijṛmbhitapradhānāpohanasāratayā

(page 370)

hānādānādiviṣayīkāryatvena arthā bhavanti nīlamidaṃ, gauro'haṃ, 
sukhyahamiti sarvathaiva avabhāsasya viśrāntidhāmatvāt | kasya kva | āha 
pratyagātmanaḥ pratipuruṣamavyāmiśrasvasaṃvedanāvagamarūpatvena 
asaṃkīrṇadehādisaṃkucitāhaṃprakāśātmanaḥ 
kṛśo'hamityāditattadvibhinnasaṃjñābhirupalakṣitasya 
smṛtāvutprekṣaṇe saṃkalpane anyatra ca vikalpe viṣayatvena | 
etadvikalpapradhāna evaca sadā paśuriti sūtrārthaḥ | taṃ saṃkṣipya āha 
evamiti na kevalaṃ paśūnāṃ bhāvābhāsaḥ, yāvadīśvarasya api sa tu 
evam iti avikalpyatayeti viśeṣaḥ | yadvā īśvaraśabdena paramaśivaḥ, tasya 
api bhāvābhāsa evamiti īśvaratādvāreṇa | evakāreṇa torartho 
vyākhyātaḥ | upakramate iti tṛtīye tu śloke nirvāhayiṣyatītyarthaḥ | 
tuśabdārthaṃ vyākhyātuṃ pūrvapūrvapramātṛtattvāviyogaṃ ca 
uttarottarapramātṛbhūmiṣu darśayituṃ pūrvoktamanuvadati evam 
ityādinā avasthāpitāḥ ityantena | sāmānyātmānaḥ iti 
svalakṣaṇarūpā api śabdagocarīkāryatvena sāmānyātmakā eveti 
prāgeva uktamasakṛt | te vicitrasaṃjñāprapañcena 
vyavahārapathamupanīyante iti sambandhaḥ | svayamapi 
anekasaṃjñāspadaiḥ ityanena tattat ityādi sautramubhayaviṣayatvena 
yojayati | anantaram iti

     tasyāsādhāraṇī---------------------------| (4|1|9)

ityatra | iyatā tribhiḥ ślokairvākyaikavākyatayā prastutavastu 
nirvāhyamityāha tattadvibhinna ityādinā sautraṃ vṛttāvapi ubhayathā 
yojitamiti darśayati pramātṝṇāmapi iti | etadeva upapādayati māyīya 
ityādinā | prameyabhede hi sati māyāpramātṛsthitiḥ, tasyāṃ ca satyāṃ 
prameyabheda iti yugalakasṛṣṭirevaṃ bhagavataḥ

(page 371)

saṃsārotthāpanam | etadeva vyatirekamukhena āha paramārthe'pi 
tadubhayam iti vedyavedakātmakamabhinnameva | uktaṃ ca etat mayā

     tanmayā dṛśyate dṛṣṭa---------------------------| (1|4|8)

itisūtre | nanu evaṃ paramārthapramātari cet sarvamabhinnaṃ, tarhi 
prāṇādyapekṣayā tāvat śarīramastu vedyam; prāṇādi tu kimapekṣayā 
vedyamucyate | atra āha śūnyapramātrapekṣayā tu iti | nanu 
śūnyamapi vedyameva, tattu kimapekṣayeti vācyam | ucyate śūnyasya api 
iti | vedakaḥ iti vikalpaka iti yāvat | arvāgdṛśāṃ hi na śūnyaṃ 
sākṣātkārabhūmiriti sphuṭabhāvena, apitu 
samastaśabdādivedyavinirmuktaṃ netinetibrahmavādidṛṣṭyā 
yadupakalpitaṃ tat vikalpavijñāne yuktyāgamādiprabhave cakāsti | atha 
atra śūnyapramātari sākṣātkārātmakaṃ saṃvedanaṃ kiṃ na 
saṃbhavatyeva | saṃbhavati cetyāha yogiṣu iti 
prāṇabuddhyādisākṣātkārānantaraṃ bhāvanāprabhavena jñānena ye 
śūnyamapi viṣayīkartumudyatāste śūnyāntare tadvedyaśūnyāpekṣayā 
vitatabaddhapramātṛbhāvā bhavanti | tathāhi dehābhāvarūpaṃ śūnyaṃ 
dehātītabrahmarandhrordhvaśūnyapramātṛbhāvena viṣayīkriyate, 
mahāvidehadhāraṇāsamāpattau punastadūrdhvaṃ śūnyaṃ 
prāṇābhāvarūpaṃ dvādaśāntopalakṣitena śūnyena, tadapi 
paratareṇetyevaṃ tāratamyabhedena māyāpade anavasthaiva 
sṛjyamānaśūnyānāṃ paryantasya alābhāt | naca iyamanavasthā 
kāṃcana kṣatiṃ vidhatte | yadihi kalpito grāhako grāhakāntareṇa gṛhīta 
udriktāṃ vedyatāmeva vedakatāyāṃ prayojakīkurvāṇaḥ san vedyaṃ 
jānātīti upagamyeta, tadā anavasthāto vedyasyaiva jñaptirna bhavet 
yāvatā grāhakasya saṃvitsamāveśitāhambhāvasya svātantryaṃ, sa eva 
grāhakatāyāṃ prayojaka iti śuddhasaṃvideva paramārthataḥ sarvatra 
grāhikā

(page 372)

     yadyapyarthashitiḥ---------------------------| (a. pra. si. 20)

itinyāyāt | vedyatā tu tatra māyīyā, tatra grāhakāntarānavasthaiva na 
dūṣaṇaṃ vastutaḥ khaṇḍanāyogāt | tatpramātṛtāvasare ca 
saṃvidāviṣṭamapi tat śūnyaṃ 
bhinnabodharūpavidyeśvarādisarvajñapramātrantarāpekṣayā bhinnaṃ 
vedyaṃ ceti | tadāha naca iti anavasthā na doṣāvahā atreti yāvat | nanu atra 
mā bhūdanavasthāto doṣaḥ, īśvarapade tu yat tat śūnyaṃ yadapekṣayā 
ācchādanīyasya idambhāvasya ullāsaḥ, tat kena saṃvedyam | 
śūnyāntareṇeti cet, tadapi keneti anavasthā, avedyatve ca tat śūnyaṃ na 
idantayā prakāśeteti aprakāśarūpatvādasat syāt; tadasadbhāve ca ka 
idantonmeṣa iti doṣaḥ | bhavedeṣa doṣo yadi śūnyāntaraṃ vedyameva atra 
grāhakaṃ syāt, naca tathā | nāpi pūrṇaṃ cidrūpaṃ tadapekṣayā 
idantolāsātmakabhedaprathanāyogāt, apitu tatra pūrṇacidrūpe yat 
saṃkucitaṃ viśvataḥ palāyamānamiva viśvābhāvarūpaṃ saṃvedanaṃ 
svaprakāśamakālakalitaṃ pūrṇaṃ cidrūpāt paramārthena abhinnamapi 
bhinnamiva prathate | cidrūpatāsvātantryādeva 
parāparasvarūpollāsakāriṇastadapekṣayā idantollāso yukta eva, na 
anavasthā kāciditi | enamarthaṃ vitatya āha yataḥ ityādinā | cinmātra iti 
viśuddhapūrṇacidrūpāpekṣayetyarthaḥ | advayānupapattiḥ iti | 
upapāditaṃ ca śuddhacidapekṣayā sarvasya avyatirekādadvayamiti 
āśayaḥ | na saṃvidapekṣayā, nāpi anyonyāpekṣayā bhāvānāṃ bhedo 
yujyate, naca na asti asau | tato hetoridamupagamyam | kiṃ tadityāha tasya 
ityādinā | īśvaraḥ parāparāvasthātmā, tasya yā śuddhacidrūpatā, sa 
parāvasthātmā bhāgaḥ | tatrāpi iti tasyāmeva viśrāntaḥ | punaḥ iti 
tataḥ paradaśābhāgāt viśeṣamasya āha abhāvarūpatvādeva iti 
cidrūpatā

(page 373)

prakāśaparāmarśapūrṇā sphurati | viśvābhāvastu viśvasya na 
prakāśanaṃ na vimarśanamityevaṃ nañarthaḥ | svayaṃ tu so'pi 
avaśyaṃ prakāśavimarśāvadhiśete evetyāha tadabhāvavimarśe ca iti 
prakāśatvena vimṛśyatvaṃ ca sphurati yataḥ | nanu evaṃ jaḍa eva astu | 
etadapi neti brūte nāpi iti śabdādīnāṃ yādṛśo bhāvaḥ pṛthak vedakāt 
kiñcididamiti, tena rūpeṇa asphuraṇāt | nanu abhāvo niṣedhyadharmātmā 
niṣedhyasya bahirapi ākhyātidharmatvena sphuratiśabdābhāvaḥ, 
sparśābhāva ityevam | satyaṃ, yatra pratiyogī sphurati, tatra evam; ihatu na 
tathetyāha nahi iti | avabhāsaḥ syāt iti | sa evaca viśvāvabhāsa idantayā 
cintayitumārabdha iti abhiprāyaḥ | kathaṃ tarhi asāvabhāvavimarśaḥ | āha 
kintu nirviśeṣaṇa eva iti | nanu tādṛśasya api atra kiṃ svarūpam | tatra ca 
kathaṃ na anavasthā | atra āha vedyam ityādi codyate ityantam | atra 
īśvarapade nañartho yaḥ prathate, na tatra grāhakāntaramupayujyate iti 
sambandhaḥ | vedyaṃ nāstītyevaṃ yat vedyamātraṃ, tena api aviśiṣṭo 
vedyaviśiṣṭatvādeva yat niṣedhyamātraniṣṭhatvaṃ tato hetoḥ 
kṣetrajñarūpāṇāṃ cittattvānāṃ māyāpramātṝṇāmapi sa 
niṣedhātmā nañarthaḥ | viśvam iti mātṛmeyarūpaṃ sarvaṃ māyīyaṃ 
neti niṣiddhaṃ bhavatītyarthaḥ | tasya nañarthasya rūpāntaraṃ samuccinoti 
| sa ca kālasya prathayā sphuṭena rūpeṇa rahitaḥ | tatra heturayamiti 
sākṣātkriyamāṇatayā sa itica smaryamāṇatayā, tata eva militvā 
anusandhīyamānatayā yato na ābhāsapadavīmeti, tata ābhāse idambhāge 
niṣṭhito yaḥ kālaḥ, sa tasya na viśeṣakaḥ | ata eva sa nañarthaḥ īśvarasya 
śivanāthasya dvitīyamiva rūpam | vakṣyate hi

(page 374)

     sā ca rudradaśā śivatattvasya aparāvasthā

iti | dvitīyatvameva sphuṭayati svātmasaṅkoca iti bhedavādināmiva 
saṃvittattvaṃ samastāt viśvarāśeḥ saṅkucitamiva nityam | saṅkocādeva 
śūnyaśabdavācyaṃ viśvānavabhāsaṃ saṃhāratamaḥpradhānena 
māyāyāḥ pade rudranāthena adhiṣṭhitam | ivaśabdārthameva sphuṭayati 
pūrṇameva iti vastutaḥ pūrṇameva saṃvitsvarūpaṃ tat, prathate tu paraṃ 
tathā saṅkocenetyarthaḥ | īśvarasya vā parāparadaśātmano 
dvitīyamaparadaśātmakaṃ svarūpaṃ sa nañarthaḥ, 
pararūpanimagnataivaca asyeti ivaśabdaḥ | tāmeva sphuṭayati so'pica iti | 
viśvamīśvarasaṃvidi yadyapi ahantāyāmantarbhūtaṃ, tathāpi sā ahantā 
viśvataḥ saṅkucitā api tatra sphurati prakāśavimarśasārā bhavati | katham 
| cidghanatayaiva paradaśānimagnatvenetyarthaḥ | nanu yāvadahantā na 
saṅkucitā, na tāvadidantollāsaḥ, yāvacca na asau, tāvat kathamahantā 
saṅkucediti anyonyāśrayam | bhavet yadi paurvāparyamatra syāt, naca taditi 
darśayati ekaivaca iti | etaduktaṃ bhavati-saṃvidaḥ 
svātantryādanuttarādatidurghaṭamidamapi samameva bhāti ahamidamiti | 
tatra ahamiti pūrṇameva saṃvidrūpam, idamityetadākṣiptaṃ tu saṅkucitam 
| yadahamitirūpaṃ, tatra ahambhāgasya 
pūrṇasaṃvidrūpāhambhāvāvyatirekeṇaiva prathā, saṅkocabhāgastu 
yaḥ sa idantā uttīrṇa iva tatraiva ahamityatra rūpe pratibimbakalpatayā 
sphurannapi na sphuṭo na idambhāvena, apitu nirmalatame ādarśe 
dvitīyamalinādarśavadaparedantānugrāhakatveneti ekarasamīdṛśaṃ 
saṃvidaḥ svātantryam | na kevalamaprarūḍhamāyāyāmīśvarabhuvi 
idaṃ rūpaṃ, yāvat pratirūḍhasaṅkocāyāṃ māyādaśāyāmeṣā eva 
vartanīti nirūpayati māyādaśāyām ityādinā | nīrūpatvāt iti pṛthak 
tasya na kiñcit rūpaṃ saṃvidaḥ

(page 375)

saṃvedyāt ca nirbhātītyarthaḥ | tau iti ghaṭābhāvapaṭābhāvau | 
māyāpadatvameva sphuṭayati saṅkocaśca iti | etadeva spaṣṭayati 
ahaṃvimarśena iti parihāro viyogaḥ | mukhyā tāvat iti 
mahāśūnyarūpā | cita eva iti mahāsaṃhārarūpā raudrī daśā, eṣā ca 
īśvarasaṃveda eva paramārthato viśrānteti vāgrahaṇena āha, anyathā 
pṛthageva enāmaparetyamunā upakrameṇa nirdiśet | nanu 
mahāsaṃhāre'pi puryaṣṭakarūpatvena 
bhāvisaṃhāravaicitryavanto'ṇavastiṣṭhanti eva, tatra kathaṃ cito 
viśvābhāvarūpatetyāśaṅkya āha puryaṣṭakasaṃhāro'pi iti 
apavedyapralayasamaye puryaṣṭakasya api bījabhāvopagamanaṃ 
śūnyarūpatāyāmiti saiva śūnyarūpatā tadbījavaicitryeṇa 
pramātṛbhedātmikā tatra raudre mahāśūnye saṃskārarūpatayā 
tāvadāste yāvat sṛṣṭimukhaṃ, tataḥ punarbījaprabodhāt 
puryaṣṭakasṛṣṭau pūrvāntargatakarmavāsanānusāreṇa 
śarīrakaraṇādivicitrabhāvaḥ | apara iti saṃsārabhuvi 
jāgratsvapnadaśāyām | pūryaṣṭakaṃ ca buddhiśarīrayorapi upalakṣaṇam 
| yadāha yatra iti | tadanyeṣāṃ puryaṣṭake yo bhāvastanniṣṭhā 
kācidakhyātiḥ śuddhapuryaṣṭakamātraprathārūpā mahāpralayāt 
pūrvoktāt māyāniṣṭhādanyatra pralaye 
pradhānādiviśramaṇarūpe'vāntarapralaye | etacca suṣuptasya api 
upalakṣaṇaṃ savedyasya, apavedyaṃ tu mahāpralayena upalakṣitam | evaṃ 
vedakasya śuddhasya kalpitasya ca vedyena viyoga eka eva, vedyasya apivā 
teneti parasparaṃ viyogaḥ; so'pi aviyogaviśrānte na veti yathāyogaṃ 
bhedā ete iti | idānīṃ vedyasya vedyāntareṇa viyogaḥ, tayorvā 
parasparamiti darśayati anya iti vedyagatatvāt viśeṣāt parasparābhāvaṃ 
pṛthagupakramaṃ vinaiva vāgrahaṇena āha | sarvaiva iti 
īśvarapadādārabhya vedyamātraparyantamabhāvaprathāyāmidameva 
tattvaṃ yadanyasya

(page 376)

tatra aprathanam; anyātmatve'pica yat tathā, tat bhramarūpatvaṃ 
saṃhāraśūnyābhāvādiśabdābhidheyaṃ rudrādhiṣṭhitaṃ 
śuddhasaṃvedanasya aśuddhamidambhāvākhyaṃ 
samāsūtrayadādyādicchārūpādeva svātantryāt bījabhūtamunmiṣati | 
tadāha śuddha ityādi | etadeva āgamena saṃvādayati saca iti 
sāmyamubhayordaśayoryojayati tatra ityādinā | sāmye'pi yena viśeṣeṇa 
bhedaḥ paratvāparatvayogaśca, tamāha kevalam iti | sabījā api iti bījamapi 
vilīnaṃ parameśvarasvātantryaśaktiśeṣatāmetīti bījāvaśeṣā viśve 
bhāvā rudrabhūmau yogyatādiśabdābhidheyā iti sambandhaḥ | 
yogyatārūpatayā api aṃśataḥ śivarudradaśayoḥ sāmyamāha tadānīm 
iti | rudrabhuvi bījapātayogena ye māyīyā bhinnā arthāḥ, te śivātmani 
api vedyatayā avasthitā iti vyajyante vyapadeṣṭum | nanu yogyatā 
bījarūpatā, sā api tatra vilīnā | satyaṃ, bhedarūpatve yāyogyatā, sā 
vilīnā bhedābhedarūpatvena parāparatayā; tayā tu yā īśvarasaṃvidi 
prathā sphuṭā, tasyā avaśyaṃ sa eva bījabhāvo yat bhagavataḥ 
svātantryamiti viśiṣṭaiva iyaṃ yogyatā | nanu kāraṇe kāryaṃ yogyatayā 
ucitaṃ, na śiveśvarayoḥ kāryakāraṇatetyāśaṅkāmanuvadan pariharati 
yadyapica iti arvāgdarśanā jñānayogābhyāṃ tathā pāryantikīṃ 
daśāmadhyāsīnāḥ krameṇa yato buddhyante svīkurvate ca, 
tatastadīyābhāsāpekṣayā paurvāparyaṃ sṛṣṭasya api bhavet; tasya ca 
pāramārthikarūpānulagnatayā

     svātantryāmuktam---------------------------| (1|5|16)

iti uktanyāyena sṛṣṭatvā paramārthe'pi tathābhāvavyavasthā, natu svataḥ 
| svato'pivā kāryakāraṇabhāvo'stu yathā uktaṃ

(page 377)

     yatsadāśivaparyantaṃ pārthivādyaṃ ca suvrate |
     tatsarvaṃ prākṛtaṃ jñeyaṃ vināśotpattisaṃyutam ||

iti | sakalapralayākalavijñānakevalimantratadīśamaheśānāmapi hi 
idambhāvāṃśena pārimityalakṣaṇena anuvedhāt tadapekṣayā eva 
kṛtakatvamucyate, tadvat sadāśiveśvarayorapi | tata eva uktaṃ prākṛtam iti 
| tadetadāha idambhāga ityādinā | etadupasaṃhāreṇa spaṣṭayati tadevam 
iti | idantāvamarśa eva yadi tatra sphuṭaḥ syāt, tadā viśvameva tat bhavet; 
natu viśvabījamiti ucitapadam | bījasaṃskārayogyatāśaktirūpaṃ ca 
asmadādīnāṃ nityānumeyamapi sarvajñapade ca 
sphuṭaprakāśanocitameveti ahantāyāmeva viśrāmyati, naca asau 
śuddhaiva ahantā viśvabījatāyāḥ 
parisphuraṇādanabhivyaktatadrūpacakravartipaṇḍitakaviśilpiprabhṛtigata-
svasvakaraṇīyaviśeṣasphuraṇavat | ata eva śaktivācoyuktyā atra 
vyavahāraḥ | ata eva āha yannānyagrāhakāpekṣam iti | nau evameṣā 
śūnyarūpā bījabhūmirnityameva īśvarasaṃvidanulagnā, tataḥ 
śūnyasya kathaṃ pṛthak pramātṛtā, prameyatā vā | atra āha tacca iti 
śūnyaṃ kartṛ ahantācchādanamīśvarasaṃvidabhedaṃ vihāya 
māyāśaktervaśāt vijṛmbhālakṣaṇāt | tathaiva iti tenaiva śuddhena 
rūpeṇa parasaṃvidanuvedhavandhyenetyarthaḥ | tacca śūnyaṃ 
saṃvinmātrarūpaṃ ca saṅkocādhikaṃ ceti ubhayaṃ darśayati tacca iti 
śūnyam | tadā iti suptamūrcchāsamādhānādau | nanu bodha eva tathā 
smariṣyati, kiṃ bodhātiriktaśūnyatādhikyena | etat netyāha nahi iti | 
svayam iti sṛṣṭisṛṣṭitve saṅkocādhikye vā yat smaraṇaṃ, tat 
vedyāṃśagatameva | taduktaṃ

     natvevaṃ smaryamāṇatvaṃ tattattvaṃ pratipadyate | (spa. kā. 1|13)

(page 378)

iti | sāca iti tatra sparśādimaye prāṇapramātari viśramaḥ | tathā sati iti 
prāṇādipramātravasthāne | atra avasthānam iti śūnyapramātari eva 
avasthitatvāt iti hetutāśayena vyākhyeyam | na nivṛttaḥ iti tannivṛttau 
pralayākalavat dehānuprāṇanataddehādyutthānādyayogāt | tathābhāva 
iti rāgadveṣakṣuttṛṣṇāderabhāvaḥ | parimitameva iti śālibījaṃ hi 
palālataṇḍulakaṇamātrapūrṇaṃ 
nyagrodhabījāderantaḥkṛtānantaśākhāpallavaskandhādermahābījāt 
parimitameva | evaṃ saṃsāriṇi kramavikāso yāvat sarvajñeṣu 

Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.

Claim table

ClaimStatusBasis
Link completenessFAIL (7 gaps named)assurance.trace_links_present + gaps
Human reviewUNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off)assurance.review
Deterministic chunk gateBLOCKED (PROOF_NOT_RUN)proofs.chunk_gate
Manuscript witnessUNPINNED (0 verified corpus-wide)identity.witness
Source-span completenessUNKNOWNassurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed

What this does NOT establish

Verify it

  1. Fetch the trace: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8.json
  2. Fetch the pack manifest: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8/manifest.json
  3. For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
  4. If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.

Hashes

source excerpt: e09cc8656891457ceb910f538500782dd0eaa599feae638dc48387ff86aa24b3
  ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN)
layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded)
layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l2: 6713a2b0b950d120…  ipvv/data/chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8.l2.json  BOUND
layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded)
song proof :   UNKNOWN (0 warnings)
trace bundle traces/ipvv-chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8.json: ef3897afa62c0db404a60d873fa084ca99cc3a64facdc9fe02ef4fa522eedba9
verify pack artifacts (bytes):
source.txt  e09cc8656891457c…  41941B
chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8.l2.json  6713a2b0b950d120…  4268B

Chain

HopValueStatus
SOURCE edition + spanedition unrecorded; verses M00022:10895-11600 excerptUNKNOWN; span UNKNOWN
LAYERSshas below; song-file pathsBOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN
GATE deterministicPROOF_NOT_RUNBLOCKED
FORMAL theoremsregistry references, run_bound falsenone
TRACE bundleef3897afa62c0db4…PARTIAL (links incomplete — see gaps)
PACK manifest2 artifactslinks present
WITNESSnone verifiedUNPINNED
REVIEWnone boundUNREVIEWED
PUBLICATIONhuman sign-off required; never automaticNOT_AUTHORIZED

Cite this

Svatantrya Reader, “ipvv chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8 (M00022:10895-11600)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8/, version trace ef3897afa62c0db404a60d873fa084ca99cc3a64facdc9fe02ef4fa522eedba9 (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV3-N-tattva-prathamo-k1-8.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.

Related

Provenance