ipvv chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15 (M00022:11600-12263) links incomplete (7 gaps named); no formal theorems bound. Chunk gate BLOCKED; no witness verified.

The passage

Passage excerpt exactly as hashed (from ipvv/passages.jsonl). Devanagari is not in the ledger, so none is rendered. The recorded hash covers this excerpt, not the edition volume.

parimitameva | evaṃ saṃsāriṇi kramavikāso yāvat sarvajñeṣu 
vikāsatāratamyena, paramo vikāso rudrabhuvi śūnyasya | tadāha 
sarvabhāva iti | tat iti cittattvam | ivaśabdena vāstavo na ko'pi 
saṅkocastadābhāsamātraṃ muktveti darśayati tathāpi iti saṅkoce'pi | 
evaṃ śūnyasya antargatatattadvastunyūnatādhikyakṛtaṃ 
saṅkocavikāsatāratamyamiti uktvā tadā sarvāvaraṇalope tasya jñānasya 
ānantyāt jñeyamalpamityanayā dṛṣṭyā 
jñeyasaṃskāravicchedatāratamyena saṃvidbhāgavikāsāt 
vikāsatāratamyaṃ grāhyagrāhakabhāvotthāpakamiti darśayati yogināṃ 
ca iti naca anastheti smārayati tasya tu iti | śūnyāntare vedyāt 
śūnyādasya viṣeśaṃ tunā āha | evaṃ samāveśopadeśaśūnyānāṃ 
pratiyogisaṃvalitameva niṣedhameva 
buddhyamānānāmabuddhānāmanantasṛjyamānaśūnyayogo yogināmiti 
uktam | ye tu samāveśaviśāradāstattvavidaste dehādimeva yadyapi 
bodharūpāviṣṭamabhimanyante, tathāpi 
taddehaprāṇādibhedollāsanopayoginā śūnyena avaśyamantarā 
bhāvyaṃ, natu tatra śūnyāntareṇa kiñcidityetat darśayati 
pāramārthikapakṣāntaraparigraheṇa yadivā iti | viśeṣābhāvāt iti 
ghaṭena yā śūnyatā neti bhāti, yā ca ghaṭapaṭābhyāṃ; tatra 
pratiyogibhedaṃ

(page 379)

muktvā na svarūpato bhedo vivekavatāmavabhātīti na śūnyāntaraṃ 
kiñcidasti | nanu evaṃ saṃsāriṇāṃ yogabhuvi śūnyasaṃvedanaṃ kena, 
nahi teṣāmaiśvarī saṃvidasti | ka evamāha, astyeva sā | tadāha sarvā 
caiṣā iti | pratipāditam iti pūrvaḥ pūrva uttaramuttaraṃ vyabhicarati, natu 
uttaraḥ pūrvamiti hi uktam | tatra iti tasyāṃ pramātṛparamparāyām | 
madhye raudra iti so'pi māyīyatvena heyaḥ | tathāpi na heyaḥ ityāha sa tu  
iti | evaṃ śūnyapramātṛsvarūpaṃ pradarśya vṛttiṃ vyācaṣṭe atra iti | 
kṣetraśabdena śarīraṃ vadatā tacchūnyānāṃ na asti vikalpanaśaktiriti 
uktam | apohyamāna iti saṃvidamapekṣya yā vikalpanaśaktiḥ, sā 
bhedadṛṣṭyā tattvarūpatāmāpannā mano'ntaḥkaraṇam | tacca 
pratiyogyapohanasahitārthāvamarśanavyāpāram | tatraiva ca rūḍhatā 
saṃsāritā, tata eva paścādapohaprakaraṇaṃ sambandhastu śaktisparśa iti 
bodhābodhātmā pramātā paramārthapramātari ajaḍe cidvimarśātmani 
viśrāmyati | tata eva apohanāntaṃ prasaratīti prakaraṇapañcakasya 
pratilomānulomabhāvanāyāṃ tātparyam | tadapohane paraḥ pradhānam | 
etadeva sphuṭayati mano hi iti | sā ca iti vikalpanaśaktiḥ

     śabdarāśisamutthasya---------------------------| (spa. kā. 3|17)

iti

     svarūpāvaraṇe cāsya---------------------------| (spa. kā. 3|15)

iti ca nayena śabdanaśaktaya eva pratiprāṇi pratyavasthaṃ vicitratayā 
lokaśāstravyavahārānubaddhaṃ vikalpanavyāpāraṃ grāhyagrāhaka-
viṣayaṃ vicitramutthāpayantyo malatritayamanuprāṇayanti | yat nirūpitaṃ 

pīṭheśvaryo mahāghorā mohayanti muhurmuhuḥ |
iti

(page 380)

     viṣayeṣveva saṃlīnān---------------------------| (mā. vi. 3|31)

iti ca | tā eva tu śuddhavimarśāvaśeṣatāṃ vikalpanamapi nayantyo 
muktidāyinyaḥ | yadādiṣṭaṃ

     -------------------jantucakrasya śivadhāmaphalapradāḥ |
     parāḥ prakathitāstajjñairaghorāḥ śivaśaktayaḥ | 
(mā. vi. 3|33)

iti

     ekaiva māmikā māyā sthitāṣṭāṣṭakabhedinī |

iti

----svamārgasthā jñātā siddhyupapādikā | (spa. kā. 3|16)

iti | tadāha saṃjñāvikalpe iti

     saiṣā saṃsāriṇāṃ saṃjñā bahirantaśca vartate | (vā. pa. 1|127)

iti pratipramātṛvicitratayā śabdanaśaktimayī śabdabhāvanā, tatkṛte 
vikalpavaicitrye | iyatyeva iti mūlaparāmarśabhūmimaspṛśati, tatsparśe hi 
vikalpe'pi na bandharūpatā | etacca vakṣyate saṃsāro viśrāntaḥ 
saṃsaraṇasya heyatāmāha bandharūpa iti | svarūpajīvitaṃ tu asya āha 
malatraya ityādi | māyīyatvaṃ trayasya api uktaṃ

     -----------------māyāśaktyaiva tattrayam | (3|2|5)

iti | iyatā śabdamaya itivṛttirvyākhyātā | etacca paramupadeśatattvamiti 
āha atraiva iti | avadhānena vikalpasya praśamanaṃ vā

     vikalpahānena---------------------------| (4|1|11)

itibhāvinītyā, śuddhaparāmarśaśeṣīkaraṇaṃ vā

     sarvo mamāyaṃ vibhavaḥ---------------------------| (4|1|12)
itisthityā kāryam || 8 ||

(page 381)

     nanu evaṃ vikalpyamāna eva artho bandhaka iti uktam, tacca ayuktam, | 
vikalpyatve yāvān yathā vā, avikalpatve'pi tāvānevahi so'rthaḥ | tat ko 
viśeṣaḥ prameyasya patipaśupramātṛtāyām | ayamiti hi

     tasyāsādhāraṇī sṛṣṭirīśasṛṣṭyujīvinī |
     saiṣāpyajñatayā satyaiveśaśaktyā tadātmanaḥ || 9 ||
     svaviśrāntyuparodhāya calayā prāṇarūpayā |
     vikalpakriyayā tattadvarṇavaicitryarūpayā || 10 ||

     tasya iti paśukartṛkā sṛṣṭirīśasṛṣṭipṛṣṭhapātinītvena tadupajī-
vinī satī asādhāraṇī pratipramātṛ pratikālaṃ ca pramātrantaradaśānta-
rādyanuvartanavihīnā | tathāhi idaṃ hṛdyamiti yena yadā sṛṣṭaṃ, tat 
tasyaiva tadaiva | nanu paśoḥ sraṣṭṛtvaṃ cet, īśvara eva tarhi asāviti 
tatsṛṣṭeḥ kiṃ na sādhāraṇatā syāt | yadi svaśaktiḥ sā asya viditā syāt, 
kintu tasya ajñātā paravaśasya eva sato vikalpanaśaktirudeti | kena sā asya 
prabodhyate iti cet, īśatvena eva | tadaparijñānaparijñānamātrato hi 
baddhamuktatā | tathāhi īśvarasya viśvaparāmarśavigrahatvena śabdarā-
śiśarīrasya yā māyākhyā śaktirnijasvabhāvaviśramaṇātmakapāramai-
śvaryoparodhaprayojanā tattadbrāhmyādidevatācakrādhiṣṭhitavargāṣṭa-
kamayī, tata eva kakārādivarṇagatavyāsasamāsavaicitryaśatasahasragar-
bhatayā aṣṭāṣṭakabhedasahasravaicitryavicitrā, tata eva prāṇāpānādi-
preṅkhārohaṇacañcalā kṣaṇamapi ekatra rūḍhimanāsādayantī, 
mitramidaṃ śatrurayamityevamādikaṃ vikalpanaṃ yayā kriyate; tadātmana 
īśvarasvabhāvasya eva paśorasādhāraṇī sṛṣṭirdaśaradano dantītyapi 
pṛthagābhāsānīśvarasṛṣṭāneva upajīvati,-iti sūtrārthaḥ | taṃ 
tātparyata āha eṣa ca ityādinā |

(page 382)

yataḥ iti aiśvaryā eva śakterutthita iti yāvat | yathāca iti tathāparijñāna-
mātreṇetibhāvaḥ | nirūpādānāneva sṛjati iti mahāvākyena sarvaḥ 
sūtrārthaḥ saṅkṣepeṇa vyākhyātaḥ | tattat ityādinā saṃskṛta ityantena 
samāsapadena īśasṛṣṭyupajīvinī iti vyākhyātam | nanu niyatadeśakālā 
eva svatantravikalpe'pi ābhāsante'rthāḥ, tat kathaṃ vṛttau 
sāmānyarūpān iti uktam | etat pariharati sāmānyarūpatvena iti 
smṛtiviṣayo vikalpyamāno'pi na svotthāpitadeśakālayogī, kintu 
nirūḍhadeśakālayogī eveti svalakṣaṇātmā tena 
svasṛṣṭadeśakālābhāsamelanā eva arthāḥ svātantryavikalpaśaktau, natu 
nirūḍhāveṣāṃ kaucana deśakālābhāsāvityetat tātparyam | 
sāmānyarūpān itivṛttigranthasya punarapi upalabhyate kevalam 
ityatraiva cchedaḥ | tatra dvitīya upalambhaḥ punarupalambhaḥ itibhramaṃ 
bhinatti pūrvānubhava ityādinā sphurati ityantena | pūrvaka eva 
upalambhaḥ punarunmīlanāmātramastīti yāvat | kevalam iti yaduktaṃ 
tadeva spaṣṭayati nanu ityādinā | nanu mumūrṣamāṇa eva smarati, tat 
kathamuktaṃ aprabhaviṣṇutvāt iti | atra āha anyūnādhikabhāvena iti 
yathā didṛkṣamāṇe'pi paśyatinā arthāṃśe tadicchā prabhavati, tathā 
atrāpīti bhāvaḥ | nanu pūrvamasau sphuṭaḥ, adhunātu na tatheti 
kamanūnādhikatā | atrāpi āha asphuṭatvam iti | 
tātkālikendriyavyāpāraviṣayīkāryatāyāṃ sphuṭatvavyavahāro lokasya, 
sa ca atra nāstīti yāvat | nanu evaṃ paśoranubhavagocare na astyeva 
sargaśaktiḥ | na na asti; sabhittistu sā nirbhittervilakṣaṇeti āha 
anubhūyamāna iti | rāgādiviṣayatvaṃ hṛdyābhāsādirūpaṃ 
kṣetrajñanirmitireveti

(page 383)

sambandhaḥ | atra hetuḥ svaccha ityādi | pratipramātṛ iti asādhāraṇatva-
muktam | yaḥ punartho'vabhāsate, sa kṣetrajñasṛṣṭireva | atha tathātva-
śaṅkābījamāha pūrva ityādinā | hṛdyatā hi na bahīrūpaṃ kiñcidanu-
bhūtam | ihatu kūpajalābhāsatantryābhāsādyanubhūtameveti kva aṃśe 
paśurabhiṣicyate sraṣṭṛtayeti śaṅkābījam | nanu etadeva astu, sṛṣṭistu 
tasya sā kutaḥ | āha tatkūpa ityādi | mokṣa ityantena prathamaślokavyā-
khyānena paśuṃ prati iti apunaruktatā | māyāśaktāveva asyāṃ 
malatrayaṃ saṃsāramantarbhāvayan

     seyaṃ kriyātmikā śaktiḥ śivasya paśuvartinī |
     bandhayitrī------------------------------------------------| (spa. kā. 3|16)

ityāmnāyamanusarati niṣedhamātra ityādinā | tucchatābhāsopakramo 
vaiparītyābhāso nañarthaḥ | vaiparītyajñāne kriyāyāṃ ceti tryaṃśā 
iyaṃ māyā malatrayeṇa prasaratīti tātparyam | anupapannam iti sphuṭayati 
bhinnaṃ parimitaṃ ca iti | jñeyaṃ prakāśyaṃ kāryaṃ ca vimṛśyaṃ, 
tacca prakāśavimarśarūpāt saṃvedanāt deśādyaparimitādavyatiriktaṃ 
sadabhinnamaparimitaṃ ca upapannaṃ, tadviparītābhāsamanupapannam | 
ābhāsayantyāḥ iti jñeyīkurvatyāḥ | kāryaṃ ca kurvatyāḥ  iti 
vimarśanīyīkurvatyā ityarthaḥ | kriyābhāsa eva vitatātmani 
kārmamalasthitirityāha kāryakāraṇa ityādinā | kakārādi iti | 
sphuṭāsphuṭāvyaktabhāvena vaikharyādivaicitryeṇa ca vicitratābhājāṃ 
samastavyastaviparyayabhedena vikalpābhivyañjanavyāpriyamāṇatvena 
vyañjanasaṃjñānāṃ vargadevatābhiḥ sṛṣṭisthityādivaicitryanirbhāsa-
naśaktiyogena brahmaviṣṇurudraprabhṛtyanantapramātṛvargatatkāryarāśi-
tadbhogavibhavasamadhiṣṭhānakāritādinā

(page 384)

ca pratilabdhatattadāgamaprasiddhānantanāmadheyābhirutthāpyamāna-
sthāpyamānanirudhyamānayojyamānaviyojyamānādirūpāṇāṃ 
parameśvararūpānuprāṇakabījabhūtaśabdanātmanā antaḥsukhādi-
parāmarśapīḍanena samastākṣepakatvena ca akārādibhiḥ svayaṃ 
rājattayā svarasvarūpairanuprāṇitānāṃ kakārādivarṇānāṃ 
vaicitryaṃ yato gaṇanātītam, atastāsāmapi anantatvaṃ darśitaṃ āga-
meṣu | svopalabhyān iti cittavṛttibhedamayān iti ca | 
pratipuruṣamayantaḥ iti asādhāraṇatvamuktamāntarapratītimātrasā-
ratvaṃ ca | kṣaṇamātra iti pratikṣaṇaṃ yantīti cañcalatvaṃ 
prakārāntareṇa api uktam | tata eva āgameṣu varṇeṣu kālabhedo 
hrasvamitivaduktaḥ | kālottarasaṃvidantaḥpratyayasaṃjñān iti | āgame 
hi tattvabhūtabhuvanapṛṣṭhapātī bhāvasargaḥ pratyayasarga uktaḥ | tatra ca 
śabdarāśibhāgavarṇadevatādhiṣṭhānamuktaṃ

     svarūpāvaraṇe cāsya śaktayaḥ satatotthitāḥ |
     yataḥ śabdānuvedhena na vinā pratyayodbhavaḥ || (spa. 3|15)

iti | śrīmāyāvaibhavāgame

     ekaiva māmikā māyā sthitāṣṭāṣṭakabhedinī |

ityādi | śrīsarvavīre'pi

     na tairvinā bhavecchabdo nārtho nāpi citeḥ-----|

iti | kādi iti tairvarṇairadhiṣṭheyaistāsāmanantā gaṇanā | tāśca 
īśvaraśaktereva vijṛmbhābhūtāḥ | yathoktaṃ

     taṃ śakticakravibhavaprabhavaṃ śaṅkaraṃ numaḥ | (spa. 1|1)

iti | tathā iti varṇabhedaśatānantagaṇanā iti vṛttigatena 
bahubrīhiṇetyarthaḥ | sa iti kṣetrajñaḥ | kumbhakṛt iti kumbhanirmitimayaḥ 
| sa iti tathāpratyayasargaḥ kumbha iva

(page 385)

kumbhakāranirmitatābhāsaśarīraḥ | parameśvaraikanirmitatve'pihi 
svapnasaṅkalpādivadidamavabhāsavaicitryamiti avocāma bahuśaḥ | 
ubhayam iti | yata utthito'yaṃ bhedapratibhāso, yathāca bhandharūpatāṃ 
dhatte iti yadavatāraṇikāyāmuktaṃ, tadanena nirṇītam | īśvaraśaktereva 
māyātvaṃ prāptāyā utthitaḥ svarūpāvaraṇakāriṇībhiśca 
varṇadevatābhirvikalparūpatāṃ yato nītaḥ, tato bandharūpatāṃ 
dhatte'yaṃ bhedapratibhāsa iti | vakṣyamāṇa iti anantarasūtra eva | upari 
tadupajīvitvena sabhittikatvamuktam | nanu dūrādeva jhaṭiti dṛśyamāne 
yadayaṃ rajyati virajyati vā, tatra asya rāgadveṣātmikā sṛṣṭiḥ 
svayaṃkṛtā api pāratantryādeva utpannā anicchoreva kāmakrodhabhaya-
trāsādyudayāt | tatastatra svarūpāparijñānaṃ bandhakāraṇatvena 
varṇādhiṣṭhātṛvimohakaśakticakrotthāpitamastu, yatra tu eṣa rājāhaṃ 
varte, śatrurmayāyaṃ hataḥ iti manorājyādau svecchāprayatnavaśādeva 
rāgadveṣādiprayuktāt vāhanamātmano nirdalanakāriṇaṃ 
śatrordantinamantarnirmimīte, tatra sphuṭameva svātantryamasyeti tatra 
svarūpāvaraṇābhāvāt kathaṃ bandharūpateti svayamāśaṅkya 
apākaroti yāpi vā iti | vāśabdaḥ samuccaye | rāgadveṣādigrahaṇaṃ 
pūrvapakṣe svātantryasya prayojakamiti uddīpakamabhimataṃ parasya 
tadeva tu pratisamādhānāvakāśakāraṇamiti darśayati balāt ityādinā 
vākyena | yato'sau kṣetrajño balādākramya anicchuriva rāgādiparīto 
vikalpapratyayaiḥ kakārādivarṇavigrahābhirmohanībhiḥ 
śaktibhirullāsitaiḥ kriyate, tathākṛtaśca tāṃ sṛṣṭiṃ 
devatādhiṣṭhitaistairbalādākramya kāryate manorājyodaye'pi asya 
pāratantryāt saumanasyādhāyakamanorathotthāpanecchāyāmapi 
bhayadaurmanasyādinidānabhūtānāṃ 
manorājyāntarāṇābhojaḥkṣayādāvudayāt | tataḥ svādhīnatayā 
pramukhe

(page 386)

bhāsamānā api sā sṛṣṭiḥ parādhīnā eveti saṃbandhaḥ | etadeva 
draḍhayati kṣetrajñatāyā eva iti | unmīlitasvātantryo hi asau kṣetrajña 
eva na bhavati, apitu bhagavāneveti | vikalpākhyavyāpāra itivṛttyā sūtre 
vikalpakriyayā iti bahubrīhirayaṃ śaktiṃ viśinaṣṭi,-ityāha || 10 ||

     yadi pāśavī bandharūpā, pārameśvarī tarhi sṛṣṭiḥ 
kimityāśaṅkāyāṃ sūtraṃ

     sādhāraṇo'nyathā caiśaḥ sargaḥ spaṣṭāvabhāsanāt |
     vikalpahānenaikāgryāt krameṇeśvaratāpadam || 11 ||

     aiśvarasya sargasya spaṣṭāvabhāsatvam, ata eva avikalpyateti rūpam 
| saca ghaṭādiḥ sādhāraṇaḥ san cakārādasādhāraṇo vā dvicandrapra-
mukhādiḥ, ubhayo'pi pāśavasṛṣṭeranyathābhūtaḥ; kiṃca sādhāraṇo 
vā anyathā ceti asādhāraṇaḥ | so'yaṃ sargo yadā vikalpahānakrameṇa 
avikalpakaparigṛhītaspaṣṭavastuviṣayaikāgratāvalambanena ahamidamiti 
aiśvaryaparāmarśapadatvameti, tadā antarlakṣyabahirdṛṣṭinimeṣonmeṣa-
parihāradṛśā kramādabhyāsatāratamyaparyante paśoḥ paśutvaṃ hanti, 
īśvaratāṃ ca darśayati | yathoktaṃ
     
kaivalyaṃ jāyate sadyo netrayoḥ stabdhamātrayoḥ | (vi. bhai. 113)

iti | kiṃca pāśavo'pi sargo anyatheti parijñātayā īśaśaktyā parijñāta-
tādātmyasya yadi spaṣṭāvabhāso bhavati, tadā so'pi sādhāraṇa eva 
bhavannīśvaratāmasya dadāti āpyāyanābhicaraṇādivikalpa iva 
nyastamantrasya bhāvitāntaḥkaraṇasya | so'pi ca aiśvara eva sadā sarga 
ityāśayena vivṛtau vṛttau ca na vyākhyāntarametadāśritam, asmābhistu 
abhīṣṭaṃ spaṣṭatarameva abhidheyamityevaṃ vibhaktam |

(page 387)

sūtrārthamavatārayati evam ityādinā | iti ca iti vaktumiti sambandhaḥ  | 
aiśvaraḥ sargo yataḥ sādhāraṇaḥ, tasmāt pāśavāt sargādanyathābhū-
taḥ; cakārāt yo'pi asādhāraṇaḥ, so'pi dvicandrādisargastasmādanya-
thābhūto'tispaṣṭābhāsatvena avikalpyatayā,-ityevaṃ sūtraṃ vivṛṇoti 
aiśvara ityādinā anyathātvameva ityantena | sargasya 
pramātṛsādhāraṇyādicintā kva upayujyate iti cet pramātṛsāhityena 
prameyasya sṛṣṭirna anyathā bhedāvabhāsabhājanaṃ vinā 
tadanupapatteriti darśayati saha ityādinā | uktyā iti vṛttigatayā | etāvatā 
iti vṛttigranthena | ata eva iti yata ekapramātṛgatatvamapi aiśvarasargasya, 
tato'tra sūtre sādhāraṇo'nyathā ca iti sādhāraṇāsādhāraṇapade 
dvidhā aiśvaraḥ sarga ityapi sūtrārtho vācya ityarthaḥ | nanu yadi 
spaṣṭāspaṣṭāvabhāsatayā aiśapāśavasargabhedaḥ, sā tarhi svapne'pi 
asti | satyaṃ, tata evahi sarvatra api ubhayī sthitaiva sṛṣṭiḥ | tadāha 
svapne'pi iti | tatra iti | svapne'pi hi saṅkalpanādi saṃvedyate eva | 
sparśarasādi iti | ādigrahaṇāt gandharūpaśabdaviśeṣā api 
kecidasādhāraṇā eva | ata eva

     ------------dṛśyaṃ śravyaṃ ca yadbhavet |

iti sakalapramātṛsādhāraṇyaṃ na api asya muninā darśitam | sā ca 
ahamidamityetāvat iti vṛttyekadeśaḥ paṭhitaḥ | tadavabhāsasya iti | 
māyīyasya kṣetrajñasya yo'vabhāsaḥ, sa yataḥ pratiyoginā 
apohyamānena sahitaḥ; tataḥ prāguktamatra vikalpalakṣaṇaṃ

     ------------------sa hyukto dvayākṣepī viniścayaḥ | (1|6|1)

iti saṃbhavati | iyaṃ ca bhedodayasahitā spaṣṭāvabhāsitā 
sarvaprāṇisādhāraṇyena

(page 388)

paśoranicchata eva sato bhavati | naca rāgādivadabhyāsāpekṣiṇīti 
brahmaṇā adhiṣṭhitā ucyate | evam iti | bhedānudayāt iti | anena aiśva-
rasya sargasya pāśavāt sargāt vailakṣaṇyaṃ darśitam | yata evaṃ, taditi 
tasmādīśvarasṛṣṭirna bandhahetuḥ, apitu tatpṛṣṭhe yā pāśavī; sā api na 
brahmādhiṭhitā bhedodayamātrasārā māyīyāṇavamalamātrollāsa-
rūpā, apitu kārmamalāpyāyikā pratyayasṛṣṭireva parāmṛtarasaḥ svavi-
śrāntyānandaghanatā, tato'yameva apāyoḥ yaḥ pratyayasṛṣṭerudbhavo 
yatastena ayaṃ kṣetrajñatāmasvātantryaṃ pratipadyate | sa ca pratyayod-
bhavaḥ parameśvarasṛṣṭaśabdādiviṣayapṛṣṭha eva rāgadveṣādyātmā 
udetīti | yaduktaṃ

     tenāsvatantratāmeti sa ca tanmātragocaraḥ | (spa. kā. 3|14)

iti | evaṃ ślokārdhaṃ vyākhyātam | atha vikalpahānena ityādi yat 
sūtraṃ, tadvṛttiṃ tatrāntara ityādikāṃ vyākhyātumupakramate 
tasyāśca iti pratyayasṛṣṭeryāvadeva tānavāpattiḥ | tatra hetuḥ vikalpa 
ityādiḥ | kasmāt tathābhyāsa iti cet, āha bandha ityādi | ihaiva iti sati api 
dehāhambhāvāparityāge | yadāha bhaṭṭadivākaravatsaḥ

jāte dehapratyayadvīpabhaṅge prāptaikadhye nirmale bodhasindhau |
avyāvartyaivendriyagrāmamantarviśvātmā tvaṃ nityameko'vabhāsi ||

iti | anena sarvendriyasākṣātkārakakṣyāyāmeva dehādyucitapratyayasarga-
prakṣaye ghaṭādyābhāsamātre sarvapramātṛsaṅkucitanityasaṃvedanā-
vaśeṣatvamabāhyatāsāramadbhutatvena uktam | yadyapi iti | sahabhāve ca 
antarāntarā iti yuktamiti bhāvaḥ | tathāpi iti na atra vikalpasṛṣṭeranta-
rāntarā sambhava uktaḥ, kintu tannirhrāsasya | madhye ca vikalpasya 
nirhrāso dṛṣṭaḥ

(page 389)

     saṃhṛtya sarvataścintāṃ---------------------------|

iti

vikalpayannapyekārthaṃ yato'nyadapi paśyati | (pā. vā. 3|207)

ityādidaśāsu | tamevaca vikalpanirhrāsaṃ yadi pariśīlayati, tadā anavarata-
nirvikalpakasaṃvedanaratnamālābhūṣitahṛdayaḥ parameśvarapadamāvi-
śatīti evaṃ sūtravṛttī vyākhyāya, na atra durlabhatayā avasādaḥ 
kartavyaḥ iti darśayan kāruṇika ācāryaḥ saṃsāriṇāmapi eṣā bhūrna 
na gocaraḥ kevalaṃ tāmeva upadeśāvadhānābhyāsaniḥśreṇikrameṇa 
ārohayediti utsāhayan pūrvoktaṃ prameyamekīkaroti saṃsāriṇām 
ityādinā | iha ca tattvārthasaṅgrahaprakaraṇe pūrvoktāni prameyaratnāni 
yadavāntarāyātaprameyāntarebhyaḥ proccitya darśyante sāratvena 
hṛdayagañje niveśanayā parameśvaratāsiddhaye, tat bhūṣaṇameva; natu 
punaruktāśaṅkyā dūṣaṇamiti bhramyam | tatra 
bhāganirvikalpakamamunaiva nirṇītaṃ bhavedityāśayena sarvaṃ 
nirvikalpasaṃvedanamīśvarabhūriti darśayitumāha sāmānya  iti | 
sāmānyakaraṇarūpe ye vidyākalāśaktī, tayorvijṛmbhārūpatvena 
saṃbandhīni yāni antarbahiṣkaraṇāni, teṣu ye 
śabdāvabhāsanacintananirmāṇādaya ākāraviśeṣāstairabhivyakto 
yathāyogaṃ jñānakriyāśaktileśo'pūrṇatvena yeṣāmiti 
śabdayojanāmātraṃ kṛtaṃ prameyasya vitatya nirṇītatvāt

     ghaṭo'yamityadhyavasā---------------------------| (1|5|20)

ityetatsūtraṭīkāvasāne, ādisiddhasūtre, anyatra ca | evaṃ nirvikalpe 
vṛttāntamuktvā anekadarśina ekavikalpane'pi ayameva vṛttānta ityāha 
aneka ityādi | etadeva  prameyadvayaṃ ghaṭayituṃ prathamaṃ tāvat 
prameyaṃ ghaṭayati yataḥ ityādinā eva ityantena prakṛta etat yojayati tataḥ 
ityādinā ghaṭādigatāpi ityantena |

(page 390)

atra ca ahamidamiti pratītiriti pūrveṇa sambandhaḥ | phalamasya prameyasya 
āha tāvati iti | nanu evaṃ saṃsāritā kathamityāśaṅkya malatrayameva 
nirūpayannetaddaśānuśīlanameva malanivāraṇakāraṇaṃ sat 
mokṣamākṣipatītyādinā? kevalam ityādinā bhaktajana ityantena | 
kathyante iti | iyati na kiñcit saṃvedanamuditaṃ sahajasya āvṛtatvāt 
kṛtakasya nirjitatvāt | uktam iti ādisiddhasūtre | tat iti 
prakāśāprakāśātmakaṃ sattānandasūtre (4|1|6) yat rajaḥ uktam | tadā 
iti māyīyamātṛmeyābhivyaktau | etaddaśānuśīlanaṃ ca 
mokṣaheturityāha tataḥ iti | tanmaladvayavyapagama eva 
māyordhvalābha iti iti saṃsārābhāvāt kaivalyarūpā muktirjātā | 
yaditu āṇavamalavidalanamanavaliptatayā kuryāt, śivatāveśamapi labhata 
ityāha tatrāpi iti bhaktajanaḥ iti yo bhagavacchaktipātāt 
tathābhūtadraḍhīyastamavāsanātiraskārakasāṃsārikavāsano, natu 
tiraskaraṇīyasvavibhavo, na bhavati; tena etadadurlabhameveti bhāvaḥ | iyat ca 
sarvaṃ svaprakāśamevetyāha sarvaṃ ca ityādi | tam iti 
sahajamidantāvamarśam | nanu yadi iyam iti vimarśastat nirvikalpakatā 
kutaḥ | atra āha naca iti ihaca ahantācchādanāt na pratiyogyābhāsa iti 
āśayaḥ | āntara iti yataḥ saṃtamase'pi dehābhimānaḥ | sarva eva iti 
darpaṇapratibimbavat śarīrasparśādi bāhyaghaṭādi vā tadā 
bhātītyarthaḥ | etat iti āntarasparśādiprabhṛti ghaṭādyantaṃ yat 
prakāśanaṃ, tat grāhyagrāhakayorbhedena vinā na upapadyate iti yat 
śaṅkyate, tat na | atra hetuṃ smārayati yataḥ ityādinā | nanu evaṃ kiṃ 
śāstropadeśādiprayāsena | atra āha evaṃca iti svaprakāśe'pi 
vikalpamohena tirohite | nanu prakāśādabhede nīlādirūpatā kutaḥ |

(page 391)

āha cittattvasyāpica iti svataḥ iti saṃvedanasaṃnidhau nīlādi bhāsate 
itihi darśanenāntaravipralambhābhāve bhāti eva | pravādaḥ iti māyīya-
lokaśāstrakalpitaḥ | nanu yat nīlādi bhāsate, yat vā avadhānātiśayavatā 
yoginā adhikamapi bhāsyate; tāvadābhāsanarūpatvaṃ saṃvittattvasya 
astu saṃvedanasiddham, viśvāvabhāsanarūpatvaṃ tu parameśvararū-
patvaṃ kutaḥ, adhikādhikasaṃvedanadarśanāt tathābhāve'pi yogyatā 
asyeti cet, sā tarhi kutaḥ pramāṇāt | svaprakāśatvena pratyakṣādeveti 
darśayati | viśvābhedāvabhāsarūpapārameśvarye'pi yā yogyatā, na 
kevalaṃ svarūpāmātraṃ yāvat, sā api svataḥsiddhaiva | katham | āha 
uktanītyā yat citsvabhāvasya paryālocanamanavarataṃ

     --------------prayatnena parīkṣyaṃ tattvam----------| (spa. kā. 1|7)

itinayena pariśīlanaṃ, tena saṃskṛto'dhivāsita āśayo vikalpo yasyeti | 
nanu yogyatā kāryataḥ kalpyā, na pratyakṣasiddhetyāśaṅkya bodhasya 
tadviṣaye svabhāvahetuṃ vadataḥ sā pratyakṣasiddhaiva sarvaḥ 
svabhāvaheturvyavahāramātrasādhanaphalaḥ iti nirṇītatvāditi 
dṛṣṭāntopakramaṃ nirūpayati agnīndhanādi iti 
kālaparivāsāpekṣanapekṣāviśeṣaṇaḥ kāryodayādubhayopādānam | 
ādigrahaṇāt vaikalyam | nanu kāraṇatā nāma śaktirūpo dharma iti 
parokṣaiva sā | netyāha kārya ityādinā darśanam ityantena | tadatra 
pūrṇakāraṇatve pratyakṣatayā nirūpye saṃbhāvanīyakāraṇatve 
dṛṣṭāntīkaroti yathā iti yadihi agnerdhūmaṃ prati na saṃbhāvayate 
kāraṇatāṃ dhūmārthī, tasmin dṛṣṭe'pi loṣṭa iva na sahakāriṇaḥ 
saṃbibhṛyāt | etat dārṣṭāntike yojayati tathā iti | yathāhi pūrṇatā 
patyakṣīkṛtā tadadhikasaṃbharaṇaprayatnādarśanāt, tathā 
pūrṇakāraṇatā apīti

(page 392)

yāvat | nanu na agneḥ svarūpamātradarśanaṃ kāraṇatādarśanam, apitu 
agneḥ paścāt niyamena dhūma ityevaṃ darśanīyaṃ 
tatkāraṇatvadarśanam | etadapi astu, tathāpi agnereva tat tathādarśanaṃ 
jātaṃ yena kālāntare dhūmamapaśyato dhūmārthino vahnisaṃbharaṇam 
| etadāha kārya ityādi | ityapi yaducyate, tat yujyate yatastena uktena tat na 
ullaṅghitaṃ bhavati yadasmābhiruktaṃ-kāraṇatāviṣayaṃ 
pratyakṣasiddhatvam | kathametat na ullaṅghitam | āha tathā iti 
agnyanantaraṃ dhūmajñānamityevaṃsaṃskṛtasya puruṣasya 
agnimātraniṣṭhastathāvabhāsaḥ kāraṇatāvabhāso'sti yathā 
dhūmapaścādbhāvāvalokane sāhityam | atra 
niścayāpekṣāniyatapaurvāparyataiva pratyakṣānupalambhagocarīkāryā 
mantavyā | evaṃ dṛṣṭāntaṃ vicārya prakṛte yojayati evam iti | sā ca iyaṃ 
sarvārthāvabhāsanayogyatā nāma īśvaratvāt prabhṛti 
śivatāpattiparyantā satī api jñāniyogidīkṣitānāṃ nivṛttamalatve'pi 
malasaṃskārasya sadbhāvādanabhivyaktā tasya prakṣaye'bhivyajyate yato 
dehakṣaye muktaḥ | malasaṃskārasya vā dehādyāvaraṇarūpasya sata eva 
abhyāsena śivatāmāveśayati yadā, tadātu na pūrṇā sā śivatā 
īśvaratā vā abhivyaktā bhavati | dehādisaṃskāra evahi tathā vilupyeta, 
tata eva sā na parā siddhiḥ, apitu aparā, parāparā veti | iha api 
pūrvamuktaṃ kaṃcit vibhūtibhāgam iti | evaṃ 
nirvikalpakarūpamavabhāsanaṃ cidrūpasya jñānaśaktyātmakaṃ 
svasaṃvedanasiddhamaiśvaryaṃ samarthya kriyāśaktyātmakamapi 
samarthayate bhedaparāmarśo'pi ityādinā | pūrvaṃ ca yadyapi 
svaprakāśe pramāṇavyavahāro yatnena apasārita ādisiddhasūtre 
pramātrekavapuṣaḥ iti, tathāpi siddhe vastutattve svaprakāśataiva yadi 
etābhirvācoyuktibhirucyate jñānamālā iva ātmaśabdena śākyaiḥ, tat 
vastuni

(page 393)

kā kṣatirityāśayena sarvajanāśvāsasthānabhūtapratyakṣādivācoyuk-
tyā vyavahāro'pi aduṣṭa eva | ādipadena āgamādiḥ | 
evamadūratopapādanena asya

     ------------------------antikaṃ ca tat | (bha. gī. 13|15)

iti smāraṇena śiṣyān protsāhya prakṛtaṃ sūtrārthaṃ nigamayati 
tadevam ityādinā || 11 ||

     evaṃ vikalpanaṃ tanūkṛtya nirvikalpakasātmībhāvena viśvātma-
sākṣātkāralakṣaṇaḥ svapratyaya eva svaprakāśatvena mokṣo darśitaḥ, 
vikalpanirhrāsābhāve tu yathā sa, tathā darśayati sūtreṇa

     sarvo mamāyaṃ vibhava ityevaṃ parijānataḥ |
     viśvātmano vikalpānāṃ prasare'pi maheśatā || 12 ||

     na pratyagātmā nāma kaścidanyo'haṃ, kintu grāhyagrāhakapra-
kāśaghanaḥ parameśvaro yaḥ, sa eva aham; saca ahameva, na anyaḥ kaścit | 
tato vikalpasṛṣṭirapi mama svātantryātmā vibhavaḥ,-ityevaṃvimarśe 
dṛḍhībhūte vikalpā api asya mahāvimarśapatitā avikalpībhavanti | yathā 
uktaṃ śrīpāradarśane

     śaṅkāpi na viśaṅkyeta niḥśaṅkatvamidaṃ sphuṭam |

iti | kevalam ityādinā bandhātmakamaparijñānaṃ pradarśya itarat 
darśayati parijñānaṃ tu iti | svāvaraṇarūpo vibhavaḥ kva dṛṣṭa 
ityāśaṅkāṃ

     yathā nṛpaḥ sārvabhaumaḥ prabhāvāmodabhāvitaḥ |
     krīḍan karoti pādātadharmāṃstaddharmayogataḥ ||
     tathā prabhuḥ pramodātmā---------------------------| (śi. dṛ. 1|38)

iti śivadṛṣṭyāśayena dṛṣṭāntāntareṇa śamayati yathāvā iti
prakṛtitvamapi prāptān vikārānākaroti saḥ |

(page 394)

sa eva brahmalakṣaṇaḥ svasvabhāvo vikārān svaṃ svaṃ rūpaṃ vikirataḥ 
khaṇḍayato vikalpādirūpānākaroti svaśaktivikṣobhātmakān prakaṭayati | 
te ca vikārāḥ prakṛtitvaṃ viśvavyavahārabījatvaṃ prāptā yathā ṛtūn 
dhatte iti ṛtudhāmā ādityo dharmānte kulīramṛgarājarāśiyugabhogāt-
make saṃcāraviśeṣe prāvṛḍiti prasiddhe svasvavibhavabhūtānantaḥsau-
ṣumnanāḍikatādātmyapratipannapūrvaprasaraṇaprārambhayogiviśvarasa-
pracayarūpān svarūpasya bhāsvarasya vikīrṇatāmāvṛttiṃ ca nirbhāsa-
yato mahato viśvauṣadhīphalādirasaprakṛtibhūtān meghasaṃplavānāka-
roti,-iti bhartṛharipaṭhitāgamagranthasaṃvādo darśitaḥ | pratyāpadyante 
iti svarūpameṣāṃ vimarśamātrarūpaṃ, tadevaca punarāpatitaṃ 
māyāpramātrutthāpitaviśeṣāvabhāsabhaṅgāditi pratyāpattiriyamucyate 
| maheśvarataiva iti vṛttiṃ vivṛṇoti pratyabhijñā ityādinā || 12 ||

     nanu evaṃ baddhamuktayoḥ prameyaṃ prati ko bheda 
ityāśaṅkāyāṃ sūtraṃ

     meyaṃ sādhāraṇaṃ muktaḥ svātmābhedena manyate |
     maheśvaro yathā baddhaḥ punaratyantabhedavat || 13 ||

     śrīmatsādākhyapadāt prabhṛti ākrimi yo mātṛvargastadadhiṣṭhā-
tṛyadahamitirūpaṃ, tadeva ātmatayā mukto'bhiniviśate | tataśca viśvasya 
yat prameyaṃ, tat mama api; yat mama, tadanyasya api | meyaṃ ca idaṃ 
mamaiva aṅgabhūtaṃ, meyāntarapi tathā,-ityevaṃ meyaṃ parasparato 
mātṛvargāt ca avyāvṛttamiti ekarasābhedaviśrāntitattvamasya sarvaṃ 
parāmarśapadamabhyeti | yat nirūpitaṃ śivadṛṣṭau

     ghaṭo madātmanā vetti vedmyahaṃ ca ghaṭātmanā |
     sadāśivātmanā vedmi sa vā vetti madātmanā || (5|106)
     atrākāre na yanme'sti tadākārāntare'sti me | (7|91)

(page 395)

     atrākāre na me pūjā sāca sādāśivātmani || (7|93)

ityādi | baddhasya tu sarvametat viparyayeṇeti ekaghanabhedaviśrānta eva sa 
iti sūtrārthaḥ | tulyam iti kriyāviśeṣaṇam | tasya arthaḥ sāhityena 
aviśeṣeṇa ca iti | taditi vailakṣaṇyena āha | grāhako'pi bhedaikarasa eva 
bhāti, na kevalaṃ grāhyamityenaṃ bhedasya atiśayaṃ vivṛtya 
grāhyagatasya eva bhedasya prarūḍhalakṣaṇamatiśayaṃ 
pakṣāntaraparigrahadiśā vivṛṇoti athavā iti | tathāpi iti āstāṃ 
tāvadabhedaḥ paramaḥ, parāpararūpatayā api sa na astītyarthaḥ | 
tathātvasya iti yathāyogaṃ baddhamuktabhedena parijñānāparijñāne 
yojye, natu yathākramam || 13 ||

     nanu sadāśiveśabhūmau jīvanmuktipade paśupramātṛgocare ca 
prameyavṛttāntaḥ parīkṣitaḥ, paramaśive tu kathamasau; vikalpāvikalpa-
bhuvi ca yoginaḥ pronmīlitakaraṇasya uktaḥ prameyakramaḥ, nimīlitasakala-
karaṇasya tu kīdṛgasauḥ; na kaścideva tatra asāviti sūtreṇa āha

     sarvathā tvantarālīnānantatattvaughanirbharaḥ |
     śivāścidānandaghanaḥ paramākṣaravigrahaḥ || 14 ||

     sarvathāpadasya vyavacchedyaṃ vivṛṇoti sarvam ityādinā | 
avabhāsa eva iti prarūḍhiṃ na prāpta iti tu anyadetaditi ākūtam | nirbhara-
padaṃ vivṛṇvānaḥ paratvamatra anvarthena darśayati ahaṃpratītireva 
pūryate iti śūddhatvaṃ sphuṭayati svāṅgabhūte'pi iti | dūrāpetā 
tāvat bhinnaprameyākāṅkṣā, dainyayoginī pramātṛteti apiḥ | 
cidānandaghanaḥ iti sautram ahaṃpratītau pūrṇāyām itīyatā 
vyākhyātamiti prakaṭayati pūrṇe vā ityādinā ucyate ityantena | 
paramākṣara ityapi anayaiva vyākhyayā vyākhyātam || 14 ||

(page 396)

     evamadhikāracatuṣṭayoktaṃ yat vastu, tatphalamāha sūtreṇa

     evamātmānametasya samyag jñānakriye tathā |
     jānan yathepsitān paśyañjānāti ca karoti ca || 15 ||

     evamiti īśvararūpamātmānaṃ, tasya śaktirūpe jñānakriye 
paśyan, natu kāpilakāṇādādidiśā samāvṛṇvan, yat yadicchati; tat tat 
jānāti karoti ca samāveśābhyāsaparo'nenaiva dehena, atatparo'pi sati 
dehe parameśvarapramātṛtaddarśanadṛḍhahṛdayo jīvanmuktaḥ, tatpāte 
parameśvara eveti pūrvoktaṃ samastamarthaṃ saṃkṣepāntareṇa 
sūtravṛttyarthayojanādisamastavighnaleśavirahitena nirmakṣikameva 
śiṣyadhiyi niveśayituṃ paramakāruṇikatvena pratyāvartayan evam iti 
sautraṃ vivṛṇoti iha ityādeḥ | māyāpade'pi evaṃbhūtaścitprakāśaḥ | 
asya ca deśakālāspṛṣṭatvam, ato'yaṃ pūrṇaḥ śivasaṃjña ityevaṃ 
paramaśivatvaṃ darśitam | sadāśiveśarūpatāmapi āha saca ityādinā | 
evaṃ parameśvaraparamaśivāntarvartitacchaktirūpasadāśiveśadaśā-
darśapatitaiva iyaṃ māyāmayī saṃsārabhūmirityāha tathā ityādinā | 
sā ca cidrūpaṃ na khaṇḍayatīti darśayati atrāpi ca iti | kācit iti neti 
saṃbandhaḥ | tena na svarūpeṇa śaktau kācit khaṇḍaneti uktaṃ bhavati | 
atra hetuḥ manāgapi iti nīlādyābhāsatvaṃ bhinnabhinnaṃ, śuddhapra-
kāśātmatā ca kālāspṛṣṭeti ekasyā eva saṃvida iyat vapuriti daṣṭāntena 
ghaṭayati yathā bauddhānām iti | abhāvāt tasya iti nimittāntarasya, 
tadapi aprakāśatāyāṃ na kiñcit, prakāśatve cideva iyat | prathamata eva 
iti svaprakāśatvena ayatnasiddhatāmāha | tathāpi upadeśopayogamāha 
kevalam iti | pūrvapakṣamapi saṃkṣipya smārayati yattvatra iti vivadantīti 
sambandhaḥ | eṣām

(page 397)

iti bhinnānāmavabhāsānāmāśrayabhūtasya pramātuḥ pratītirna 
viṣayaiveti sambandhaḥ | atra hetuḥ avyatiriktaviṣayā iti ahamiti tāvat 
vikalparūpaḥ pratyayo'vyatiriktasvātmaviṣayaśca, vyatirikto hi idamiti 
vikalpaḥ | tatra svātmaviṣayatvaṃ vikalpatvameti asaṅgatamadaḥ svātmano 
vikalpyatvāsaṃbhavāt | atra ca

     aśakyasamayo hyātmā---------------------------| (pā. vā. 3|249)

ityāgamo'nusartavyaḥ | nanu yadi etadasaṅgatam | kiṃ tarhi etat | 
ātmagraho'yamavidyā iti asatkhyātirūpaṃ bhramamātrametaditi yāvat | 
tādṛśa eva kṣaṇasthitidharmā sa bhāva utpanna iti kā virodhacintā yata 
uktaḥ asato nāma virodhāt ityevaṃ virvarṇayatā bauddhena 
viruddhadharmādhyāsaparamāstratyāgastāvat kṛtaśca evamapi śakyate 
vaktum-āmudgarasaṃpātasthāyī saṃjāta iti | tadetadāha naca ityādinā | 
nanu yadaiva bhāvaḥ san, tadaiva yadi na san; tadā virodhaḥ | yadātu 
kṣaṇāntara eva asan, tadā kālabhedāt ko virodhaḥ | etadāha dvitīye'pi iti 
dvitīyakṣaṇe nāśena saha na virodha ityetadapi yaducyate, tadapi na 
nāśakṛtatvādeva kṣaṇadvitīyatāyāstasyā eva paryanuyuktatvāt 
virodhacintayā | tadāha satyam iti | evaṃ kālasaṅkocaṃ 
kṣaṇikatānibandhanamapākṛtya paramāṇutānibandhanaṃ 
deśasaṅkocamapi apāsyati deśabhede'pi iti | ābhāsasvabhāvasya 
kathamanābhāsarūpateti asmābhiḥ paryanuyuktaṃ, tat kathametadeva 
uttarīkartuṃ yuktamiti āśayaśeṣaḥ | iyatā 
kṣaṇaparamāṇumātratodgrāhaṇena bhāvatattvaṃ saṅkocena 
dūṣitanijaruci racayanto jaḍānāmudgārairityatra pakṣe nikṣiptāḥ | tato 
bhāvānāṃ paramavikāsa eva tattvamiti uktaṃ

(page 398)

bhavati, jaḍānāṃ vā yadasti, tadastu; saṃvidastu kālādisaṅkocaḥ 
sarvathā na yukta ityāha naca citaḥ iti | nanu nīlādipratiṣṭhāsthānaṃ 
saṃviducyate, sā ca sābhāsaiva | netyāha niravabhāsā iti | yaduktaṃ

     yadyapyarthasthitiḥ---------------------------| ( a. pra. si. 20)

iti | tatprasaṅgena iti | etadeva sphuṭīkṛtaṃ kriyākāraka iti | 
arthabhedena api iti ekānekarūpatā iti pūrveṇa sambandhaḥ | tayorapi 
iti deśakālayoḥ | nanu yathā śuktirajatābhāsasya 
vimarśānuvṛttibhaṅge'sthairyaṃ śuktivimarśasya anuvṛttighanatvena 
sthairyamityevaṃ śuktireva iyaṃ, na rajatamiti viplavatvaṃ vyavasthāpyate; 
tathā pramātari bhaviṣyati | etat niṣedhati na ābhāsīya iti ābhāseṣu eva 
etaducitaṃ vaktuṃ yeṣu vyatirikto vimarśaḥ, natu saṃvidi 
avyatiriktavimarśāyāmiti taddhitasya abhiprāyaḥ | sati ca bādhake yujyate 
etat, ihaca tat netyāha nacāpi iti | pratyuta paradṛśi bādhakamastītyāha 
athairya ityādi | nanu avicāritacārutāsāramasamañjasamupaplutamidaṃ 
sarvam, astu tāvadetadapi bādhayituṃ, bādhaśca sati sthire pramātarītyāha 
āsamañjasya iti | atraiva iti svasyāmuktau tṛtīyarāśyabhāvena paraiḥ 
samarthita iti abhiprāyaḥ | evaṃ tuṣyediti sambandhaḥ | tadapi iti anyatvaṃ 
saṃvedanāt, saṃvedanaṃ ca ekasāmānyaviṣayamapi astyeveti 
viśeṣarūpatayā anekatvaṃ, sāmānyākāreṇa ca ekatvamiti 
ekānekarūpatāpratītiḥ | nanu rājño viśeṣaṇatvena 
ahaṃpratyavamarśanīyatve svarūpameva luptamiti aviśiṣṭa eva puruṣaḥ 
syādityāśaṅya āha idantāparāmarśa iti idantayā iti nirūḍhayeti 
śeṣaḥ | evaṃśabdārthaṃ vyākhyāya

(page 399)

etadekavākyatvena ātmānam iti vyācaṣṭe evamekaścinmayaḥ ityādinā 
| nanu aikādhikaraṇyena ekarūpā saṃvidīśvaratā, saiva vyavahārakāle, 
nanu śivatā | etadāśaṅkya pariharati tayośca iti | tataśca īśvaratā api 
paramaśivarūpāntarlīnaiva sphurati, tata eva ucyate

     yatra sthitamidaṃ sarvaṃ kāryam----------------------| (spa. kā. 1|2)

ityādi,-iti śivam || 15 ||

iti śrīmahāmāheśvaraśrīmadācāryābhinavaguptaviracitāyāmīśvara-
pratyabhijñāvivṛtivimarśinyāṃ tattvārthasaṅgrahādhikāre 
mātṛmeyabandhamokṣatattvavimarśastṛtīyaḥ || 3 ||




atha caturtho vimarśaḥ |

Reading translation: withheld. pack L2 entries carry no Sanskrit cites to join on (no verse mapping possible) The verify pack carries the layer bytes; no English is quoted without a verified verse mapping.

Claim table

ClaimStatusBasis
Link completenessFAIL (7 gaps named)assurance.trace_links_present + gaps
Human reviewUNREVIEWED (machine rendering; no human sign-off)assurance.review
Deterministic chunk gateBLOCKED (PROOF_NOT_RUN)proofs.chunk_gate
Manuscript witnessUNPINNED (0 verified corpus-wide)identity.witness
Source-span completenessUNKNOWNassurance: ledger span is an excerpt; volume not hashed

What this does NOT establish

Verify it

  1. Fetch the trace: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15.json
  2. Fetch the pack manifest: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15/manifest.json
  3. For each artifact: curl -s https://svatantrya.net/data/verify/ipvv-chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15/<name> | sha256sum, then compare that hash with the same artifact's 'sha256' above and in the trace. If every artifact matches and the trace's recorded verdict/gaps agree with what you read, the chain is intact. A mismatch means the upstream bytes changed after the trace was made: treat the trace as stale, not the hash as wrong.
  4. If every hash matches and the verdict/gaps here agree with the trace, the chain is intact. A mismatch means upstream bytes changed: treat the trace as stale, not the hash as wrong.

Hashes

source excerpt: 6418b54cfbe2cb9b23751606b31317a8f08bcf7e74b9d27b446c8df7f115a0df
  ledger: ipvv/passages.jsonl · edition: edition unrecorded (UNKNOWN)
layer argmap: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c1: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer c2: NOT-APPLICABLE (no bytes recorded)
layer l0: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l2: ce1f39626db782bc…  ipvv/data/chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15.l2.json  BOUND
layer l3: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer l4: UNKNOWN (no bytes recorded)
layer t1: UNKNOWN (no bytes recorded)
song proof :   UNKNOWN (0 warnings)
trace bundle traces/ipvv-chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15.json: d9b79d178478e03111a892abba8198716e5534fc01a1df626649d9f6d89edb75
verify pack artifacts (bytes):
source.txt  6418b54cfbe2cb9b…  37756B
chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15.l2.json  ce1f39626db782bc…  4769B

Chain

HopValueStatus
SOURCE edition + spanedition unrecorded; verses M00022:11600-12263 excerptUNKNOWN; span UNKNOWN
LAYERSshas below; song-file pathsBOUND, NOT-APPLICABLE, UNKNOWN
GATE deterministicPROOF_NOT_RUNBLOCKED
FORMAL theoremsregistry references, run_bound falsenone
TRACE bundled9b79d178478e031…PARTIAL (links incomplete — see gaps)
PACK manifest2 artifactslinks present
WITNESSnone verifiedUNPINNED
REVIEWnone boundUNREVIEWED
PUBLICATIONhuman sign-off required; never automaticNOT_AUTHORIZED

Cite this

Svatantrya Reader, “ipvv chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15 (M00022:11600-12263)”, https://svatantrya.net/claim/ipvv/chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15/, version trace d9b79d178478e03111a892abba8198716e5534fc01a1df626649d9f6d89edb75 (full sha256 of the trace bundle). Retrieve and re-verify: curl -s https://svatantrya.net/data/traces/ipvv-chunkV3-O-tattva-trtiyo-k9-15.json | sha256sum must print this digest. Translators/editors of record: not established here — see edition record. The URL serves the live version; the digest pins the cited bytes. There is no archival resolver: the digest is integrity evidence, not durable storage or scholarly validation. “Complete” means links present — not approval, proof, or witness verification.

Related

Provenance